Azinlikca Dergisi

2010-01-01T21:21:00.002+02:00

Azınlıkça olarak yeni web sitemize taşındık.
Yeni internet sitemiz:
www.azinlikca.net

Azınlıkça 51

2009-10-27T00:47:00.001+02:00

Azınlıkça 48

2009-07-06T04:25:00.002+03:00

AZINLIKÇA
BATI TRAKYA AYLIK HABER YORUM DERGİSİ
SAYI:48 HAZİRAN 2009

ΑΖΙΝΛΙΚΤΣΑ
ΜΗΝΙΑΙΟ ΤΟΥΡΚΟΕΛΛΗΝΟΦΟΝΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΗΣ Δ. ΘΡΑΚΗΣ
ΤΕΥΧΟΣ.48 ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

Derginin tamamını PDF formatında indirmek için TIKLAYIN

ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΕΒΑΣΕΤΕ ΤΟ ΑΖΙΝΛΙΚΤΣΑ 48 ΣΕ PDF ΜΟΡΦΗ ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

Azınlıkça 48

• İÇİNDEKİLER •
→ Tek tip elbise... Editör
→ Türk-Yunan ilişkilerinde son durum Evren Dede
→ Azınlığımızın kaç tane ortaokul ve lisesi var? Aydın Bostancı
→ Müthiş bir kitap: Trakya’daki “Makedon Sorunu” -II İbram Onsunoğlu
→ Milliyetçilik ve öteki Herkül Millas
→ Raporlar -IV- Elçin Macar
→ Rehineler Samim Akgönül
→ Öğrenci olmak var ya... Hakan Mümin
→ “Avrupa Mavrupa Dinlemeyiz, Ne Avrupa’sı Yaaa!” Dimostenis Yağcıoğlu
→ Προκλήσεις μιας μετέωρης μεταναστευτικής πολιτικής: μουσουλμάνοι και μετανάστες Κ. Τσιτσελίκης
→ Ο ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ Γιώργος Δούδος
→ Avrupa Parlamentosu Seçimleri 2009 ve Batı Trakya Fatih Nazifoğlu
→ AP seçimlerinin ardından
→ Batı Trakya’da AP seçimleri ve Danışma Kurulu’nun “Beyaz Oy” çağrısı azınlıkça
→ Gündem’den ilginç tahrifat!
→ Ergenekon’un “yabancı muhit!” sevdası! azınlıkça
→ ABTTF’den Azınlıkça ile ilgili basın bildirisi
→ 8. Defne Türk-Yunan Festivali

2009-06-06T18:30:00.000+03:00

Azınlıkça 47

2009-06-06T17:29:00.002+03:00

AZINLIKÇA

BATI TRAKYA AYLIK HABER YORUM DERGİSİ
SAYI:47 MAYIS 2009

ΑΖΙΝΛΙΚΤΣΑ
ΜΗΝΙΑΙΟ ΤΟΥΡΚΟΕΛΛΗΝΟΦΟΝΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΗΣ Δ. ΘΡΑΚΗΣ
ΜΑϊΟΣ 2009

AZINLIKÇA 47'yi OKUMAK İÇİN TIKLAYINIZ
ΓΙΑ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΑΤΕ ΤΟ ΑΖΙΝΛΙΚΤΣΑ 47 ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

• İÇİNDEKİLER •
→ TRT Şeş, TRT Batı Trakya!... Editör
→ Bunu iyi düşünün! Evren Dede
→ Dernekleşme özgürlüğü ve yargının tutumu Aydın Bostancı
→ Müthiş bir kitap: Trakya’daki “Makedon Sorunu” İbram Onsunoğlu
→ Güneş doğar azınlıklar azar Herkül Millas
→ Raporlar -III- Elçin Macar
→ Kürtlere azınlık hakları?: Adını koymayın Samim Akgönül
→ Okuyucu gözüyle bir öykü üzerine Hakan Mümin
→ Er ya da geç rüyadan uyanacağız Hatice Sali
→ Slippery slope’a karşı slip of tongue durumu Ceren Zeynep Ak
→ Yabancı damatlar İbram Onsunoğlu
→ Facebook’ta yapılan yorumlar Rıdvan Köse
→ Batı Trakya’da 150’likler -IV- Evren Dede
→ ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ, Η ΔΙΨΑ ΚΑΙ Η ΟΡΓΗ… Γιώργος Δούδος
→ Hasan Ahmet’in şər kitabı, Müstəqil Azərbaycan Respublikası’nda nâm səlacak!
→ “Azadlıq Şıpırtıları” şapalaq kimi partladı MarkA Paşa
→ Ahmet Mete ipin ucunu kaçırıyor!
→ Rerere Rarara... Ahmet Metem çok yaşa! MarkA Paşa
→ Ayın içinden

AZINLIKÇA 47'yi OKUMAK İÇİN TIKLAYINIZ
ΓΙΑ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΑΤΕ ΤΟ ΑΖΙΝΛΙΚΤΣΑ 47 ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

Azınlıkça 46

2009-05-02T04:00:00.005+03:00

AZINLIKÇA 46'yı OKUMAK İÇİN TIKLAYINIZ
ΓΙΑ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΑΤΕ ΤΟ ΑΖΙΝΛΙΚΤΣΑ 46 ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

İÇİNDEKİLER
Patates böreği Editör
Enver Kavaklı ve formasyonlu öğretmenlerin maaş meselesi - Evren Dede
Giritli Şevki Babalaki’nin Batı Trakya maceraları - Aydın Bostancı
Ergenekoncu Dış Güçler sıkışınca, TC “Yabancı Ülke” oluveriyor - İbram Onsunoğlu
Ergenekon’un 2’nci iddianemesinde Batı Trakya’dan bahsediliyor
Cesur ve ‘Cesur’ Aydınlar - Herkül Millas
Raporlar -II- - Elçin Macar
Yüce Millet, cahil halk - Dimostenis Yağcıoğlu
Azınlık hakları, azınlığın hakları değildir - Samim Akgönül
Συζητώντας για την μεταρρύθμιση του δικαίου ελληνικής ιθαγένειας - Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης
Yanık susam kokulu eğitim - Hakan Mümin
Asıl hedefimiz - Hatice Sali
Vatandaşın polise, polisin kendine güven(e)mediği bir dönem - Fatih Nazifoğlu
Batı Trakya’da 150’likler -III- Evren Dede
ΠΑΣΧΑ. ΑΦΟΡΜΗ ΓΙΑ ΔΙΑΘΡΗΣΚΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ… - Γιώργος Δούδος
Ayın içinden önemli haberler

AZINLIKÇA 46'yı OKUMAK İÇİN TIKLAYINIZ
ΓΙΑ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΑΤΕ ΤΟ ΑΖΙΝΛΙΚΤΣΑ 46 ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

Azınlıkça 45 - Batı Trakya Aylık Haber Yorum Dergisi

2009-03-26T00:34:00.009+02:00

AZINLIKÇA
Batı Trakya Aylık Haber Yorum Dergisi
Sayı: 45 MART 2009

ΑΖΙΝΛΙΚΤΣΑ
ΜΗΝΙΑΙΟ ΤΟΥΡΚΟΕΛΛΗΝΟΦΟΝΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΗΣ Δ. ΘΡΑΚΗΣ
ΜΑΡΤΙΟΣ 2009

AZINLIKÇA 45'i OKUMAK İÇİN TIKLAYINIZ
ΓΙΑ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΑΤΕ ΤΟ ΑΖΙΝΛΙΚΤΣΑ 45 ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

İÇİNDEKİLER
Vakıf sabunu yiyen farenin gözü kör olur Editör
Acaba iki tarafı birden nasıl idare etsem ve Gündüz Aktan’la ilgili Taziye hakkında Azınlıkça
Καθώς μιλάμε για νομική προσωπικότητα Εβρέν Δεδέ
Μειονοτική οπτική γωνία για το νηπιαγωγείο και το δίλημμα… Aϊντίν Μποσταντζή
Μειονοτικές ιστορίες εκπαίδευσης -και όχι μόνον Ιμπράμ Ονσούνογλου
Nerede yaşamalı? Herkül Millas
Raporlar -I Elçin Macar
Düşmana duyulan ihtiyaç Dimostenis Yağcıoğlu
Eğitim ve psikoloji Hakan Mümin
Kamuoyu yoklamaları diyarı Yunanistan... Fatih Nazifoğlu
Ekonomik krizde insan hakları ve azınlıklar Ceren Zeynep Ak
ΜΙΑ ΕΠΕΤΕΙΟΣ, ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ… ΠΟΛΛΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΑ Γιώργος Δούδος
Çıkmaz yol Hatice Sali
Dernek mi, siyasî parti mi? Rıdvan Köse
Bey amca çöplükte füze, roket, tanksavar bulursa… Evren Dede
Trakya değişiyor: Olabilirlikler ve engeller
konusunda ek yorum -II Anna Frangoudaki
Batı Trakya’da 150’likler -II Evren Dede

AZINLIKÇA 45'i OKUMAK İÇİN TIKLAYINIZ
ΓΙΑ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΑΤΕ ΤΟ ΑΖΙΝΛΙΚΤΣΑ 45 ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

Azınlıkça 44 - Batı Trakya Aylık Haber Yorum Dergisi

2009-02-25T16:20:00.013+02:00

AZINLIKÇA
Batı Trakya Aylık Haber Yorum Dergisi
Sayı: 44 ŞUBAT 2009

ΑΖΙΝΛΙΚΤΣΑ
ΜΗΝΙΑΙΟ ΤΟΥΡΚΟΕΛΛΗΝΟΦΟΝΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΗΣ Δ. ΘΡΑΚΗΣ
ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2009

Derginin tamamını PDF formatında indirmek için TIKLAYIN
ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΕΒΑΣΕΤΕ ΤΟ ΑΖΙΝΛΙΚΤΣΑ 44 ΣΕ PDF ΜΟΡΦΗ ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

İÇİNDEKİLER
-Romanlarda büyük ayrılık Editör
-Batı Trakya’da 150’likler -I- Evren Dede
-Anaokuluna azınlıksal bakış ve paradoks Aydın Bostancı
-Köksal Toptan, Batı Trakya Ergenekon’unu savunuyor İbram Onsunoğlu
-Dil, toplum, sanat Hakan Mümin
-Azınlık, Empati, Etnisite Herkül Millas
-Müftünün yetkileri tartışması Elçin Macar
-Batı Trakya’ya dinî liderler Samim Akgönül
-“The Rums” Saçmalığı Dimostenis Yağcıoğlu
-Η Μουφτεία Κιρκασίων Θεσσαλονίκης Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης
-Özür dilemenin dayanılmaz hafifliği Ceren Zeynep Ak
-Σώστε το Μεγάλο Τέμενος του Διδυμοτείχου Γιώργος Δούδος
-Trakya değişiyor: Olabilirlikler ve engeller
konusunda ek yorum Anna Frangoudaki
-H Θράκη αλλάζει: Επίμετρο σχόλιο για τις προοπτικές
και τα εμπόδια Άννα Φραγκουδάκη

Ayın Karikatürü

Romanlarda büyük ayrılık

2009-02-25T16:17:00.004+02:00

Azınlıkça
Sayı:44
Şubat 2009

Editörce...

Makaleyi Azınlıkça'da yayımlanan şekliyle PDF formatında okumak için TUŞLAYINIZ

Bundan bir süre önce, hesap edince aradan tam bir yıl geçtiğini hayretle gördük, Müslüman Çocukların Eğitimi Programı’nın 10’uncu yılını doldurması münasebetiyle hazırlanan kollektif yapıt, “Çıkarma değil TOPLAMA, bölme değil ÇOĞALTMA” başlıklı kitapta Anna Frangudaki imzalı Eksöz’ü arzettiği önemi yüzünden Türkçeye çevirip Azınlıkça’da yayımlayacağımıza söz vermiştik.

Gerçi 550 sayfalık kitabın içeriğini oluşturan azınlıktaki eğitimle ilgili öbür yazılar daha az önemli değil. Frangudaki’nin yazısını siyasî ve toplumsal eleştiriye ağırlık verilmiş olduğu için seçtik. Yazarın kendisinden daha o zaman bir yıl önce izin almıştık. Yayın danışmanımızın çeviriyi yapması ancak bugüne kısmetmiş. Sayfa sıkıntımız yüzünden oldukça büyük olan yazıyı iki bölüme ayırmak zorunda kaldık. İkinci bölümü gelecek sayıda yayımlayacağız. Bu arada Yunanca orjinal metni de Türkçe çeviriyle yanyana koymayı yararlı gördük. Umarız beğenirsiniz.

*
Kemal Anadol’un Büyük Ayrılık adlı romanının Yunanca çevirisi, 9 Şubat Pazartesi günü Gümülcine Belediyesi’nin çok amaçlı etkinlikler merkezinde yapılan bir sunumla tanıtıldı. Batı Trakya Azınlığı Yüksek Tahsilliler Derneği ile Papasotiriou kitabevinin ortaklaşa düzenledikleri kitap tanıtımına Foça Belediye Başkanı Gökhan Demirağ, filolog Thanasis Kounoulos ve Kemal Anadol konuşmacı olarak katıldılar.

Daha önce de söylemiştik, bilinen sorunlardan dolayı azınlıklar ancak kültürel faaliyetlerle Türk-Yunan ilişkilerine katkıda bulunabilirler diye. Yüksek Tahsilliler Derneği’ni düzenledikleri bu etkinlikten dolayı kutlamak gerek. Ve ayrıca hatırlatmak; felaketlerin yaşandığı o yıllarda, Anadolu’dan ayrılmak zorunda bırakılan Rumlarla beraber Yunanistan’dan ayrılmak zorunda kalan Türkler de vardı. Saba Altınsay’ın Girit’ten göç eden Türklerin ayrılık vakti geldiğinde hissettikleri hüznü yansıtan “Girit’im benim” adlı romanı işte bu yakadan ayrılığı anlatan romanlardan sadece birisi. Eser 2008 yılında Yunancaya çevrildi ve Gümülcine’de tanıtımının yapılacağı günü bekliyor. Bizden söylemesi...

*
Azınlıkça yazarları karşınıza birbirinden ilginç ve önemli konularla çıkıyor. Beğenerek okuyacağınızı umuyor, geçen sayımızdan itibaren aramıza yeni katılan Ceren Ak’a da, “hoş geldin” diyoruz.
Bu sayımızda yazarlarımızdan Fatih Nazifoğlu ve Hatice Sali imtihanları dolayısıyla aramızda yer alamadılar. Sınavlarında başarılar diliyoruz.

Editör

Batı Trakya’da 150’likler -I-

2009-02-25T16:04:00.011+02:00

Azınlıkça
Sayı:44
Şubat 2009

Evren Dede
evrendede@gmail.com

Makaleyi Azınlıkça'da yayımlanan şekliyle PDF formatında okumak için TUŞLAYINIZ

1924’te Türkiye Büyük Millet Meclisi, 150 kişinin Türk vatandaşlığından çıkarılmaları ve yurtdışına sürülmeleri kararını aldığında, 150’liklerden bir kısmı zaten Batı Trakya’ya yerleşmiş durumdaydı. Ankara’ya muhalefet eden pek çok kişi savaşın sonu yaklaştıkça ve Lozan Antlaşması sürecini beklemeden Türkiye’yi terketmiş ve bölgeyi uğrak yeri olarak kullanmaya başlamıştır.

Batı Trakya bölgesindeki Müslüman ahalinin varlığı, özellikle Ankara hükümetinin yürüttüğü mücadeleye karşı çıkmış veya mücadeleye katkısı olsa bile savaş sırasında çeşitli nedenlerden dolayı Mustafa Kemal Paşa ve kadrosuyla çatışmaya sürüklenmiş kişilerin bölgeyi tercih etmesinde önemli rol oynamıştır. Dolayısıyla gerek 150’likler içerisinde gerekse diğer muhalifler Batı Trakya’nın Osmanlı dönemini çağrıştıran havasına kapılmış ve buraya yerleşmeye karar vermiştir.

1927 yılında Gümülcine’de konsolos olarak görev yapan, daha sonraları politikaya atılarak 9'uncu dönem Samsun milletvekili olan Firuz Kesim bu konuda şunları anlatmaktadır: “Batı Trakya’nın merkezi Gümülcine’de konsolos bulunduğum sırada Gümülcine adeta bir 150’likler yuvası halinde idi. Burada 150’liklerin yarısı demek olan 75’ten fazlası bulunduğu gibi, bir sürü de politika firarisi ve Türkiye’den göçmüş Rumlar vardı. Bunları takip etmek, tutum ve davranışları ile sıkı bir biçimde ilgilenmek esas görevlerimin başında geliyordu.”1

Firuz Kesim’in 150’liklerden Batı Trakya’da 75’in üzerinde bir sayının bulunduğu ile ilgili beyanı abartı olsa gerekir. Herhalde 150’liklerin siyasî alandaki yoğun faaliyetlerinden dolayı onları 75 kişi ve üzerinde sanmış olmalıdır.

150’liklerin kendi çıkardıkları gazeteler dışında, Batı Trakya’da onlarla ilgili kayıt veya bilgi neredeyse yok denecek kadar azdır. Hangi işlerle meşgul oldukları, bunlarla beraber gelen diğer kişilerin kimler olduğu, bölgedeki Müslümanlara etkileri, Ankara hükümetiyle olan sürtüşmeleri ve diğer konularda yeterli arşiv belgesi bulunmamaktadır. Bütün bu zorluklara rağmen, daha çok genel ifadelerle ve “hain” olarak anılan 150’liklerden Batı Trakya’ya 13, Doğu Makedonya’ya 2 ve Yunanistan’ın diğer bölgelerine kesin olmamakla birlikte 15 kişinin yerleştiğini biliyoruz.

150’likler listesindeki en önemli şahıslardan birisi de hiç şüphesiz şeyhülislam Mustafa Sabri Efendidir ve Batı Trakya’ya gelenler arasında bulunmaktadır. Başta Mustafa Sabri olmak üzere, 150’liklerden Batı Trakya’ya gelen ve yerleşenlerin siyasî ve dinî faaliyetlerine devam etmeleri, Türkiye Cumhuriyeti için ciddi bir sorun olur. Yurt içinde muhaliflerin sesleri Kürtler haricinde neredeyse tükenme noktasına geldiği bir süreçte, Batı Trakya’daki muhalif seslerin artması ve hatta Türkiye içerisinde bile taraftar bulması Ankara hükümetini zor duruma düşürür. Bu yüzden de Mustafa Kemal Atatürk, Venizelos’la yapılan görüşmelerde bu konuya ayrıca önem vermiş ve Venizolas’la yapılan anlaşma sayesinde Batı Trakya’daki 150’liklerin muhalif tutumu ortadan kaldırılabilmiştir. Venizelos’a 150’liklerin Yunanistan’dan çıkarılması talebini İsmet İnönü iletir. Venizelos, Türk hükümetiyle yapılan anlaşma çerçevesinde Batı Trakya’daki 150’likleri 1931’de bölgeden uzaklaştırır.

Batı Trakya’ya gelen 150’likler:
1. Sabık Şeyhülislam Mustafa Sabri Efendi
2. Gümülcineli İsmail Hakkı
3. Aziz Nuri
4. Eskişehirli Safer Hoca (Hızır Hoca)
5. Namın Bey (Namık Bey)
6. Nedim Bey
7. İbrahim Sabri (Mustafa Sabri Efendinin oğlu)
8. Süngülü Çerkez Davut
9. Tuzakçı Yusuf Ali Remzi
10. Keçelerli Topal Ömeroğlu İdris
11. Keçelerli Abdüllaloğlu Deli Kasım.2
12. Kuvay-ı İnzibatiye mensubu Çopur İsmail Hakkı
13. İzmir kadı müşavir-i sabıkı Ahmet Asım3

150’likler listesinde bulunan bu 13 kişi Batı Trakya’nın çeşitli bölgelerine yerleşirler. Kimisi tüccar, kimisi gazeteci, kimisi yazar, kimisi azınlık okullarında öğretmen, kimisi cemaat idarelerinde görevli ve kimisi de imam olarak sosyal hayatta yerini alır. Sırasıyla gidecek olursak, 13 kişinin Batı Trakya’daki yerleşim yerleri, meslekleri ve faaliyetleri şöyledir:

1. Şeyhülislam Mustafa Sabri Efendi
150’liklerle ilgili kanunun çıkmasından iki yıl önce, 1922’de Osmanlı Meclisi sabık milletvekili ve Şeyhülislam Mustafa Sabri Efendi ve ailesi Batı Trakya’ya gelirler. İskeçe (Xanthi) iline yerleşen Mustafa Sabri Efendi, dinî ve siyasî çalışmalarına kaldığı yerden devam eder.

Özellikle Türkiye’de hilafetin kaldırılması (1924), medrese ve zaviyelerin kapatılması (1925), şapka kanunu (1925), medeni hukukla birlikte laikleşme (1926), harf devrimi (1928) ve Ankara hükümetince yürütülen benzer reformist uygulamalar, Şeyhülislam’ın Batı Trakya’daki taraftar sayısının artmasına doğal yoldan katılımı sağlayan bir sürece dönüşür. Şeyhülislam Mustafa Sabri’nin etrafındaki destekçilerin her geçen gün artması sonucunda, Batı Trakya’daki muhaliflerin sesi gayet gür çıkmaya başlar. (Hatta sesleri o denli gür çıkar ki, sonundaTürkiye bunların Yunanistan’dan da çıkarılmalarını talep eder.)

Sabık Şeyhülislam, birçok başka gazete dışında, özellikle 1927’de yayımlanmaya başlayan ve sorumlu müdürlüğünü Hasan Fehim’in yaptığı Yarın gazetesinde Türkiye’nin laik rejimini eleştirir ve din uleması olarak fetvalar çıkarır. Mustafa Sabri’nin etkisini azaltabilmek amacıyla 1930 yılında İstanbul’da aynı adı taşıyan kemalist görüşlü bir gazete bile çıkarılır.4 A. Yordanoğlu’nun bu konudaki yorumu, İstanbul kökenli Yarın’daki yazıların Mustafa Sabri Efendi’ye ait olduğunu Müslümanların sanmaları yüzünden Şeyhülislamın kendi gazetesinin ismini değiştirdiği ve gazeteye Peyam-ı İslam5 adını verdiği şeklindedir.6

Bu tespitinin doğru olabileceğini kabul etsek bile, Mustafa Sabri Efendi’nin, gazetenin ismini değiştirmesindeki asıl sebebin başka bir nedenle olduğunu söylemek mümkündür. Çünkü Yarın gazetesi, Türkiye aleyhinde yayınlarda bulunduğu için Türkiye Dahiliye Vekaleti’nin 25.08.1930 tarih ve 4053/172 numaralı tezkeresiyle yapılan teklifi üzerine Bakanlar Kurulu, adı geçen gazetenin Türkiye’ye girişini 08.10.1930 tarih ve 9993 sayılı kararıyla yasaklamıştır. Dolayısıyla Mustafa Sabri Efendi’nin gazetenin isim değişikliği konusundaki kararına bu yasaklamanın neden olduğu söylenebilir.

Mustafa Sabri Efendi’nin yazılarında ünvan olarak “Şeyhülislam” sıfatını kullanmasından ve ayrıca “Halifelik” başlığıyla Yarın gazetesinde makaleler yayımlanmasından rahatsız olan Türkiye’nin, Yunanistan’a bu konuda tavır takınmasını istediğini de ayrıca belirtmek gerekir. Bu konuda Yunan idaresi 23 Aralık 1927’de bir emir göndererek, Mustafa Sabri Efendi’den “Halifelik” başlığı ile yazı yazmamasını bildirir.7 Şeyhülislam Mustafa Sabri, 9 Ocak 1928 tarihli Yarın gazetesinde neşredilen yazıda denildiği şekliyle, İskeçe bölge komutan yardımcısına Türk-Yunan dostluğu uğruna basın özgürlüğüne darbe vurulduğunu söyler. Mustafa Sabri hatta şu yorumu yapar, “Şeyhülislamın yazılarından Ankara, Ankara’dan ise Yunanistan korkmaktadır!”8

Mustafa Sabri Efendi’nin Yarın Gazetesi’ndeki yazılarında Türkiye’deki yeni laik rejim yüzünden Müslümanların dinden çıktığını belirttiği ve Batı Trakya’da bir hilafet müessesesinin derhal kurulması gerektiğini belirten görüşlerinin bu yasaklamaya neden olduğu hesaplanmalıdır. Çünkü o dönemde Batı Trakya’da sabık Şeyhülislam’ı da içine alarak kurulacak bir hilafet, Türkiye Cumhuriyeti açısından ciddi bir tehlike anlamı taşımaktadır ve bu yüzden Yunan devletiyle yapılan ikili görüşmeler neticesinde, Trakya Genel İdaresi Bakanı, Mustafa Sabri Efendi’den yazılarında İslam’da halifeliğin yeri ve gerekliliğini avunan yazı dizisindeki “Hilafet” başlığını kullanmamasını emretmiştir. Buna rağmen Mustafa Sabri başlığı değiştirmez ve “İslam’da imameti kübra, yani Halife-i muazzama-i İslamiyye” başlığını makalelerinden çıkarmaz. Yarın gazetesinde aynı başlıkla tefrika etmeye devam edilir; ta ki 1930’da gazete kapanana kadar.

Sabık Şeyhülislamın iaşe sorunu ise İskeçe’deki evkaf idaresi tarafından memuriyet tahsis edilerek hallolunulur.9

Mustafa Sabri Efendi, Yunan hükümetinin 150’likler hakkında Batı Trakya’yı terketmeleri ile ilgili kararı sonrasında 1931’de Patra’ya yerleşir. Bölgede Batı Trakya’daki ortamı bulamaz. Sadece Hristiyanlardan oluşan bir beldede durmanın anlamsız olduğunu düşünerek ailesiyle birlikte Mısır’a gider.

22 yaşındayken Fatih Camii’nde ders vermeye başlayan, II. Abdülhamid’in katıldığı “huzur” derslerine 16 yıl boyunca devam eden, padişahın kütüphaneciliğini yapan, 1908’de memleketi Tokat’tan milletvekili seçilen, Cemiyet-i İlmiye-i İslamiye’nin “Beyanü’l Hak” adlı dergisinin başyazarlığını yapan, İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne muhalifliğinden dolayı yurdunu terk etmek zorunda kalan, İstanbul’a geri dönen, 1922’de tekrar yurdunu terk eden ve Batı Trakya’ya yerleşen, Trakya’da Yarın ve Peyam-ı İslam gazetelerinde başyazarlık yapan, 150’likler hakkındaki kararla 9 yıl kaldığı Batı Trakya’dan uzaklaştılarak Patra’ya yerleşen ve sonunda Mısır’a giden Mustafa Sabri, 1938’de Türkiye 150’likleri affettiğinde vatanına geri dönmez. 1954 yılında Kahire’de hayata veda eder.

Devam edecek...

1. Kamil Erdeha, 150’likler yahut Milli Mücadele’nin Muhasebesi, Tekin Yayınevi, 1998, s.123
2. Listedeki ilk 11 kişi için Α.Υ.Ε. 1931/Β/37/ΙΙ/.
3. 12 ve 13 numaraları isimler için Α.Υ.Ε. 1928/Β/37.
4. Nathanail M. Panagiotidis, Müslüman Azınlık ve Millî Bilinç, Aleksandroupoli, 1995, s.148
5. Peyam-ı İslam gazetesi, 27 Rabiülahir 1349’da (21 Eylül 1930) yayın hayatına başladı.
6. A. Iordanoglou, Lozan’dan günümüze Batı Trakya Müslüman Azınlığının Basın Tarihi, Imxa, Sayı:3, 1989, s.222
7. Trakya Genel İdaresi, Protokol No: 1572/23-12-1927
8. Yarın gazetesi, 09.01.1928
9. http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&IcerikNo=266

Anaokuluna azınlıksal bakış ve paradoks

2009-02-25T15:57:00.005+02:00

Azınlıkça
Sayı:44
Şubat 2009

Aydın Bostancı
bostanciaydin@yahoo.com

Makaleyi Azınlıkça'da yayımlanan şekliyle PDF formatında okumak için TUŞLAYINIZ

Zorunlu anaokulu eğitiminin Yunanistan’da daha yeni yeni gelişmekte olduğunu söyleyebiliriz. Ülkemizdeki anaokullarının ikinci dünya savaşı sonrası, sosyal ve ekonomik koşulların da değişmesiyle ülke çapında yaygınlaşmaya başladığını hatırlatmakta yarar var. 2007 yılında Yunanistan’da anaokulları zorunlu eğitim kapsamına alındı.

Daha çok sanayileşmenin yoğun olduğu bölgelerde kadınların iş hayatına atılmaları, coğrafi ve mesleki hareketlilik ve köyden kente göç nedeniyle ailelerin çocuklarını anaokuluna göndermeleri yaygınlaştı. 1950’lere kadar tamamen bir tarım ülkesi olan Yunanistanda, okul öncesi eğitimin gelişmesine yönelik olanaklar zaten kısıtlıydı. Fakat 1960’lar sonrası değişen sosyal ve ekonomik koşullar, ailelerin eğitiminde de önemli bir rol oynadı. Yaşanan gelişme süreci o dönemde anaokullarına devam eden öğrencilerin sayıları incelenerek gözlemlenebilir. Mesela 1960’ların başında anaokuluna giden öğrenci sayısı 40 bin civarındayken, 1970’lere gelindiğinde bu sayının iki katına, yani 90 binlere yaklaştığı görülmektedir. Bu süreç Batı Trakya’da ise sosyoekonomik ve politik nedenlerden ötürü çok farklı işlemiştir. Bölge ve özellikle azınlık neredeyse son 15 yıldır anaokul eğitimiyle tanıştı. Anaokulu eğitimi zorunlu eğitimi kapsamına alınınca azınlık eğitimi ile ilgili başta Lozan olmak üzere uluslararası hukuk seviyesindeki antlaşmalarda yer alan maddeler üzerinde uzmanların farklı görüşleriyle karşılaşıldı. Mesela Müslüman Çocukların Eğitimini Destekleme Programı sorumlularından Profesör Nelli Askouni, “Trakya’daki Azınlığın Eğitimi” adlı kitabında, uluslararası hukuk kapsamında, azınlık eğitimi konusunda anaokulları için anadilde eğitim hakkının öngörülmediğini, Lozan’ın 41’inci maddesinin sadece ilkokuldan bahsettiğini, hatta daha sonra Türkiye ve Yunanistan arasında eğitim alanına yönelik getirilen düzenlemelerde (1951 Türk-Yunan Eğitim Antlaşması ve 1968 Kültür Protokolü) anaokulundan bahsedilmediğini, daha çok getirilen düzenlemelerin ortaöğretime yönelik olduğunu belirtmektedir. Aynı konuda uzman Profesör Baskın Oran ise Lozan Antlaşması’nın 41’inci maddesine göre, İstanbul ve Batı Trakya azınlıklarının eğitim özerkliğinin olduğunu ve buna anaokulunun da tabiatıyla dahil olduğunu söylemektedir.

Çiftdilli eğitimle ilgili olarak sürekli dile getirilen bir gerçek var ki, o da bir çocuğun anadilini iyi bilmeden başka bir yabancı dili iyi öğrenemeyeceğidir. Bu çok doğru, çünkü çocuk ancak anadiline göre düşünürek başka bir dili öğrenebilir.

Okul öncesi eğitimin 2007 eğitim ve öğretim ders yılından itibaren zorunlu eğitim kapsamına alınmasından sonra, anaokulları tartışması yoğun bir şekilde azınlığın gündemine oturdu. Azınlık çocuklarının devam ettiği devlet anaokullarına, yönetim, azınlıktan anaokul öğretmeni görevlendireceğini belirtirken, azınlığın Batı Trakya Azınlığı Yüksek Tahsilliler Derneği gibi kuruluşları okul öncesi eğitim sisteminin de azınlığın özel ve özerk yapısına dahil edimesini talep etmekteler . Batı Trakya Azınlığı Yüksek Tahsilliler Derneği ve Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği gibi azınlık kuruluşları özel ve özerk azınlık anaokulunu talep ederken, yine azınlık içerisinden bir kısım ise azınlık okulunun tam belli olmayacak şekilde “çiftdilli okul” ifadesiyle taleplerini ileri sürmekteler. Bu konuda bir diğer görüşse tamamen devlet anaokulu’nun olması. Bu sonuncusu zaten mevcut.

Yukarıda ismini belirttiğim Müslüman Çocukların Eğitimini Destekleme Programı sorumlularından Profesör Nelli Askouni’nin, Eylül 2006’da Alexandria yayınlarından çıkan “Trakyadaki Azınlığın Eğitimi” başlıklı kitabı, özellikle azınlık eğitimi konusundaki araştırmacıların mutlaka kitaplıklarında bulundurmaları gereken bir çalışma. Bayan Askouni, okul öncesi eğitimle ilgili olarak kitabında çok ilginç bilgilere yer veriyor. Devlet anaokullarına giden azınlık öğrencilerinin sayıları hakkında istatistiki bilgilere de kitapta yer veriliyor. Mesela 1994-95 eğitim yılında Batı Trakya genelinde azınlığın ilkokul öğrenci sayısı 8.208 olarak belirtilirken, azınlık anaokul öğrencilerinin İskeçe ilinde 69, Rodop ilinde 43 ve Evros ilinde 32 olmak üzere, toplam 144 öğrencinin devlet anaokuluna devam ettiğini; 2002-2003 eğitim yılında ise, bu sayının neredeyse beşe katlanarak Batı Trakya genelinde anaokulu için toplam 784 öğrenciye ulaşıldığını belirtmekte. Ve bu artışa rağmen, ilkokul öğrenci sayısıyla kıyaslandığında, anaokuluna devam eden azınlık öğrencilerin sayısının yetersiz olduğu ifade edilmekte.

Bu doğru, fakat bunda çiftdilli anaokullarının olmayışının büyük etkisi var. Dolayısıyla ister azınlık, isterse devlet anaokulu olsun (ki bu ayrı bir konudur), devletin her şartta çiftdilli anaokulu seçeneğini sunması gerekmektedir. Böyle bir uygulama için, başta Lozan olmak üzere Türkiye ile Yunanistan arasındaki ikili anlaşmalara göre hareket etme dışında bile pekala çağdaş Avrupa normları da yeterlidir.

Öte yandan şunu da söylemekte yarar var. Devlet anaokullarına azınlık ailelerinin çocuklarını göndermeleri, yine azınlık içerisindeki bir kesim tarafından yoğun şekilde eleştirilmektedir. Mesela günümüzde revaçta olan “mahalle baskısı” taktiğiyle, azınlık basını da kullanılarak devlet anaokuluna çocuklarını gönderenleri hedef tahtasına oturtmak acaba ne kadar doğrudur? Zaten şu anda devlet anaokulu dışında herhangi bir alternatif yoktur. Bu sene eğitim-öğretim yılı başında yine azınlık basınında, ebeveynlerin çocuklarını devlet anaokuluna göndermemeleri çağrısında bulunulmuş ve göndermeyenlere uygulanacak 50 euro cezayı devletin tahsil edemeyeceği iddiasında bulunulmuştur. Tabii burada teknik bir ayrıntıdan bahsedilebilir. Çünkü Yunanistan’daki azınlık eğitimi 6 yılla sınırlıdır.

Yani zorunlu eğitim, devlet okulunda okuyana 10 yıl iken, azınlık okulunda okuyana 6 yıldır. Böylece “azınlık ilkokuluna başlayacak bir öğrencinin, devlet anaokuluna gitme zorunluluğu bulunmamaktadır” savınını öne sürmektedirler. Bu konu ayrıca işlenmeye ve teferruatıyla incelenmeye açık bir mevzudur. Fakat herhalükarda çocuğunu devlet anaokuluna göndermek isteyen gönderebilmeli ve buna kimsenin karışmaması ve kişilerin tercihlerine saygı gösterilmesi gerekir. Asimilasyon ifadesi kullanılırken de dikkatli kullanılmalıdır.

İşin bir diğer en enteresan yanı ise, azınlığın elit tabakasının neredeyse tamamı kendi çocuklarını devlet okullarına göndermeyi tercih etmektedir. Fakat normal bir azınlık insanı çocuğunu devlet okuluna gönderdiğinde, aynı tabaka tarafından “asimilasyon” tehdidiyle uyarılmaktadır. Biraz dürüst olalım. Öyle yazıldığı çizildiği gibi her şeyden asimile olunsaydı bu azınlık çoktan asimile olurdu. Mesela Batı Trakya Azınlığı Yüksek Tahsilliler Derneği çatısı altında faliyet gösteren Genç Akademisyenler Topluluğu devlet üniversitelerinde eğitim gören ünivesiteli öğrencilerden oluşmakta ve ülkenin farklı şehirlerinde şubeler açmaktadır. Bu çocuklar Yunanistan devlet üniversitelerinde okudukları halde neden denildiği gibi kolayca asimile olmadılar?

Devlet anaokuluna, ortaokulu ve lisesine ve ünivesitesine gitmekle asimile olunacağını iddia etmek pek gerçekçi bir yaklaşım olmasa gerekir. Bu sadece ve sadece bir tercih meselesidir. Azınlık kendi içerisinde bu konuda birbirini eleştirmemeli, herkesin tercihlerine saygı gösterilmelidir.

Şu konuda azınlık hemfikirdir. Anadilde eğitim hakkına anaokullarında da sahip olunmalıdır. Elbette böyle kısa bir yazıda böylesine çetrefilli bir konuyu tam olarak anlatabilmek mümkün değil. Fakat hiç değilse şu gerçeği söyleyerek yazımı bitireyim. Hangisi olmuş hiç önemli değil, her halükarda azınlığın çiftdilli anaokulu talebi doğal ve makul bir taleptir.

TBMM Başkanı Köksal Toptan Batı Trakya Ergenekon’unu savunuyor

2009-02-24T23:39:00.008+02:00

Azınlıkça
Sayı:44
Şubat 2009

İbram Onsunoğlu
ibram@tellas.gr

Makaleyi Azınlıkça'da yayımlanan şekliyle PDF formatında okumak için TUŞLAYINIZ

Aşağıda size bir haberi okutacağız.
7 Ocak 2009 tarihinde Tekirdağ’da Dr. Sadık Ahmet Köprüsü, TBMM Başkanı Köksal Toptan’ın katılımıyla törenle hizmete girdi. Köksal Toptan, açılışta yaptığı konuşmada şöyle dedi:
“Benim için böylesine bir törende bulunmak çok yönlü anlamlar ifade etmektedir. Bunlardan bir tanesi, kuşkusuz, bu yöreye, iki mahalleyi birbirine bağlayan bu köprünün vatandaşlarımıza hizmet verecek olmasıdır. İkincisi, bu köprünün adından kaynaklanır. Dr. Sadık Ahmet, Türk dünyasının, Batı Trakya Türklüğünün önder isimlerinden bir tanesidir. Ama Dr. Sadık Ahmet, benim için, adı gibi bir sadık arkadaştı, bir dosttu, bir kardeşti, bir can parçasıydı. Onun için onun adı geçen her yerde benim içim titrer ve gururlanırım... O gerçekten bizim için, Türklük için, dünya Türklüğü için bir bayrak isimdi. Kadirşinas milletimiz, yerel yönetimlerimiz, Türkiye’nin her yerinde bir önemli esere onun adını vermek suretiyle vefa göstermenin yanında çok ta anlamlı ve büyük bir hizmet yerine getirmektedir. Bu isimleri yalnızca Batı Trakya’nın değil, Türk dünyasının tanıması lazım. Bu isimleri sadece bizim değil, gelecek kuşakların da bilmesi lazım. Tekirdağ belediyesinin bir vefa duygusuyla yaptırdığı, ismini verdiği bu köprü hizmet verdikçe Sadık Ahmet ismi yaşayacak ve buradan geçen Yunanlılar Sadık Ahmet’e Tekirdağ ve Türkiye’de ne şekilde sahip çıkıldığını görmüş olacaklar. Bu nedenle anlamlı bir köprünün açılışında hep beraber bulunuyoruz. Bu nedenle sayın Ahmet Aygün’e ve çalışma arkadaşlarına teşekkürlerimi, şükranlarımı sunmak istiyorum. Dileğim, Batı Trakya’nın, Türkiye’mizin, bütün Türk dünyasının böyle liderler yetiştirmesidir. Böyle liderler bizi istediğimiz, umduğumuz, hayal ettiğimiz hedeflere, Büyük Türk Devletine götürür....”
***
Şimdi, bir anavatan politikacısı ile çatışma ve istenmeyenler listesindeki yerimizi sağlamlaştırma pahasına da olsa, kendi kendimizle temel bir tutarlılık içinde azınlık gerçekleri ve tarihi adına bu yukarıdaki konuşmayı eleştirip kınamamamız mümkün değil.

Köksal Toptan, Türk Azınlığının Derin Devlet-Ergenekon güdümüne sokulduğu, Türkiye ile ilişkilerinin en karanlık, en korkulu, Azınlık için en travmatik 1986-96 dönemini aklamaya ve meşrulaştırmaya çalışıyor. O akıl almaz müdahelenin yol açtığı bunalımdan toplum olarak yeni yeni kendimize gelirken, fakat Azınlıktaki genç kuşaklar üstündeki yozlaştırıcı etkisini ve dayattığı değer anarşisini hâlâ şiddetle hissederken. Böylece, sanki, “Bir kez daha asla faşizm!” diyerek lanetlediğimiz o dönemin geri gelebileceğini anımsatıyor bize Köksal Toptan. Batı Trakya Ergenekon’unu savunuyor.

Türkiye’deki Ergenekon kötü, Batı Trakya’daki iyi olamaz.
Sadık Ahmet, Derin Devlet-Ergenekon’un Türk Azınlığına zorla diktiği ve azınlık çıkarları ile hiçbir ilişkisi olmayan amaçlarda kullandığı kişidir. “Lider”se, Azınlığın değil, olsa olsa Ergenekon’undur.

Sonra, “böyle liderler bizi hayal ettiğimiz Büyük Türk Devletine götürür” demek te ne ne demek? Bu ne biçim sayıklamadır! Bir Batıtrakyalının Köksal’ın hayal ettiği “Büyük Türk Devleti” oluşumuna, neyse bu, ne katkısı olabilir? Bunun ne biçim çağrışımlara meydan vereceğini düşünemiyor mu?

Ayrıca Köksal, “buradan geçen Yunanlılar Sadık Ahmet’e Türkiye’de nasıl sahip çıkıldığını görecekler” diyerek Yunanlılarla maytap oynuyor ve onları tahrik ediyor.
İstanbul’da Patrikhanenin önünden geçen sokağa “Sadık Ahmet” adının verildiği gibi. Maytap oynamak ve tahrik etmek.

***
Konuyu güncelleştirelim.
Türkiye’deki “Ergenekon” oluşumu ile ilgili ifşaatı ve gelişmeleri izliyoruz. Çoktandır gündemde olan “Derin Devlet” yapılanmasının bir tezahürü bu. “Susurluk”, konuyu geniş tartışmaya açan ilk tezahürüydü.

“Derin Devlet, Susurluk ve Ergenekon”, özetle, “devlet içinde çete kurmak” gibi ortak bir suçlamayla karşı karşıya.
“Devlet çetelerinin” kuruluşu, devletin ve rejimin güvenliği uğruna, teröre, Ermeni sorununa ve PKK’ya, ayrıca irticaya karşı mücadele ile gerekçeleniyor.
Bir başka deyişle, başlangıçta misyon “millî” olarak gösteriliyor. Amaç, onları devletin açıkça yapamadığı kirli işlerde kullanmak. Yani devlet temiz, çeteler kirli.

Şimdi, her otoriter, antidemokratik ve iki yüzlü devlet yapılanmasının zaman zaman başvurduğu yollar belki bunlar, yalnızca Türkiye’ye özgü değil. Hele bir devlet, Türkiye gibi güvenlik sorunlarıyla karşılaşıyor ve bunların çözümü için demokratik yöntemler yerine otoriter olanları seçiyorsa.

Türkiye’ye özgü yanı, olayın genişliği, derinliği ve yaygınlığı. Ve işlenen korkunç cinayetler, “faili meçhuller”, santajlar, ağır adi suçlar. İyice mafyalaştıktan sonra bile “millî çetelerin ve millî tetikçilerin” sorgulanıp yargı önüne çıkarılması yönünde siyasî irade yokluğu veya eksikliği.

Konuyu baştan alalım. “Devlet çetelerinin” kuruluşu, devlet erki kullanan kurumların, hiç olmazsa bunlardan bazı birimlerin, isterseniz münferit yetkililerin deyin, bilgisi, onayı, yönlendirilmesi, doğrudan katkısı, kararı, desteği ve örtüsü dışında gerçekleşmiş olamaz. Nasıl olmuşsa olsun, hepsi sorumlu. Atatürk’ün hayal ettiği batı demokrasisinin büyük açığı.

Bu çeteler, istihbarat teşkilatı gibi bir şey. Ama yasal ve resmî değil, gayriresmî ve yasadışı, gizli, denetimi belirsiz, başına buyruk hareket edebilen, yaptıklarından hesap vermeyen, yasadışı faaliyetleri ortaya çıkınca devlet tarafından örtbas edilen. Tabiî bütün bunlar bir noktaya kadar.
Bu nokta, bir tesadüf eseri, Susurluk’ta aşıldı. Ardından Meclis araştırması, yargı derken, üstüne kapak çekildi. Mesut Yımaz, “devletin âli menfaatleri” için Susurluk’u örtbas etmeye nasıl katkıda bulunduğunu şimdi itiraf ediyor.

Bu nokta şimdi de Ergenekon’la aşıldı. AK Parti iktidarı, laiklik ve cumhuriyet elden gidiyor iddiasıyla kendisine karşı girişilen darbe hazırlığının ve darbe amaçlı provokasyon ve terör hazırlıklarının ciddi boyutlara ulaştığını görünce olayın üzerine gitti. Tutuklanan emekli ve muvazzaf subaylar, ulusalcılar, adı Susurluk’a karışmış kişiler, ve yargılama başladı.

Bu kez örtbas etme çabaları daha bir şiddetle yürütülüyor, İslamcı hükümet daha kararlı göründüğü için. Ama bu arada Ergenekon’a ve devlet çetelerine atfedilen geçmişteki adam öldürmeler, santajlar ve provokasyonlar da çorap ilmiği gibi sökülmeye başladı, bunları örtmek pek kolay olmasa gerek.

Yine de Derin Devlet yapılanmasından Türkiye’nin kurtulması pek mümkün görünmüyor. Zira ilerici, laik ve kemalist diye bildiğimiz elit ve yönetici sınıfların büyük bir bölümünde kültür olmuş. Bu kültürden AK partili önde gelenlerin bir bölümü de muaf değil.

“Ergenekon içimizde.”
Ergenekon’un bir de yurtdışı uzantıları var. Bunlar, “malum ve makul” nedenler yüzünden araştırılmayacaktır.
Batı Trakya uzantısı var. Bunu Türkiye’de araştırmak “yasak”. Biz araştırmazsak, Batıtrakyalılığımızı inkâr etmiş olacağız.

Batı Trakya uzantısı, birkaç kez değindiğimiz gibi, Susurluk’ta Abdullah Çatlı ile Sadık Ahmet ilişkisinin ifşa edilmesiyle öğrenildi. Elimizdeki somut bilgiler pek az: Sadık Ahmet’in Çatlı’yla Almanya ve İstanbul’da sık sık buluştuğu biliniyor. Bilinenler arasında, Sadık’ın İzmir’de bir işini yapmak için Çatlı çetesinden yardım istediği ve çetenin tehditiyle işini yaptığı, Sadık’ın ölümünde Çatlı’nın Gümülcine’ye gelmeyi göze alıp cenaze törenine katıldığı gibi kanıtlı olaylar var. Adı birçok adam öldürme olayına ve daha bir sürü uyuşturucu kaçakçılığı dahil adi suça karışmış en ünlü “devlet çetecisi” Abdullah Çatlı ile Sadık Ahmet ilişkisinin içeriği “açık bir muamma”.
Ama bu ilişki, Sadık’ın unutulması şöyle dursun, tümsel bir muvafakat içinde Türkiye’deki ününün gittikçe daha da artmasını sağlıyor. Ölmeyen Ergenekon ruhunun zaferi!

Ergenekon liderlerinden biri olarak gösterilen eski JİTEM başkanı emekli general Veli Küçük’ün karargâh olarak kullandığı yerlerden biri de, İskeçe Şahin kökenli Süleyman Sefer’in sahibi olduğu “Yeni Batı Trakya” dergisinin bürosu. General Küçük derginin yazı kurulunda yer alıyor ve orada yazılar yazıyor.

Ergenekon patlak verince, MGK genel sekreteri eski Atina büyükelçisi Burcuoğlu’nun Süleyman Sefer’i ödüllendirmeye koşması, Batı Trakya uzantısının dokunulmazlığını ilan ediyordu. (Köprü açılış töreninde Burcuoğlu da hazır bulunuyordu.)

Bunun sonucunda binlerce sayfalık Ergenekon iddianemesinde karargâh olarak kullanılan dergi bürosundan hiç söz edilmediği gibi, her yer tiftik tiftik edilirken orada kabaca bir araştırma bile yapılmadığı anlaşılıyor.

Bu da Ergenekon’un bir başka zaferi.
Sorgulanırken bile dayatıyor.

KKTC cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Mehmet Emin Aga’nın ta Kıbrıs’a gidip ulusalcı tarafın saflarında ve Mehmet Ali Talat aleyhinde propaganda yapması da Ergenekon’un bir işiydi. Yine Aga’nın Ergenekon liderlerinden biri olarak gösterilen Doğu Perinçek’e ödül vermesini (nereden nerereye) aynı çerçeve içine almak gerek.

***
BT Türk Azınlığı, 1986-96 yılları arasında Derin Devlet-Ergenekon güdümüne sokuldu. Tarihler tahminîdir, uygulamalardan ve yaşananlardan çıkarılmıştır, dolayısıyla ne başlangıç tarihi ne de son buluş tarihi kesindir. Bu yaklaşık 10 yıl, Azınlığın Türkiye ile ilişkilerinde en karanlık, en korkulu, azınlık koşullarında Ergenekon terörünün kol gezdiği, en travmatik bir dönemdir.

Sadık Ahmet te, bu terörü en kinik bir şekilde uygulayan, Azınlığa Ergenekon dikmesi bir kişidir; Türkiye ve Batı Trakya’da yürütülen eşi görülmedik bir kampanyadan ve korkunç bir psikolojik savaştan sonra. Onun “azınlıkçılık ideolojisini” kendi ifadeleriyle şöyle özetlemek mümkündür: “Ben politikadan anlamam, bana var mı para kazanmak.” Bu ilkesini nasıl uyguladğına dair özdeyişi: “Bizim Azınlık kazıklanmaktan anlar.” Daha sonra, “lider” olarak dayatıldıktan sonra, politik söyleminden seçmeler: “Ben o azınlık solcularının Türkiye’de ayaklarını kırdırtacağım. Bana oy vermeyenleri sınırda MİT arabası bekliyor. Kara Listedikelerin sayısı iki yüzden iki bine çıkarılırsa Azınlık rahat edecektir. Partili azınlık adayları KİP (Yunan İstihbarat) ajanıdır. Hülya Emin haindir. Mehmet Emin Aga’ya: Ben seni, seni besleyen yerlerin eliyle terbiye ettireceğim. Hasan Hatipoğlu için: O moruk, 70 yaşına basmış o moruk ne karışıyor! Ben daha 46 yaşındayım. Avukat Hasan İmamoğlu için, onun müşterilerine hitaben: O gâvurcuya gitmeyin!...”
Siz kimi kandırıyorsunuz sayın Köksal?

Bir Devlet Çetesi mensubu, bir demeci yüzünden öfkelendiği eski başbakanlardan Mesut Yılmaz’ı ta Budapeşte’de korumasız bulup ona bir yumruk atmış ve burnunu kırmıştı. Bizimkisi de aynı; Mehmet Emin Aga yüzünden İskeçe’de kavga ettiği Başkonsolos Hakan Okçal’ı Türk parlamenterler önünde “Ben de seni Türkiye’den geldiğin köye sürgüne göndermezsem, bana da Sadık Ahmet demesinler.” diye tehdit etmişti. Ergenekon bu sana. Yapar mı yapar.

Hiçbir Toptan Köksal, bu azınlık gerçeğini toptan ve kökten değiştiremez. Ne köprü kurarak ne cami açarak.

Dil, toplum, sanat

2009-02-24T23:36:00.002+02:00

Azınlıkça
Sayı:44
Şubat 2009

Hakan Mümin
hakmumin@yahoo.gr

Makaleyi Azınlıkça'da yayımlanan şekliyle PDF formatında okumak için TUŞLAYINIZ

Dil yaşam için gerekli olan en önemli etkinliktir. Dil, duygu ve düşüncelerimizi anlatmakla kalmaz, aynı zamanda insanlarla iletişim kurmamızı da sağlar. Dil bir de, Tülay Çellek’in de belirttiği gibi geçmişe bağ, geleceğe köprüdür. Bu nedenle birçok alanın konusu olmuştur dil; felsefe, mantık, psikoloji, sanat gibi.

Dil üzerine birçok yorumlar yapılmış, fikirler belirtilmiştir. Genelde varılan nokta hep şu olmuştur; “Bir dil, bir insan.” Doğrudur... Dil bizi hayata bağlar, özgür kılar, yitirilirse özgürlük de yitirilir. Eğer diliniz zenginse, siz de zenginsiniz demektir. Düşünceleriniz, ruhunuz çevrenizi etkiler, duygu ve hayal gücünüz daha bir netlik kazanır.

Düşünce dille anlam bulur, netleşir ve başkalarına aktarılır ve bir toplumda düşünce gelişirse, o toplumun dili de gelişir. Toplumları, ulusları birbirinden ayrı kılan, onlara kimlik kazandıran da yine dildir. Dış görünüşler değişebilir; gençlik gider yaşlılık gelir, bu yıl giydiklerimiz gelecek yıl moda olmayabilir ve yeni kıyafetlere ihtiyaç duyarız o zaman. Ancak dil kendi özgün yapısı içinde yok olmaz, gereksinmelere göre değişir, gelişir. Bir başka deyişle, dil insanın gelişimini sağlar. Toplum geliştikçe kavramlar da gelişir ve dil nereye giderse insan da, oraya gider.

Dil hakkında bir de şunu söyleyebiliriz; dil ulusaldır ve insana özgüdür. Bir kültür yaratma da dilden geçer. Dil gelişimi kültürün de gelişimidir. Her toplumun kendi özellikleri, özdeyişleri, deyimleri, şiirleri vardır. Bu durumda, dil görüş çeşitliliğidir.
Buraya kadar size dilin insan hayatındaki önemini aktarmaya çalıştım. Şimdi dilin bir başka yüzüne değinmek istiyorum; sanat diline...

Sanatçının dili ne kadar zengin ya da kuvvetliyse, sanatı da o kadar zengin ve sağlam olur. Dünya görüşünde de çok büyük farklılıklar ortaya çıkar; politikacıların başaramadığını “dostluk” ve “barış” gibi insancıl değerleri bu sanatçılar başarır. İnsanlar son yıllarda sanata değer vermese de, sanat insana insan olduğu için değer verir. Sanat insanı etkilemek için vardır. İnsan da ondan haz almalıdır.

2004 yılında Sapanca’da yapılan “Uluslararası Şiir Akşamları” etkinliğine katıldım. Çok değerli şairler vardı. İlhan Berk de oradaydı. Bir sohbet anında bizim Yunanistan’dan geldiğimizi öğrenince, şu soruyu yöneltti bize; “Yunanca şiir yazıyor musunuz?” Cevabımız “Hayır!..” oldu. Çok şaşırdı. “Ama biz, Batı Trakyalıyız...” diyecektik, sözümüzü kesti ve “Yazmalısınız, yazmalısınız...” dedi.

İlhan Berk bugün aramızda yok. Ama onun o günkü sözleri hala kafamın bir yerinde. Azınlık olarak bugüne kadar acılarımızı, sıkıntılarımızı, uğradığımız haksızlıkları hep Türkçe anlattık, gerek şiir aracılığıyla, gerek öykülerle, romanlarla... Kime anlattık? Kendimize. Kızdık; kızgınlığımızı yine kendimize anlatttık. Ezildik; ezikliğimizi yine kendimize anlattık. Bir türlü kabuğumuzdan dışarı çıkamadık. Oysa dertlerimizi, acılarımızı Yunanca da anlatsaydık ne olurdu ki?.. Bizi anlamaya çalışan kişilerin, acılarımızı paylaşacakların sayısı artmaz mıydı?.. Öyle zannediyorum ki, durum bugünkünden çok daha farklı olurdu. Olumlu yönden söylüyorum bunu.

Ancak bizde eskiden kalma bir zihniyet var; “Yunanca konuşma!”, “Yunanca yazma!” Bu zihniyet bizi nereye götürecek. Yunanistan’da yaşıyoruz. Yunanlıya derdimizi anlatmayacağız da kime anlatacağız? Hakkımızı kimden isteyeceğiz, ya da kimden arayacağız? Neyse ki, eskiden kalma bu zihniyet son yıllarda gençlerimiz tarafından benimsenmiyor. Gençlerimiz her şeyin farkında; bir “umut çiçeği” onlar...

Konum Yunanca şiir yazıp yazmamamızdı. İbram Onsunoğlu “Şafak” dergisinde yanılmıyorsam, Yunanca’dan Türkçe’ye birkaç şiir tercüme etmişti. Daha sonraları Şefaat Ahmet Yunanca şiirlerle dolu bir şiir kitabı yayımladı ve son olarak da Şefaat’in babası Dr. Hasan Ahmet. Ne güzel!.. Keşke hepimiz o bildiğimiz Yunanca ile acılarımızı, dertlerimizi, sıkıntılarımızı “çoğunluğa” anlatabilsek. Eminim ki, o zaman “çoğunluk” da bizi daha iyi anlayacak. Politikacılardan değil, sivil toplumdan söz ediyorum. Dilden başka insanı insan yapan “vicdan” meselesi de var. Bu yüzden diyorum, sivil toplum.

Yerel Türkçe basında da durum aynı. Azınlık gazetecilerinin Yunanca bir makalesini ya da bir köşe yazısını gazetelerinde okumuş değilim. Gazetelerinde yalnız birkaç Yunanca ilan var, o kadar.

Neden Yunanca yazmıyoruz? Önemli bir soru kanımca. Mesele “iyi derecede Yunanca bilmiyoruz” meselesi değil. Başka etkenler olmalı işin içinde... Aklı başında her insanın böyle düşündüğünü biliyorum. “Dil nereye giderse, toplum da oraya gider” korkusunu yenelim artık.

Azınlık, Empati, Etnisite

2009-02-24T23:32:00.004+02:00

Azınlıkça
Sayı:44
Şubat 2009

Herkül Millas
millas@otenet.gr

Makaleyi Azınlıkça'da yayımlanan şekliyle PDF formatında okumak için TUŞLAYINIZ

Azınlıklar konusunda duymuş olduğum en hoş fıkra şöyle: Kekeme bir adam sokakta birine adres sorar, ‘pa-pa-pardon, ra-ra-radyoooo evi ne-ne-nerede?’ diye. Amacı spikerlik sınavına girmekmiş. Radyo evini gösteren adam hayret ve merakla kekemenin sınavdan çıkışını bekler. Birazdan spiker adayımız öfkeden titreyerek, yüzü kıpkırmızı kapıdan çıkar: ‘Na-na-namussuzlar, heeeepsi a-a-a-anti-semit bunlar!’ diye söylenmektedir.

Bu fıkrayı unutmamaya çalışırım, çünkü benim gibi azınlık üyelerinin aşırı duyarlılığını, hatta bir kusurunu, kompleksini şaka yollu hatırlatmaktadır. Azınlık üyeleri çoğunluğun onları dışlandığına, empati yapmadıklarına inanırlar. Doğrudur bence. Azınlıklar genellikle haksızlığa uğramışlar, kimi zaman korkutularak sindirilmişler, en temel hakları ihlal edilmiş ve genel olarak eşit vatandaş sayılmamışlardır. Dolayısıyla azınlıklardan yana olmak doğal bir reflekstir. Durum, çocuklardan yana olmak gibi bir şey. Kocaman adamdan dayak yiyen çocuktan yana olmak doğal gelir insana. Ama bu konuda da dikkatli olmamızı hatırlatan çok sevdiğim başka bir fıkra var.

Küçük çocuk, çocuk bahçesinde oyuncak ata binmiş bir türlü inmiyor. Annesi çırpınıyor. Eve dönmemiz gerekiyor diye ağlamaklı. Çocuğu çekiştiriyor ama velet direniyor. O an oradan geçmekte olan ünlü pedagog profesör Sigmund araya giriyor ve eğilip çocuğun kulağına bir şeyler söylüyor. Çocuk hemen attan iniyor, annesini elinden tutuyor ve eve yöneliyor. Durumu seyredenler pedagoga hayran. İşte, çocuğu bilmek buna derler, diyorlar. Aferin! Ne dediniz diye sorduklarında da ‘in oradan it oğlu it, yoksa seni şimdi eşek sudan gelinceye kadar bir güzel pataklarım, dedim’ diyor.

Azınlık ve empati
Bu ikinci fıkrayı bir pedagoji kitabında okumuştum. Genel ilkeler iyidir de, her geçerli genellemenin eksiklikleri de olabilir anlamındadır bu hikaye. Çocuklar ve azınlıklar desteklenmeli kuşkusuz. Ama her mağdur grubun kusurları ve sorumlulukları da var. Empati yokluğu çoğunluk kadar azınlığın da bir eksikliğidir. Ötekileştirilmişler başkalarını ötekileştiriyor olabilir, örneğin. Aslında empati eksikliği (veya varlığı) bir grubun, bir sınıfın veya bir kimliğin özelliği değildir, kişisel bir olay olabilir, herhangi bir bireyde görülebilir.

Empati kendimizi başkasının yerine koyabilmektir. İnsan beyninin nasıl çalıştığını araştıran bilim adamlarının bulgularına göre bu beceri yalnız insana özgüymüş. İnsanlar ötekinin yerine girip onun nasıl düşüneceğini düşünebilirler. Bunun olumlu bir sonucu ‘şefkat/acıma’ gibi duyguların ortaya çıkmasıdır. Olumsuz yanı, ‘aldatma’ ve ‘yalan’ gibi davranışların da ortaya çıkması. ‘Ben X davranışında bulunursam öteki Y biçiminde düşünecek ve ben onu istediğim yöne yönelteceğim’ diye düşünebilir aldatan insan. Hayvanlar koşullandırılmıştır: Ben X yapsam öteki Y yapar diye ‘düşünürler’. Bilinçli bir biçimde yalan söyleyen köpek veya kedi hiç gördünüz mü? Ama her insan da tam olarak empati yeteneğine sahip olmayabilir. En aşırı uçta örneğin, kendilerini başkalarının yerine koyamayan otistik kimseler bulunur. Bu ‘anormalliğin’ psikolojiden değil, nörolojik işlev bozukluğuna bağlı bir davranıştan, beyindeki temporal lobdaki bir işlev bozukluğundan kaynaklandığını gösteren araştırmalar vardır. İki uç arasında da bir sürü insan bulunur.

Empati eksikliği ve ilgili sorunlu davranışlar herhangi bir bireyde ve doğal olarak azınlık üyeleri arasında da görülür. Bu tür sorunlar azınlıklar içinde farklı eksenlerde/alanlarda yaşanır. Örneğin, en yakın insan ilişkilerinde, yani aile içinde veya dostlar arasında yaşananlar çoğunluk üyelerinde görülen karşıt ‘kusurlardan’ pek farklı değildir. Azınlıklar çuvaldızı Öteki’ne batırmadan önce iğneyi kendilerine batırırlarsa, azınlık/çoğunluk sürtüşmesinde de eksiklikler sergilediklerini göreceklerdir. Etnisite/milliyetçilik bağlamında görülen empati eksikliği kusurları en önemli olanıdır.

Milliyetçi nedenler yüzünden azınlıklara haksızlık edenlerin varlığı, azınlığın bu ‘hastalıktan’ uzak olduğu anlamına gelmez. ‘Kimliğimize saygısızdırlar’ diye sitemde bulunan azınlık üyelerinin “Öteki’ne karşı saygılıdırlar, bu alanda empati yapıyorlar” demek değildir. Kısacası, haksızlığa uğrayan, ille de haklıdır demek değildir demeye getiriyorum. Zaten kavgalı ‘taraflara’ dikkatle bakarsak, tarafların azınlık/çoğunluk olarak ayrılmadıklarını görürüz. Taraflar başka bir temelde oluşmuş: Bir yanda belli bir ideolojiyi benimsemiş hem azınlıktan hem de çoğunluktan olan kimseler vardır, öte yanda ise, başka bir dünya görüşünü benimsemiş yine hem azınlıktan hem de çoğunluktan olanlar.

Başka türlü söylersek, azınlık sorunu bir siyasi ve ideolojik kavganın bir görünümüdür. ‘Azınlık sorunları’ bundan dolayı ideolojinin ve milliliğin ve fobilerinin bir bahanesine dönüşmektedir. Azınlığın mağduriyetinden söz edenler de, kimi zaman kendileri bu tür mağduriyeti doğuran ideolojinin en inançlı temsilcileridirler. Tutarlı olmak isteyenler (tutarlılığı dert edinmeyenler başka bir yazı konusu olabilir) Öteki’nin milli önyargısını eleştirirken iki şeyi de aynı anda yapmaya da çalışmalıdır: A) Empati yapıp Öteki’nin de kendilerine ne denli benzediğini görmelidir. Gördüğünde hem daha hoşgörülü olacak hem de kendileri değişecektir. B) Yine empati yapıp kendilerine başkasının gözüyle bakmaya çalışmalıdırlar. Buna aynaya bakmak da derler. Ne denli çirkinsek de bakmalıyız aynaya, ayna kendimize çeki düzen vermek için yararlı olabilir.

Bu fıkralı yazıyı biraz gülmemiz – en azından gülümsememiz – için de yazdım. Kendimize gülebilmek, empatik bir olaydır, kendimizi muhayyel bir kimsenin yerine koyup kendimize belli bir mesafeden bakmakla ilgilidir. Ağlamamak için de güleriz halimize bazen.

Batı Trakya'ya dinî liderler

2009-02-24T22:30:00.005+02:00

Azınlıkça
Sayı:44
Şubat 2009

Samim Akgönül
akgonul@umb.u-stasbg.fr

Makaleyi Azınlıkça'da yayımlanan şekliyle PDF formatında okumak için TUŞLAYINIZ

Benimle beraber, soğukkanlı ve realist bir biçimde düşünürseniz sevinirim. Aşağı yukarı yirmi senedir, açıkça söylemek gerekirse, Batı Trakya Türk Azınlığı’nın kimliksel uyanışa geçtiği 1980’lerin sonundan bu yana, Batı Trakya’da bir müftülük sorununun olduğu bir gerçektir. Bu sorunda üç tarafın da (Yunanistan, Türkiye, Azınlık) ilerleme kaydetmek için gayret göstermesi zamanının geldiğini düşünüyorum.

Durum kısaca şöyle: Batı Trakya’da hukuksal olarak 3, fiili olarak 2 adet müftülük makamı bulunmakta. Bu makamların, hem Yunanistan’daki azınlık rejiminde, hem de Yunanistan’da din ve devlet işlerinin genelde ayrılmamış olmasından dolayı, kişisel ve ailevî hukuk alanında bir takım görevleri mevcut. Ayrıca bu müftülüklere bağlı din görevlileri aracılığıyla insan kaynakları görevleri ve Vakıflar aracılığıyla da finansal görev (ve güç)leri var.

1980’lerin sonunda bir taraftan azınlık ileri gelenlerince kabul edilmeyen 2 müftü merkezden atanırken, diğer taraftan camilerde erkekler tarafından yapılan seçimlerle de 2 yerel müftü görevlendirildi. Camilerde yapılan seçimle işbaşına gelen müftülerin varlığı merkezî yönetim tarafından tanınmamakta.

Asıl konuma gelebilmek için giriş kısmını özellikle kısa tuttum. Hem hukukî hem de siyasî olarak durum elbette çok daha çetrefilli, ancak okuyucularımız yine dergimizin yazarı olan Konstantinos Tsitselikis’in çalışmalarına başvurabilirler.

Şu anda mevcut sorunun çözümünde izlenebilecek 4 yol olduğunu düşünüyorum.

1. Status quo: diğer bir deyişle bu ikili (dörtlü) durumun değişmeden devam etmesi. Ancak bu durumun bazı hukukî ve sosyal sorunlar yarattığı yadsınamaz. Bu sorunları şöyle sıralamak mümkün: Hukukî olarak seçilmiş müftülere başvuranların mağdur durumda kalmaları; sosyal olarak bu durumun azınlık kimliğinin reddine devam edildiğinin kanıtı olarak kalması ve siyasî olarak da Azınlık ve Yunanistan Yönetimi arasındaki ötekilik, dışarıdanlık algılamasının devamı.
AİHM tarafından iki kere hukuken de tanınmış din özgürlüğünün engellenmesi konusuna ise şimdilik hiç değinmiyorum.

2. Sistemin yeniden kurulması ve atanmış müftülerin görevden alınarak seçilmiş müftülerin bu görevlere atanmaları. Bu çözüm azınlık tarafından talep edilse de, soğukkanlı düşünüldüğünde, şu anki konjonktürde zor gibi görünüyor. Ayrıca Müftülerin hukukî görevlerinin devamı için bir atama şart olduğundan gelecekteki seçimlerde merkezî yönetime yakın kişilerin öne çıkmaları riski de yok değil.

3. Atanmış müftülerin hukukî ve idarî görevlerine devam etmeleri ve seçilmiş müftülerin sadece dinî lider olarak kalmaları.
Bu durum, ilk bakışta ideal gözükse de içerden bakıldığında bir kavram, temsil ve meşruiyet kargaşası yaratacaktır kanısındayım. Böyle bir çözümde iki başlılık resmîleştirilecek, gerginlik devam edecektir.

4. Cesaretli bir reform yapılarak, Avrupa’nın gelişmiş ülkelerinde olduğu gibi, azınlığın dinî bir cemaat olarak kendi liderini kendisinin seçmesinin önünün açılması. Ancak seçilen liderin gerçekten dinî bir lider olabilmesi için hukukî ve idarî görevlerinin yeni bir yasayla iptal edilmesi.

Bu son şıkkın biraz daha derin tartışılması gerektiğini düşünüyorum. Yunanistan açısından bakıldığında bu çözüm demokratik bir ülkenin gereklerinin yerine getirilmesi olarak görülebilir. Son tahlilde Fransa Hükümetinin Fransız vatandaşı Yahudilerin, Protestanların, Müslümanların liderlerini, adı geçen cemaatlerin karşı çıkmalarına rağmen seçmesi nasıl düşünülemezse, Yunanistan hükümetinin Müslüman cemaatin dinî liderini seçmesi de kabul edilemezdir. Ancak işin içine idarî ve hukukî sorumluluklar girdiğinden bu atamalar bir anlamda meşrulaşmaktadır. Bu idarî ve hukukî sorumlulukların kaldırılması, tam aksine Azınlığın kendi dinî liderini seçmesi, haklı isteğini daha da meşrulaştıracak, güçlü kılacaktır. Böylelikle Yunanistan AİHM kararlarına da uymuş olacaktır.

Bu tip bir reform karşısında Türkiye’nin ağırlığını göz ardı etmek gerçekçilikten uzak bir düşünce olur. Türkiye hem kendini Batı Trakya Türk Azınlığ’ının koruyucusu olarak görmekte, hem azınlık tarafından bu rolü içselleştirilmekte, hem de azınlığa dair bütün Yunanistan politikaları, aslında varolmayan ve olmaması gereken “karşılıklılık” politikası çerçevesinde değerlendirilmektedir. Türkiye laik bir devlet olarak (ilkenin açılımı Türkiye’ye özgü olsa da) din adamlarının hukukî sorumluluklarının olmadığı bir ülkedir. Kendi iç gelişiminin, yani hukukî sekülerleşmenin, Batı Trakya Azınlığı’na da yansıdığını görmek Ankara’yı mutlu etmelidir; aynı konu Medreseler için de geçerlidir. Kaldı ki, 1926’dan beri bu konuda bir “karşılıklılık” da kalmamıştır. Zira İsviçre Medenî hukukukun kabülü sürecinde Türkiye’deki gayrimüslim azınlıklar (meşruiyeti tartışılır bir yöntemle olsa da) kişisel ve ailevî hukuk rejimlerinden feragat etmişlerdir. Kısaca söylemek gerekirse, Türkiye vatandaşı iki Rum ancak belediyelere bağlı nikâh memurlarının önünde evlenirlerse bu geçerli sayılmaktadır. Bu durum kilisede de evlenmelerine engel teşkil etmez. Aynen imam nikahının resmî nikahtan sonra yasak olmaması gibi. Bu tip bir durum Batı Trakya için de düşünülebilir olmalıdır.

Azınlık açısından bakıldığında, ilk gelecek duygusal tepkileri tahmin edebiliyorum. Genelde azınlıklar kendilerine verilen hakların geri alınmasına son derece sert bir biçimde karşı çıkarlar. Çünkü bur durum cemaatin varlığına bir darbe olarak görülür. Bu yüzden de azınlık içinde bazı toplumsal reformların yapılması dile getirilse dahi, dışarıya karşı bu tepkisel davranış biçimi sürdürülür. Gelecek ilk tepkilerin de bu yönde olacağını tahmin etmek zor degil, “Lozan’la verilen haklarımız geri alınıyor !”

Ancak biraz daha derin düşünüldüğünde bu çözümün azınlığın birçok davasına katkıda bulunacağı görülebilir. Birincisi, azınlık dinsel degil ulusal bir azınlık olduğunu duyurmaya çalışmaktadır. Yunanistan tarafından Müslüman azınlık olarak isimlendirilmesi tepki çekmekte, dernek isimlerinde ulusal nitelendirmelerin bulunmasına izin verilmemesi haklı olarak şikayet konusu olmaktadır. Bu şartlar altında din görevlilerinin hukukî ve idarî sorumluluklarının devam etmesini savunmak, kanımca paradoksal bir durum yaratmaktadır. Böylelikle azınlık ulusal kimliğinin tanınmasında önemli bir adım atmış olacaktır. Kısacası dinî liderler gerçekten inananların dinî liderleri olmalıdırlar, ulusal bir azınlığın hukukî ve idarî liderleri değil. Osmanlı’dan miras kalan millet sistemini tarih sayfalarında bırakmanın zamanı gelmedi mi?

Diğer taraftan bu tip bir çözüm, azınlık vakıflarının yönetiminin tamamen azınlığın eline geçmesine de fırsat tanıyacaktır, ki bu da en doğal haklarıdır.

Nihayetinde, evlenme, boşanma, velayet, nafaka ve miras gibi konularda ne kadar azınlık bireyinin müftülüklere başvurduğunun istatistikî olarak ortaya koymanın da zamanı gelmiştir. Tamamen şahsi fikrim olarak bu rakamın oransal olarak çok da büyük olmadığını tahmin ettiğimi belirtmek istiyorum.

Son olarak bu yazının demokratik bir fikir tartışmasını başlatmak, varolan tartışmaya katkıda bulunmak amacıyla yazıldığının göz önüne alınmasını arzuluyorum. Ama ne olursa olsun müftülük sorununa azınlığın lehinde bir çözüm bulunması gerektiğine olan inancımı da muhafaza etmekteyim.

"The Rums" saçmalığı

2009-02-24T22:19:00.006+02:00

Azınlıkça
Sayı:44
Şubat 2009

Dimostenis Yağcıoğlu
dimostenis@rocketmail.com

Makaleyi Azınlıkça'da yayımlanan şekliyle PDF formatında okumak için TUŞLAYINIZ

Türkiye Rumlarıyla ilgili Yunanca ve Türkçe dışındaki dillerde (özellikle İngilizce ve Fransızca) çıkan yayınlarda ve bilimsel eserlerde son yirmi yıldır gözle görülür bir artış tespit ediyorum. Bu güzel bir gelişme. Ancak yine son yıllarda, bu artışa parallel bir şekilde gelişen ve gittikçe belirginleşen, yaygınlaşan başka bir eğilim de gözlemliyorum. Beni rahatsız, biraz da rencide eden bir eğilim: İster geniş kitlelere, ister uzmanlara yönelik olsun, İngilizce ve Fransızca yayımlanan makalelerde, haberlerde, kitaplarda Rumlar için gittikçe artan bir sıklıkta “İstanbul Greeks”, “Greques de Turquie” gibi terimler yerine “the Rums”, “the Rum community” “les Rums”, hatta “la Rumluk” gibi terimler kullanılmakta.1 Yani bu cemaat için Türkçe’de ve Türkler tarafından kullanılan terim, başka dillere neredeyse olduğu gibi aktarılmakta, benimsenmekte ve o dilde mevcut olan eski terimlere (sanki onlarda bir sorun varmış gibi) tercih edilmekte.

Herşeyden önce, Türkçe’de “Rum/Rumlar” teriminin kullanılmasının normal olduğunu söyleyeyim. “Rum”, Türkçe’de bin yıllık, kökleşmiş bir terim. Tabii “Rum” aslında “canlı fosil” olarak nitelendirebileceğim bir kelime. Yüzyıllarca önce ilk kullanıldıklarında belli bir mantığı ve anlamı olan, ismi olarak kullanıldıkları topluluk veya kavram evrilmiş ve değişmiş olmasına rağmen, dilde kök saldıkları için değişemeyen ve aynen kullanılmaya devam eden kelimeleri birer canlı fosile benzetiyorum. Başka dillerde de böyle kelimeler bulmak mümkün: Meselâ, Yunanca’da Fransa için kullanılan Gallia (Γαλλία), İngilizce’de Yerli Amerikalılar için kullanılan “Indians” vs. Türkçe’de “Rum”a alternatif kelimeler bulup onların kullanımını özendirmek kolay değil. “Hellen” kelimesi Türkçe’ye yerleşmiş sayılmaz, “Yunanlı” kelimesinin ise “Yunanistan sınırları içinde yaşayan Hellen” veya, daha geniş bir tanımla, “Yunanistan vatandaşı” anlamında kullanımı öyle yaygın ve benimsenmiş ki, bunun değişmesi çok zor.2

Ama Türkçe’den başka dillerde “Rum” terimi niye kullanılsın?
Beni özellikle rahatsız eden şöyle bir gerçek de var: “The Rums” türünden terimleri sadece Rumları hor görenler, onları tehdit ya da düşman olarak algılayanlar kullanmıyorlar. Öyle kişilerin yanında, Rumları incelemiş, bu topluluğu nispeten iyi bilen, hatta bu topluluğa karşı samimi bir sempati besleyen, empati duyan insanlar bile bu terimleri kullanmayı tercih ediyorlar. (Üstelik bu eğilim Yunanlı gazeteci ve sosyalbilimcileri bile etkilemiş durumda)3

Peki ama neden?
“The Rums” gibi terimleri kullanmış kişilerle yaptığım sohbet ve tartışmalar sonucunda, bu tercihlerinin arkasındaki dört ana sebebin olduğunu tespit ettim. Aşağıda bu sebepleri ve bunlara olan itirazlarımı açıklamaya çalışacağım.

1. Türkiye’deki Rumları Yunanlılardan ayırt etmek, ya da Rumlarla Yunanlıların farklılığını vurgulamak için.

Ama aynı şey Türkiye’deki başka azınlıklar için yapılmıyor. Meselâ, “the Ermenis of Turkey”, veya “the Yahudis of Turkey” denmiyor. Böyle terimlerin gülünçlüğü ve yapaylığı hemen belli olurken, “the Rums”, sanki çok normal, hatta bilimsel ve politik açıdan doğru bir terimmiş gibi kabul ediliyor.

Evet, Rumlarla Yunanlılar arasında kültürel farklar var, ama aynı şey Türkiye Ermenileri ve Ermenistan Ermenileri için de, Türkiye Yahudileri ve başka herhangi bir ülkedeki Yahudiler için de söylenebilir.

2. İstanbul Rumları’nın “Rum” terimini “Yunan” terimine tercih ettikleri düşünüldüğü için. Yani Rumların kendi kimliklerini belirleme hakkına saygı amacıyla.

Evet, Rumlar Türkçe konuştuklarında kendilerini “Rum” diye tanımlıyorlar. Ama Yunanca konuştuklarında kendilerine ya “Ellines” (Έλληνες) ya da “Romioi” (Ρωμιοί) diyorlar. “Eimaste Rum” (είμαστε Ρούμ) demiyorlar. Başka dillerde de, konuştukları dilde Yunanlı için hangi kelime geçerli ise onu kullanıyorlar, ama onunla birlikte mutlaka İstanbulluluklarını veya Türkiyeliliklerini de vurgulayacak bir sıfat da kullanıyorlar (“İstanbul Greeks” gibi). Her halükârda “we are Rums” gibi bir şey demiyorlar.

Son zamanlarda, özellikle sosyal bilimlerde, etnik toplulukların kendi kimliklerini ve isimlerini belirleme hakkına saygı önem kazandığı için, bilimadamları belli bir topluluktan söz ederken o topluluğun kendine verdiği ya da kendine uygun gördüğü ismi kullanmayı tercih etmekteler. Toplumların, yani geniş kitlelerin de bu yeni yaklaşımı yavaş yavaş benimsediğini görüyoruz. Örneğin, artık “Çingene” terimi yerine “Roman” terimi tercih edilmektedir. “Abaza” yerine “Abhaz” terimi tercih edilmektedir. Yunanca’da Yifti, Tsingani (Γύφτοι, Τσιγγάνοι) yerine Romà (Ρομά) kullanılmaktadır. Fransa’da “les nègres”in yerini “les noirs” hatta “les afro-français” almaktadır. İngilizce’de “Negro” ve “Colored” yerine “Black” veya “African-American” terimi kullanılmaktadır.

Aynı yaklaşımı Rumlara da uygularsak, bu topluluktan “the Romioi/Romii” “les Romioi” diye bahsetmemiz gerek. Rumlardan “the Rums” diye bahsetmek, bu yaklaşımın gerektirdiğinin tam tersini yapmak anlamına gelir: “The Rums” türü terimleri kullananlar, Rumların kendileri için uygun gördükleri ismi değil, devletin ve çoğunluğun o topluluğa uygun gördüğü ismi benimseyip, o ismi Türkçe’den diğer dillere taşımaktadırlar.

3. Rum cemaatinin sadece Hellen kökenlileri değil, başka etnik kökenlerden insanları da içeren ve ortak dini kurumlara dayanan bir dini topluluk gibi görüldüğü için.

Türkiye’deki Rum cemaatı 19. yüzyılın sonlarından itibaren birkaç etnik kökenden insanların oluşturduğu, ama Hellenlik kimliğinin Ortodoksluk kadar kuvvetli olduğu bir ulusal azınlıktır. Lozan Antlaşması’nda dini bir azınlık olarak tanımlansalar bile Türkiye Rumları fiiliyatta ulusal bir azınlıktır. Rumların çok büyük bir bölümü, kendilerini birçok bakımdan Yunanistanlı Yunanlılardan farklı görseler bile, yine de onları soydaş olarak görmektedirler. Kendi cemaatlerini de Hellen ulusunun bir parçası olarak kabul etmektedirler.

Ancak yaklaşık son yirmi yıldır İstanbul Rum Azınlığı’nda önemli bir demografik değişim gözlenmektedir: Hatay’dan İstanbul’a yerleşen ve anadili Arapça olan Rum-Ortodokslar, şehirdeki Rum cemaatine entegre olmaya çalışmaktadır. Bu demografik gelişmenin cemaatin etnik veya ulusal kimliğini nasıl değiştireceğini gelecekte göreceğiz.

Kendilerini Hellen olarak gören ve görmeyen bütün Rumları kapsamak için İngilizce’de “the Greek-Orthodox Community” Fransızca’da “la communauté grec-orthodoxe” gibi bir terim kullanılabilir. Bu amaç için bile “the Rums” türünden terimlerin kullanılmasının yanlış olduğu kanaatindeyim.

4. Türkiye Rumları ve Batı Trakya Türkleri arasında mütekabiliyet kavramına dayalı bir paralellik kurup, Batı Trakya’daki azınlığa “Türk” dememek ve çelişkiye de düşmemek için Türkiye’deki azınlığa “Greeks” “Grecs” demeyenler.

Devletin resmi söylemini ve tezlerini bu derece içselleştirmiş olmanın hastalıklı ve acıklı bir durum olduğunu düşünüyorum. Ama bu nedenden dolayı Rumlara İngilizce yazdıkları yazılarda “the Rums” diyenler bile Batı Trakya’daki azınlığa “the Muslims of Thraki” diyorlar. “The Mousoulmanoi/Mousoulmani of Thraki” demiyorlar. Zaten bunun gülünçlüğü hemen sırıtıyor.
İngilizce ve Fransızca’da “the Rums” türünden terimlerin - yukarıda göstermeye çalıştığım bütün mantıksızlık ve saçmalığına rağmen - kullanımı, son birkaç yılda o kadar baskın hale geldi ki, İstanbul Rum cemaatinin aydınları ve elitleri dahi artık bu dilleri kullandıklarında kendi cemaatleri için böyle terimler kullanmaya başladılar. Nitekim, 2006’da İstanbul’da gerçekleşen Rumların büyük konferansının programında bile Yunanca’daki “Romioi” (Ρωμιοί) ve Türkçe’deki “Rumlar”, İngilizce’ye “the Rums” şeklinde tercüme edilmiştir.4

Bu gibi gelişmeleri gördüğümde kendimi şu meşhur fıkradaki Temel gibi hissediyorum:
Temel otomobili ile otobanda giderken radyoda yapılan anons dikkatini çeker:
“Dikkat, dikkat, sayın dinleyicilerimiz! Falanca otobanda ters istikamette giden bir otomobil var. Dikkatli olmanız tavsiye edilir”
Temel hemen yola bakmış ve üzerine üzerine gelen araçları görünce bağırmaya başlamış:”Ula ne pirisu, hepisu hepisu!”

Ama “ters istikamette” ve tek başıma gidiyor olsam bile, yanlış ve saçma bulduğum bu pratiği eleştirmeye devam edeceğim. Şişeden bahsederken İngilizce’de “This is a şişe” demek ne kadar yanlış ve gülünçse, Rumlardan bahsederken “the Rums” demek de o kadar yanlış ve gülünç.

Dipnotlar:
1. Bu eğilimi gösteren yazılardan küçük bir örneklem sunayım:
• Ceren Zeynep Ak: “Minorities within Minorities: Between the ‘Self’ and the ‘Other’”. Turkish Policy Quarterly, Vol. 7, No. 3 (Fall 2008); pp. 115-112.
...Years of fear and uncertainty resulting from the repressive state policies exerted on the Rums of Istanbul have resulted in an introvert psychology within the community together with conservatism that forces Rums today to keep every practice that may have constituted as discriminatory, in the group and leave no space to any criticism or whatsoever.
• Faruk Bilici, “La rumluk après la rumluk: la survivance de la langue et de la culture grecques sur les côtes de la mer Noire”. Ρωμιοί της Μικράς Ασίας και της Κωνσταντινούπολης / Grecs d’Anatolie et d’Istanbul / Greeks of Anatolia and Istanbul: 1821-1964. (Atina Fransız Kültür Derneği’nde 23-24-25 Şubat 2006 tarihinde düzenlenmiş konferans.)
• İlay Romain Örs: “Cosmopolitanism, City Identity, and Disconcerted Displacement: The Rum Orthodox Community of Istanbul and Athens”. (Koç Üniversitesi Göç Araştırmaları Programı’na sunulmuş proje önerisi, 2007). (http://www.mirekoc.com/mirekoc_eng_new/index.php?dane=2007_2008_9)
...The proposed original research will focus on the Rum who continue to live in Istanbul, which will update, further, and complement my dissertation fieldwork on the diasporic Istanbulite Rum community residing in Athens.
• Richard Clogg: “The empty spaces where Greeks once were”. Times Literary Supplement, November 30, 2005 (http://tls.timesonline.co.uk/article/0,,25340-1897861,00.html)
...Also caught up in the expulsions were many of the Rum, often linked by marriage to Greek nationals, and all traumatized by the events of 1955.
• Guillaume Perrier: “Turquie: Le malheur des chrétiens d’Istanbul”, N°1800, Le Point 15/03/2007 (http://www.lepoint.fr/actualites-monde/le-malheur-des-chretiens-d-istanbul/924/0/124504 )
...Chaque 6 janvier, le Noël [l’Épiphanie] orthodoxe, une croix est traditionnellement lancée par le patriarche dans les eaux froides de la Corne d’or et de jeunes hommes doivent aller la repêcher. Cette année, les policiers étaient plus nombreux que les Rum et, pour aller sauver la croix de la noyade, il n’y avait que trois volontaires.
2. Kaldı ki, Rum azınlığın derneklerinin isminde ve bu cemaatin devletle olan ilişkilerinde “Rum” yerine “Yunanlı” ya da “Hellen” sıfatının kullanılmasına Türkiye’deki yasal mevzuat izin vermiyor.
3. Örneğin:
• Ariana Ferentinou, “Gönül’s remarks evoke reminiscences in the Rums”, Hürriyet / DailyNews.com (18 Kasım 2008) http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=10380905&tarih=2008-11-18
• Maria Nikoloupoulou: “Space, Memory and Identity: The Memory of the Asia Minor Space in Greek Novels of the 1960s”. CAS Sofia Working Paper Series, issue: 1 / 2007, ss: 1-18 (www.ceeol.com)
...To the (…) Greek readers the description of these episodes must have drawn a parallel to the 1955 riots against the Rum community in Istanbul. (p.13)
• Markos Komondouros: Language Attitudes and use in the Rum Community of Istanbul. MA Thesis in Applied Linguistics, University of Reading, May 2005.
Komondouros’un daha sonraki yazılarında “Rum” terimini kullanmaktan vazgeçtiğini de belirtmem lâzım. (Meselâ: Markos Komondouros and Lisa McEntee-Atalianis. “Language Attitudes, Shift and the Ethnolinguistic Vitality of the Greek Orthodox Community in Istanbul”. Journal of Multilingual and Multicultural Development. 2007; 28(5): 365-384. http://www.informaworld.com/10.2167/jmmd483.1
4. Resmi Program: Συνάντηση στην Πόλη: το παρόν και το μέλλον. (İstanbul’da Buluşma: Bugün ve Yarın ) 30 Haziran, 1-2 Temmuz 2006.

Η Μουφτεία Κιρκασίων Θεσσαλονίκης: Μια άγνωστη ιστορία

2009-02-24T22:06:00.005+02:00

Αζινλίκτσα 44 Φεβρουάριος 09

Του Κωνσταντίνου Τσιτσελίκη
Επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
ktsitselikis@yahoo.com

ΣΕ PDF ΜΟΡΦΗ ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

Είναι γνωστό ότι με την Ανταλλαγή Πληθυσμών που υπαγορεύτηκε πολιτικά από την έκβαση της αποτυχημένης Μικρασιατικής Εκστρατείας, ή τον επιτυχημένο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας, ανάλογα από την εθνική οπτική γωνία που εξετάζει κανείς τις ελληνοτουρκικές σχέσεις του 1920, ο μουσουλμανικός πληθυσμός της Ελλάδας αναγκάστηκε να αναχωρήσει από τις εστίες του και να εγκατασταθεί στην νεοσύστατη Τουρκική Δημοκρατία δημιουργώντας ζωτικό χώρο στους πολλαπλάσιους εκδιωγμένους έλληνες πρόσφυγες που κατέφθαναν σε άθλια κατάσταση από την Μικρά Ασία. Οι οργανωτικές δομές των μουσουλμανικών κοινοτήτων, λοιπόν, διαλύθηκαν από τον Μάρτιο του 1924 οπότε και άρχισε να εφαρμόζεται η Σύμβαση Ανταλλαγή Ελληνοτουρκικών Πληθυσμών της Λοζάνης (Ιαν. 1923). 48 περίπου κοινότητες και Μουφτείες, οι οποίες λειτουργούσαν βάσει της Συνθήκη των Αθηνών του 1913, καταργήθηκαν εν τοις πράγμασι. Η Μουφτεία Θεσσαλονίκης αποτελούσε την μητροπολιτική Μουφτεία των μουσουλμάνων της ηπειρωτικής Ελλάδας και σημαντικό πνευματικό κέντρο των μουσουλμάνων.

Ήδη γνωρίζουμε αρκετές λεπτομέρειες από την αναχώρηση του Μουφτή Θεσσαλονίκης και την προσπάθειά του να διευκολύνει τα πρακτικά ζητήματα που απασχολούσαν τους ανταλλάξιμους συμπολίτες του. Αυτό όμως που είναι άγνωστο είναι ότι η Μουφτεία Θεσσαλονίκης δεν καταργήθηκε, αλλά νομικά διατηρήθηκε και ουσιαστικά κληροδοτήθηκε σε ομάδα μουσουλμάνων ελλήνων πολιτών που εξαιρέθηκε από την Ανταλλαγή: τους μουσουλμάνους αλβανικής καταγωγής και τους μουσουλμάνους Τσερκέζους (Κιρκάσιους), μέρος των οποίων ήδη ζούσαν στην Ελλάδα, αλλά κυρίως είχαν έρθει ως φυγάδες στην Ελλάδα μετά την κατάρρευση του Μικρασιατικού μετώπου, ως συνεργάτες του ελληνικού στρατού, ή ως αντιφρονούντες του κεμαλικού καθεστώτος. Εικάζεται ότι συνολικά ήταν 9.000 σε όλη την Ελλάδα. Την πολυεθνική κοινότητα των μουσουλμάνων της Βόρειας Ελλάδας συμπλήρωναν και οι αλλοδαποί μουσουλμάνοι που βέβαια δεν υπάχθηκαν στην Ανταλλαγή. Έτσι ο Suleiman Osman Siri, ο ανταλλαχθείς Μουφτής Θεσσαλονίκης αναπληρώθηκε από τον Hatzi Ahmet εφέντη. Ενδεχομένως στο πλαίσιο της ελλνοτουρκικής προσέγγισης του 1930 ορισμένοι Τσερκέζοι της Θεσσαλονίκης να διώχθηκαν αλλά δεν είναι γνωστό σε πια έκταση. Η Μουφτεία ιδρύθηκε το 1923, σύμφωνα με την αναγραφή στην σφραγίδα της, όπως φαίνεται από σχετικό έγγραφο αλληλογραφίας με τη Μουφτεία Κομοτηνής.1 Δεν είναι γνωστό εάν άλλοι μουσουλμάνοι της Θεσσαλονίκης διατηρούσαν δικές τους οργανωτικές δομές σε εθνοτική βάση. Τον Ιανουάριο του 1928 με το Προεδρικό Διάταγμα αναγνωρίζονται δύο Μουφτείες, μία στην Θεσσαλονίκη και μία στον Λαγκαδά, άγνωστο για ποιο λόγο η δεύτερη, ούτε μέχρι πότε λειτούργησε. Μάλιστα, η Μουφτεία Θεσσαλονίκης αναγνωρίζεται ως «Μουφτεία Κιρκασίων». Τον πρώτο Μουφτή των Κιρκασίων, Hatzi Ahmet εφέντη, διαδέχεται ο Husein Husni Karaoglou, ο οποίος τον Σεπτέμβριο 19382 αντικαθίσταται από τον Mustafa Namouk Μuan Ζade, ο οποίος φέρεται να έχει εκλεγεί από τους μουσουλμάνους της Θεσσαλονίκης. Διορίζεται από τις αρχές ως προσωρινός Μουφτής (με το Βασιλικό Διάταγμα της 18.8.1938), ενώ είναι και συνταξιούχος του ελληνικού στρατού με τον βαθμό του συνταγματάρχη. Από το 1923 Γραμματέας της Μουφτείας και Ιεροδίκης (ενδεχομένως για ορισμένα διαστήματα μέχρι το 1938) έχει διοριστεί ο Mahmud Tzellaledin (Τζεζαϊρλί), αραβικής καταγωγής από το Αλγέρι και γάλλος πολίτης, φίλος και γραμματέας του πρώτου Τσερκέζου Μουφτή. Ωστόσο, όπως φαίνεται από τα σχετικά έγγραφα, ο νέος Μουφτής και ο Γραμματέας της Μουφτείας δεν έχουν καθόλου καλές σχέσεις.3 Όταν ο Μουφτής πέθανε τον Δεκέμβριο του 1943, ξέσπασε κρίση για την διαδοχή του.

Ο Mahmud Tzellaledin αποτελεί διφορούμενη προσωπικότητα με αμφιλεγόμενη δραστηριότητα, καθώς ενεργεί ως Μουφτής. Εναντίον του κατέθεσε μήνυση για αντιποίηση θρησκευτικής εξουσίας ο Ibrahim Memis, ο οποίος ασκεί καθήκοντα ιμάμη και ο οποίος ανταπέδωσε τις κατηγορίες ενώπιον των ελληνικών διοικητικών αρχών της γερμανικής κατοχής.4 Ο τελευταίος μάλιστα τύγχανε και της στήριξης του Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Γεννάδιου. Στους επόμενους ταραγμένους μήνες ως υπό διορισμό Μουφτής φέρεται ο Νedim Almahsit Muan Zade (ενδεχομένως γιος του αποθανόντος Μουφτή;) με Γραμματέα και πάλι τον Mahmud Tzellaledin. Το βέβαιο είναι ότι τον Αύγουστο του 1948 ασκήθηκε ποινική δίωξη κατά του Muan Zade για πλαστογραφία. Φαίνεται ότι η Μουφτεία των Κιρκασίων λειτουργούσε διαιρεμένη και με αμφισβητούμενη τη νομιμότητα του Μουφτή μέχρι τις αρχές του 1950 χρησιμοποιώντας κάποιο από τα παλιά τζαμιά ή μεζτζίτια της Θεσσαλονίκης. Σύμφωνα με την Γενική Διεύθυνση Αλλοδαπών λειτουργούσε τζαμί στη Θεσσαλονίκη τουλάχιστον μέχρι το 1952.5 Μια άτυπη Μουφτεία, μη νομικά αναγνωρισμένη λειτουργούσε και στη Βέροια (πολλοί Τσερκέζοι ζούσαν στο χωριό Αγ. Πρόδρομος).

Αυτά είναι τα σπαράγματα πληροφοριών που διαθέτουμε για την Μουφτεία της Θεσσαλονίκης που λειτούργησε από τους Τσερκέζους αλλά και τους μη ανταλλαχθέντες μουσουλμάνους. Πολλά ερωτηματικά παραμένουν αναπάντητα σχετικά με τη θέση των μουσουλμάνων εκτός Θράκης και τις κοινωνικές και οργανωτικές δομές των κοινοτήτων τους.

1. Μουφτεία Κιρκασίων Θεσσαλονίκης, ΑΠ 59/ 29.11.1935, Aρχείο Μουφτείας Κομοτηνής.
2. Πιστοποιητικό διορισμού του Γραμματέα της Μουφτείας, υπογεγραμμένο από τον Μουφτή, 2.7.1932, Αρχείο Ξένων και Μειονοτικών Σχολείων, ΓΑΚ Καβάλας, Φ. 93.γ.
3. Αναφορά Κιρκασίων Θεσσαλονίκης, 20.1.1944, Αρχείο Ξένων και Μειονοτικών Σχολείων, ΓΑΚ Καβάλας, Φ. 93.γ.
4. Έκθεση του Μουφτή στα ποινικά δικαστήρια της Θεσσαλονίκης, 19.9.1943, Έκθεση Κιρκασίων Θεσσαλονίκης, 20.1.1944, Επιστολή του Memis χότζα Ibrahim προς τον Γενικό Διοικητή Μακεδονίας, 2.6.1944, Επιστολή του Mahmud Tzelaledin προς τον Διευθυντή Θρησκευτικών Υποθέσεων, Γενική Διοίκηση Μακεδονίας, 28.1.1944. Επιστολή του Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Γεννάδιου, 2.6.1944 (όλα σε: Αρχείο Ξένων και Μειονοτικών Σχολείων, ΓΑΚ Καβάλας, Φ. 93.γ.
5. Έκθεση επί των εν Ελλάδι διαβιούντων μουσουλμάνων, ΑΠ 421/2/20/4, Ιούλιος 1952, Αρχείο Ξένων και Μειονοτικών Σχολείων, ΓΑΚ Καβάλας, Φ. 93.γ.

Özür dilemenin dayanılmaz hafifliği

2009-02-24T20:05:00.005+02:00

Azınlıkça

Sayı:44
Şubat 2009

CETERIS PARIBUS

Ceren Zeynep Ak
ceren@tesev.org.tr

Makaleyi Azınlıkça'da yayımlanan şekliyle PDF formatında okumak için TUŞLAYINIZ

Almanya’nın Weimar kentinden 2-3 saatlik bir mesafe uzaklığında Etter dağına doğru ilerlediğinizde, her iki tarafı sık ağaçlarla kaplı, çakıl taşlarıyla döşenmiş yollardan geçerek Buchenwald çalışma kampına gelirsiniz. Kapısında son derece gösterişli bir saat kulesi yer alan ve Nazi döneminde sadece Musevilerin değil aynı zamanda yabancılar, eşcinseller ve Roman azınlıkların da getirildiği kampta kapıdan içeri yürümeye başladığınızda ilk dikkatinizi çeken tepelerden esen ve yüzünüze adeta felç olmuş hissi verecek kadar kuvvetle çarpan dondurucu rüzgar olur…

Sizin otobüs veya araba ile geçtiğiniz, orman içinde gizli bir geçit görüntüsü veren çakıl taşlı yolların bir zamanlar çalışma kampına getirilen esirlerin saatlerce yürütüldüğü yollar olduğunu düşündükçe içiniz ürperir. Sadece esirlerin ulaşımını sağlayabilmek amacıyla yakınlarda inşa edilmiş tren istasyonunu görünce ise midenize bir sancı girer ve o kaçınılmaz soruyu sorarsınız kendi kendinize. Bir insan grubu bir başka insan grubunu yok edebilmek için harcadığı bu kadar enerji ile başka şeyler yapsaydı, neler yaşanırdı?

Buchenwald çalışma kampında daha da ilerleyip, büyük duvarlı, saat kuleli kapıdan içeri girdiğinizde soğuk ve itici bir mimari ile karşılaşırsınız. Esirlerin kaldığı barakaların yıkıldığı ve yerlerinde sadece bu yıkılan binalara ait gri, ruhsuz taşların olduğu uzun sıralar halindeki boşlukların biraz ilerisinde sarı soluk renkli binalar gözünüze çarpar. Bir zamanlar o kampta çalışmakta olan Gestapo subaylarının yaşadığı ve “çalıştığı” binaların arasında rüzgarın uğultusu kulağınızı tırmalar, kendinizi iki binanın arasında sıkışmış, nefes alamıyor hissedersiniz.

Her adımınızda daha da sıklaşan çelenkler, çiçekler, anıtlar, mumlar ve hatta mektuplar gözünüze çarpar. Binlerce insanın; alakalı veya alakasız, bu kampta yaşamış veya yaşamamış tüm dünya ülkelerinden farklı farklı birçok insanın aynı duyguyu paylaştığını görürsünüz: Pişmanlık. Her ne kadar kendileri direkt olarak sorumlu olmasalar da dünyanın farklı ülkelerinden insanlar ve devletler kampın her yerini özür anıtlarıyla döşemişler. Bütün bu acıların yaşanmasına sebep olan mekanizmaların aynı şekilde korunduğu binaları, odaları ve hücreleri gördükçe, insan bir kez daha sorgular kendini. Bizler; bir zamanlar hiç tanımasak da yüzbinlerce insanın öldürülmesine tanıklık etmiş ve bu tanıklığı dile getirmemiş/getirememiş bir jenerasyonun çocukları veya torunları mıyız gerçekten?

Aslında Almanya’da son derece dikkatli korunmuş bu Nazi kampları bambaşka birşeyi de ifade etmekte. Bu yaşanan soykırımın ağırlığıyla yıllardır yaşayan Almanlar, bu kampları koruyarak, bizleri de tarihe tanıklık etmeye çağırmakta ve bu trajediyi unutturmamaya kararlı olduklarını göstermekteler. Ve yaşananların telafisi olmasa da, onları hatırlamak insanlık için bir alarm mekanizması; bir daha yaşanmaması için bir önlem olmalı ve hepimiz buna tanıklık ederek bir kez daha bu sorumluluğu taşımalıyız. Çünkü artık haberdarızdır ve başımızı çevirecek yönümüz kalmamıştır. Özellikle şu son günlerde çokça tartışılan bir konu özür dilemek ve tarihe açık yürekle bakabilmek. Şüphesiz en belirgin geçmişle yüzleşme örneği Almanya’da yaşanmakta. Fakat tarihteki trajedilerden dolayı yaşanan vicdani rahatsızlık hiçbir şekilde Almanları inkara sürüklemiyor ya da başka uluslardan özürler bekleyerek savunma pozisyonuna geçmiyorlar. Yani aynayı başkasına çevirip kendileri kör noktaya yerleştirmek yerine aynayı devamlı kendilerine dönük tutuyorlar…

Son birkaç haftadır, Türkiye’de bir 6-7 Eylül tartışmasıdır gidiyor.. Tomris Giritlioğlu’nun yönetmenliğini yaptığı “Güz Sancısı” isimli filmde 6-7 Eylül’de yaşanan ve İstanbullu Rumların son kalan güven kırıntılarını da kaybetmesine sebep olan olayların beyazperdeye taşınması şüphesiz büyük önem taşıyor. Fakat gönül isterdi ki filmin sadece ve sadece sanatsal eleştirisini yapan yazılar olsun... Veya sinema eleştirmenleri bu filmi boyutluca, görüntü tekniklerinden oyuncuların performansına, müziklerden kullanılan kostümlere kadar, ele almaya çekinmesin..

Ama bütün bunların olabilmesi için, Türkiye’nin demokratikleşme yolunda önemli adımlar atmış olması ve geçmişiyle yüzleşmiş olması gerekirdi. Çünkü ancak o zaman bu tarz filmler hakkında yönetmen ve yapımcıları ürkütmemek için çekinilerek yapılan eleştiriler dile getirilebilir ve film sanatsal bir platformda tartışılabilirdi. Ama olsun, bu film bir çok açıdan yine de önem taşıyor. Filmin gösterime girdiği günden beri 6-7 Eylül olaylarına dair belgeseller yayınlanıyor, olayların içyüzü konusunda yazılıp çiziliyor. Bugüne kadar açık yüreklilikle dile getirilemeyen birçok iddia ortaya atılıyor, o gece yaşanan olayların organize edilmiş bir çabanın sonucu olduğu konuşuluyor.

Fakat 6-7 Eylül olaylarının nedeni ile sonucu arasındaki ilişki çok daha farklı bir anlam teşkil ediyor. Bu olayların bilinçli bir şekilde düzenlenen eylem politikalarının sonucu olduğunu tartışmaya başladığınız an ise, çok daha önceden başlayan bir dizi olayın devamı niteliği taşıdığını farkediyorsunuz. Dolayısıyla da, olaylara İstanbullu Rumların gözünden bakarken çok baharlar yaşandığını ama arkasından her zaman kışın geldiğini anlıyor, arkasında yaşadıkları sessizlik duvarını haklı bulabiliyorsunuz.

Türkiye’de azınlıklar konusunda yazıp çizen hatta ve hatta özellikle Türkiye’deki Rumları çalışan akademisyen, gazeteci veya araştırmacıların karşılaştığı en önemli sorunlardan biridir demografi. Bu konuda yazılan birçok kitap, rapor veya makale demografi sorunundan başlar anlatmaya. Bu yazıyı İstanbullu Rumlar özelinde yazmaya karar verdiğimde, aklıma gelen ilk şey “klişe bir yazı yazmayacağım” idi. Yani sayılardan ve gittikçe azalan Rum nüfusundan bahsetmeyecektim. Fakat bu konuya gömüldükçe, sayılardan bahsetmemenin imkansızlığı önüme çıkıp durdu.

Ama sayıları yine de farklı bir açıdan ele alacağım. Gidenler ve kalanlar değil, kalanlar ve sadece kalanlardan bahsedeceğim. Bugün İstanbullu Rumların sayısı 3000 civarında. İstanbullu Rum cemaatin en çok eleştirilen ve en belirgin özelliği ise muhafazakarlık ve içe kapanıklığı. Peki insanlık tarihine bakıldığında, yenilikleri gerçekleştirecek ya da farkları yaratacak kişiler kaç senede bir ve kaç jenerasyonun içerisinden çıkabildiler? Daha da önemlisi, farklıyı ve yeniyi savunan bu insanlara arka çıkan kişiler o topluluğun yüzde kaçını oluşturmaktaydı?

Tahmini bir hesap üzerinden gidip de bir toplum içerisinde idealist olabilecek kesimin ancak o toplumun %1’lik bir dilimini oluşturduğunu varsayarsak, İstanbul Rum Azınlığı’nın durumuna belki daha da iyi ışık tutabiliriz. Çünkü 3000 kişilik bir topluluğun %1’lik dilimi ancak ve ancak 30 kişiye tekabül etmekte. Haliyle de, yerleşik azınlık politikaları ile mücadele ederken, cemaat içerisindeki idealizm ağır aksak yürümekte...

Fakat yine de İstanbullu Rumlar bu durumu kabullenmiş ve çıkış yolları aramaktalar. Burada önemli olan neden böyle olduğu değil ne yapılabileceği. Tabiî öncelik bu sesi duyurabilmek, sadece kendi içlerinde değil dış dünya ile de bağlantıyı kurabilmek. Dolayısıyla, Türkiye Rumlarını anlatan ve sadece anlatmakla kalmayıp, onlarla ilgili ve onlara yönelik haberleri iletebilen bir basın yayın organı şart. Böylece yaşanan sıkıntılar Türkiye kamuoyu ile paylaşılabilsin, geçmişle yüzleşmeye sayfalar açılabilsin. Ayrıca da Türkiye’de yaşayan Rumların da Türkiye’nin içeride ve dışarıda politika yapımına katkıda bulunabileceklerini göstermekle kalmayıp, halihazırda bu katkılar yapılabilsin. Şüphesiz bu çabalar, genç demografiyi kendi inisiyatiflerini göstermeleri konusunda da cesaretlendirecek, dolayısıyla da birşeylerin değişebileceğine olan inançlarını sağlamlaştıracaktır. Ayrıca bu tarz girişimler ile cemaatin sosyal hayatı sivilleşebilir, son yıllarda tüm dünyada yaygınlaşan sivil toplum dalgası Türkiye’deki Rumlar için de bir çıkış noktası haline gelebilir.

Bu konuda belki de yaşanan en açık örnek, Ruhban okulu örneğidir. Bilindiği üzere, Heybeliada Ruhban Okulu’nun tekrar açılması konusundaki çabalar uzun zamandır yetersiz kalmakta ve gittikçe artan din adamı eksikliği cemaati ve Patrikhane’yi zor duruma sokmaktadır. Ancak, Dışişleri Bakanlığı tarafından TBMM İnsan Hakları İnceleme Komisyonu’na gönderilen raporda Ruhban Okulu’nun tekrar açılmasının söz konusu bile olamayacağı açıkça belirtilmektedir.1 Belki de 1971 yılında alınan bir karar doğrultusunda gerçekleştirilen bir uygulamanın gözden geçirilmesi için Türkiye’de birçok konuda algının değişmesine yardımcı olan sivil toplumun devreye girmesi gerekiyor.

Bir ülkenin tarihiyle yüzleşebilmesi çok önemli. Yüzleşebilmeli ki üzerinden yükleri atabilsin ve özür dilemenin dayanılmaz hafifliğini anlayabilsin. Yoksa sadece nefret ve kinle hareket eden nesiller yetişmeye devam eder, herhangi bir kıvılcım 6-7 Eylül cehennemini tekrar yaşatabilir. Ama bir yandan yüzleşmeye de imkan verilmeli. Böylece tanıklıklar artmalı, bir kez daha böyle bir şey ile karşılaşıldığında, vicdanlar o tanıklığın ışığında rahatsız olmalı. Çünkü unutmamak gerekir ki tanıklık ve suça ortaklık arasında iki göz kapağı kadar ince bir çizgi bulunmakta...

1. Cumhuriyet Gazetesi, 12.12.2008

Σώστε το Μεγάλο Τέμενος του Διδυμοτείχου

2009-02-23T22:59:00.007+02:00

Αζινλίκτσα
Φεβρουάριος 2009
Τεύχος. 44

Γιώργος Δούδος
Συγγραφέας και δικηγόρος από τη Θεσσαλονίκη
g_doudos@yahoo.com

ΣΕ PDF ΜΟΡΦΗ ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

Στον φιλόξενο διαδικτυακό τόπο του Facebook που είναι πλέον πασίγνωστος πλέον και ιδιαίτερα αγαπητός σε όλες και όλους, όσους και όσες έχουν εξοικειωθεί με το internet και απολαμβάνουν την περιήγηση στους απέραντους ορίζοντές του δημιουργήθηκε μια ιστοσελίδα με τίτλο: Save the Grand Mosque in Didymoteicho, Greece (Σώστε το Μεγάλο Τέμενος του Διδυμοτείχου στην Ελλάδα), ενώ παράλληλα υπάρχει ένας πρόσθετος ιστοτόπος για την υποστήριξη της ίδιας ακριβώς υπόθεσης, δηλαδή τη σωτηρία του Τεμένους Τσελεμπή Σουλτάν Μεχμέντ στο Διδυμότειχο, που προσφέρει τη δυνατότητα σε όλους τους ενδιαφερόμενους, μέσω του διαδικτύου να απευθύνουν την έκκλησή τους (petition) προς τον κ. Καραμανλή, Πρωθυπουργό της χώρας μας, προκειμένου να αναληφθούν πρωτοβουλίες διάσωσης του μνημείου χωρίς καμιά απολύτως χρονοτριβή. Η όλη προσπάθεια είναι πολύ καινούργια και η ανταπόκριση θα μπορούσε να ειπωθεί ανεπιφύλακτα μάλλον είναι ικανοποιητική. Η πρώτη ιστοσελίδα συγκεντρώνει κάθε μέρα όλο και περισσότερους υποστηρικτές, ενώ οι υπογραφές στον δεύτερο ιστοτόπο προέρχονται από ανθρώπους κάθε γωνιάς της γης μας.

Το Τέμενος Τσελεμπή Σουλτάν Μεχμέντ που κοσμεί την κεντρική πλατεία του Διδυμοτείχου, κατά την γνώμη μου αποτελεί ένα λησμονημένο μνημείο της ανθρωπότητας, που όφειλε η UNESCO να το υιοθετήσει προ καιρού και να διατεθούν τα αναγκαία κεφάλαια για την αναστύλωσή του, για την συντήρησή σου και για την ανάδειξή του.

Το λυπηρό είναι πως μόλις τα τελευταία χρόνια άρχισαν οι τοπικοί παράγοντες, τουλάχιστον ορισμένοι απ’ αυτούς, να δείχνουν πως συναινούν και συνηγορούν υπέρ του σεβασμού του περίφημου αυτού Τεμένους. Ένας άνθρωπος που έχει δείξει ουσιαστικό ενδιαφέρον για την προβολή της αξίας του Μεγάλου Τεμένους του Διδυμοτείχου είναι ο πρώην βουλευτής του ΠΑΣΟΚ κ. Χρήστος Κηπουρός.

Στα δίσεκτα χρόνια της δικτατορίας των άμουσων και αφιλοπάτριδων συνταγματαρχών είχε ακουστεί πως πέρασε απ’ το μυαλό τους να καταλύσουν πλήρως από προσώπου γης με εκρηκτικά το Τέμενος Τσελεμπή Σουλτάν Μεχμέντ. Ίσως έτσι οι ένστολοι πατριδοκάπηλοι της εποχής εκείνης και μοιχεπιβάτες της εξουσίας στην Ελλάδα, να πίστευαν ότι θα επιτελούσαν εθνική αποστολή. Πρόσφατα, έπεσαν από τον μιναρέ του τεμένους πέτρες, γεγονός οπωσδήποτε επικίνδυνο για τους ανθρώπους που είτε συχνάζουν στην πλατεία, είτε διέρχονται ανυποψίαστοι απ’ αυτήν. Ακούστηκε και πάλι, ότι ορισμένοι υπεύθυνοι (στ’ αλήθεια άραγε;) εισηγήθηκαν να γκρεμιστεί ο μιναρές!

Επειδή θα ήθελα να δηλώσω ότι είμαι ανάμεσα στους υποστηρικτές τόσο του ιστοτόπου που επιχειρεί να διεγείρει το ενδιαφέρον όλων των επισκεπτών του διαδικτύου, πρωτίστως για τη σπουδαιότητα αυτού του Τεμένους του Διδυμοτείχου, ως παγκόσμιου μνημείου και κατά δεύτερο λόγο, όχι όμως ήσσονος προτεραιότητας, για την άμεση ανάγκη σωτηρίας του, όσο και της ιστοσελίδας έκκλησης προς τον Πρωθυπουργό της Ελλάδος, μέσω της συλλογής υπογραφών για την ώθηση του προέδρου της ελληνικής κυβέρνησης να ληφθούν κατ’ αρχάς απ’ το ελληνικό κράτος οι άμεσες πρωτοβουλίες υπέρ του μνημείου.

Θα ήθελα να θυμίσω σε όσους αγνοούν ή δεν τους βοηθά η μνήμη, ότι το Διδυμότειχο υπήρξε για ένα σύντομο διάστημα η πρώτη πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Ευρώπη. Ότι αυτή η πόλη υπήρξε και δεν έπαυσε ποτέ να είναι ιερή για την πολυπληθή Αδελφότητα των Μπεκτασήδων, που δεν περιορίζονται μόνο στην Τουρκία. Ότι το Τέμενος Τσελεμπή Σουλτάν Μεχμέντ υπήρξε το πρώτο και το μεγαλύτερο μουσουλμανικό τέμενος στην Ευρώπη, με εξαίρεση την Αλ Ανταλούς, ονομασία της Ιβηρικής Χερσονήσου από τους Μουσουλμάνους Άραβες, που το 999 έκτισαν στο Τολέδο το μικρό χώρο λατρείας γνωστό ως Mezquita de Bab al-Mardum, ο οποίος έχει μετατραπεί σε καθολικό παρεκκλήσι του Τιμίου Σταυρού.

Είναι αλήθεια, πως ορισμένοι Τούρκοι θα επιχειρήσουν, αν δεν το έχουν κάνει ήδη, να χρησιμοποιήσουν το όλο για να προκαλέσουν τριβή στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, κατηγορώντας, άλλοι το ελληνικό Κράτος για αδιαφορία για τα τουρκικά μνημεία στην επικράτειά του, άλλοι για παραβίαση της Συνθήκης της Λοζάνης, ενώ άλλοι μπορεί να κατηγορήσουν το ελληνικό Κράτος γιατί δεν αποδίδει το Τέμενος του Διδυμοτείχου στην Ελληνική Μουσουλμανική Κοινότητα. Σε όλους αυτούς, είτε ζουν εντός της ελληνικής επικράτειας, είτε από την άλλη όχθη του Έβρου, θα ήθελα να πω ότι κάνουν λάθος, όταν ψάχνουν συνεχώς αιτίες, υπαρκτές ή φανταστικές και υποθετικές για να δημιουργήσουν ένταση στις σχέσεις Ελλάδος και Τουρκίας. Αν θεωρούν την Τουρκία σαν μητέρα πατρίδα τους, μολονότι είναι Έλληνες πολίτες, τουλάχιστον θα έπρεπε να γνωρίζουν ότι οφείλουν να είναι νομιμόφρονες απέναντι στη χώρα που ζουν και η οποία τους τιμά με την ιθαγένειά της και το ευρωπαϊκό διαβατήριό της. Το ζήτημα της προστασίας ενός μνημείου, είτε είναι χριστιανικό, είτε μουσουλμανικό ελάχιστη σχέση μπορεί να έχει με τη Συνθήκη της Λοζάνης, που ο υπογράφων και άλλη φορά είχε διατυπώσει την άποψη, ότι σε πλείστα και καίρια σημεία της, που αφορούν την προστασία μειονοτικών πληθυσμών στην Ελλάδα και στην Τουρκία έχει υποσκελισθεί από άλλα, πιο σύγχρονα νομοθετήματα, που κατοχυρώνουν πιο αποτελεσματικά τα δικαιώματα που προσιδιάζουν σε ομάδες πολιτών που διαφοροποιούνται από τα χαρακτηριστικά της πλειοψηφίας. Τέλος, με λύπη μου θα ήθελα να πω, ότι η Ελληνική Μουσουλμανική Κοινότητα1, που είναι άρτια οργανωμένη από πλευράς νομοθετικού πλαισίου, από όσο γνωρίζω ελάχιστο ή μηδενικό ενδιαφέρον έχει επιδείξει για το Τέμενος του Διδυμοτείχου. Δεν θέλω να αδικήσω κανέναν. Αν λόγου οποιοσδήποτε Μουφτής ή τοποτηρητής Μουφτή του Διδυμοτείχου, στην περιφέρεια του οποίου υπάγεται το Διδυμότειχο, ή της Κομοτηνής ή της Ξάνθης έχει κάνει ενέργειες για τη διάσωση και τη συντήρηση αυτού του σπουδαίου μνημείου της Ισλαμικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας θα ήταν χρήσιμο να το μάθουμε. Δεν είναι δυνατό να περιμένουμε τα πάντα από το κράτος. Είναι απολύτως αναγκαίες και αναμφίβολα χρήσιμες οι πρωτοβουλίες των πολιτών και μάλιστα των αρμοδίων, όπως είναι οι Μουφτήδες, που τόσο κατά τη μουσουλμανική παράδοση όσο και κατά την ελληνική νομοθεσία είναι και αναγνωρίζονται ως πνευματικοί ηγέτες των Μουσουλμάνων και είναι οι φυσικοί Δικαστές τους, για μια σειρά υποθέσεων της ζωής τους, για τις οποίες το ελληνικό νομικό σύστημα έχει υιοθετήσει το σύστημα του δικαίου της Σαρία.

Η σωτηρία του Τεμένους του Διδυμοτείχου αφορά κατ’ αρχάς την Ελλάδα, μιας και την επικράτειά της κοσμεί το κτίριο τούτο, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν αφορά επί της ουσίας τις σχέσεις των δύο γειτονικών χωρών. Το Μεγάλο Τέμενος του Διδυμοτείχου ως μνημείο της Ανθρωπότητας αφορά τους ανθρώπους όλου του κόσμου, ως μνημείο της Ευρώπης αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Συμβούλιο της Ευρώπης, ενώ ως πολύτιμο κόσμημα της Ισλαμικής Κληρονομιάς, δικαιολογημένα κεντρίζει το ενδιαφέρον όλων των Μουσουλμάνων της γης.

Είναι περιττό και καθόλου χρήσιμο μιλώντας για τη σωτηρία ενός μνημείου, που απλώς βρίσκεται στην ελληνική επικράτεια, αλλά ανήκει σε όλη την Ανθρωπότητα2, να γίνεται λόγος για τις ευθύνες είτε της Ελλάδος, είτε της Τουρκίας ως προς τον ουσιαστικό σεβασμό των οθωμανικών και των ορθόδοξων χριστιανικών μνημείων σε κάθε μια χώρα αντίστοιχα. Μάλλον είναι βέβαιο πως υπόλογες για παραλείψεις θα βρεθούν και οι δύο χώρες. Δυστυχώς όμως ως προς τη γειτονική Τουρκία θα διαπιστωθούν και νομικά κενά, που ίσως σκόπιμα συντηρούνται ακόμα στην τουρκική νομοθεσία και καθιστούν σχεδόν πλήρως ατελέσφορη την προστασία ρωμέικων εκκλησιών και ιδρυμάτων .

Και επειδή δεν θα ήθελα δώσω την εντύπωση πως μεροληπτώ προς οποιαδήποτε πλευρά, με αφορμή όσα γράφω σε τούτο το άρθρο μου, θα ήθελα με δυο λόγια τώρα να αναφερθώ στην απόλυτη ανάγκη, που συνιστά χρέος έναντι της ιστορίας αυτού του τόπου, το περίφημο κτίριο της Κομοτηνής, το Ιμαρέτ του Γαζή Εβρενός, να αφαιρεθεί από την Μητρόπολη Μαρωνείας και να αποδοθεί στη Μουσουλμανική Κοινότητα της πόλης, όπου ανήκει. Ο πολιός Μητροπολίτης Μαρωνείας θα όφειλε χάριν της υστεροφημίας του, αλλά και ως υπόχρεος απέναντι στην δικαιοσύνη που επιβάλλει ο σεβασμός της ιστορίας με δική του πρωτοβουλία να αποδοθεί το Ιμαρέτ στους Μουσουλμάνους συμπολίτες του και να βρει στέγη για το εκκλησιαστικό Μουσείο σ’ έναν άλλο, κατάλληλο χώρο γι’ αυτό το σκοπό.

1. Η διατύπωση δεν έχει σχέση με τον εθνοτικό αυτοπροσδιορισμό των Μουσουλμάνων ελληνικής ιθαγένειας, αλλά αναφέρεται σε μια θρησκευτική κοινότητα που υπάρχει μέσα στην Ελλάδα και η υπόσταση και η δράση της διέπεται από την ελληνική νομοθεσία.
2. Για τούτο πρέπει οπωσδήποτε να υπαχθεί υπό την πλήρη αιγίδα της UNESCO, (διάσωση, συντήρηση, ανάδειξη, συνεχής προστασία).
3. Λ. χ. η νομοθετική ανακολουθία του τουρκικού δικαίου που δεν αναγνωρίζει νομική προσωπικότητα σε εκκλησιαστικά ιδρύματα και ναούς, καθιστώντας ανέφικτη την παροχή νομικής προστασίας τους από το τουρκικό κράτος.

Όσες και όσοι από τους αναγνώστες του περιοδικού θα ήθελαν να προσυπογράψουν την έκκληση προς τον κ. Κ. Καραμανλή για τη διάσωση του Μεγάλου Τεμένους του Διδυμοτείχου μπορούν να επισκεφθούν την εξής ιστοσελίδα:
www.thepetitionsite.com/2/save-the-grand-mosque-in-didymoteicho-greece

Trakya değişiyor

2009-02-23T22:38:00.005+02:00

Azınlıkça
Şubat 2009
Sayı 44

Trakya değişiyor: Olabilirlikler ve engeller konusunda ek yorum
Anna Frangudaki

Makaleyi Azınlıkça'da yayımlanan şekliyle PDF formatında okumak için TUŞLAYINIZ

Bundan bir süre önce, hesap edince aradan tam bir yıl geçtiğini hayretle gördük, Müslüman Çocukları Eğitme Programı’nın 10. yılını doldurması münasebetiyle hazırlanan kollektif yapıt “Çıkarma değil TOPLAMA, bölme değil ÇOĞALTMA” başlıklı kitapta Anna Frangudaki imzalı Eksöz’ü arzettiği önemi yüzünden Türkçeye çevirip Azınlıkça’da yayımlayacağımıza söz vermiştik. Gerçi 550 sayfalık kitabın içeriğini oluşturan Azınlıktaki eğitimle ilgili öbür yazılar daha az önemli değil. Frangudaki’nin yazısını siyasî ve toplumsal eleştiriye ağırlık verilmiş olduğu için seçtik. Yazarın kendisinden daha o zaman bir yıl önce izin almıştık. Çeviriyi yapmak ancak bugüne kısmetmiş. Oldukça büyük olan yazıyı iki bölüme ayırmak zorunda kaldık. İkinci bölümü gelecek sayıda yayımlanacak. Bu arada Yunanca orjinal metni yanyana koymayı yararlı gördük.

1997’den beri her şeyin aşılmazcasına zor göründüğü Trakya’da büyük ve önemli gelişmeler var; hem genel toplumsal gelişmeler var, hem de özellikle eğitimde gelişmeler var. Azınlık üyesi yurttaşlara yasa önünde eşitliğin ve demokrasi kurallarının ugulanışının sonucu olan genel gelişmeleri bu kadar kısa süre içinde tarif etmek zor, onların değerlendirmesini yapmak ise daha zor. Herhalükarda bunlar gayet bariz şeyler ve yerel toplumun üyelerince bizzat yaşanıyor. Hiç olmazsa şeklî eşit haklar konusunda egemen anlayışlar değişmiş bulunuyor. Bununla birlikte, uzun süreli bir eşitsizlik ve marjinallik geçmişini düzeltmek için 1990’dan beri hükümetlerin verdikleri kademeli ve sürekli uğraş, genç kuşaklar için ortak ve daha iyi bir avrupaî geleceğin yolunu açıyor.

Eğitim alanındaki gelişmeler büyük ve önemli. İkinci derece eğitime katılım oranlarındaki iyileşmede ve üçüncü derece eğitime yükseliş örneklerindeki artışta çarpıcı bir hız gözleniyor, bu da iyimser ve hızlı bir olabilirliği müjdeliyor.

Azınlıktan ortaokula giden öğrenci sayısı on beş yıl içinde dörde katlandı (1991-92 öğretim yılında 941 kişi iken 2006-07’de 3.428’e ulaştı). Ortaokula devam etmeme oranı daha 2000 yılında çok yüksek iken (%65), bugün neredeyse yarıya inmiş bulunuyor. Buna karşılık liseye geçiş, önemli ölçüde ve hızla artıyor. Yalnızca son altı yıl içinde lise düzeyinde azınlık öğrenci sayısı iki katından daha çok arttı (2000’de 934 kişiden 2006’da 1996 kişiye çıktı).

Değişiklikler büyük ve özellikle hızlı, ve eğitsel verilerin bu kadar çabuk değişmesi alışılmış bir olay değil. Toplumsal veriler ise genellikle daha yavaş değişir; şimdi Trakya’da olduğu gibi, bölgenin kültürel zenginliğini değerlendirerek, ekonomik kalkınmayı sağlayarak ve yurttaşlar toplumunu kurarak tüm yurttaşların bir arada uyumlu yaşamasının yolunu açacaktır bunlar. Değişiklikler ve gelişmeler önemli ölçüde oldu ve büyük bir süratle kazanıldı.

Yine de açık bir topluma götüren yolun önünde daha çok engeller var. Gelişmeleri durduran eğilimler var, aşılması gereken zorluklar, keşfedilmesi gereken çok çeşitli köprüler var. Ve bütün bunlar çok zor işler, zira birçok engeller ancak ortak çabayla geçilebilecek türden.

Engellerin olabildiğince daha görünür bir hale gelmesi, onların aşılmasına çok yardımcı olacaktır. Bunun başarılması için, sorunların açık diyalog konusu ve farklılıkların fikir çatışması konusu yapılması gerekir. Açık diyalogun yerleşmesi ve işlenmesi, Trakya’da tüm taraflarca yayımlanan paralel monologlardan vazgeçmek gibi büyük bir zorluk içeriyor.

Yerel toplumun gruplara bölünmüşlüğü, onlarca yıl boyunca dışişleri siyaseti parametrelerince dayatılmış bu durum, eski ve yeni tüm sorunlar için paralel ve tek yönlü yorumları inşa etmiş bulunmakta ve her iki tarafça gerçek budur biçimiyle monologlar yayımlanmaktadır; bu gerçek, her bir tarafta kendisiyle ve kendiliğinden haklılığıyla yetinmekte ve tüm olumsuzlukları “ötekilere” yüklemektedir. Toplumlarda her monolog daima statik ve mecburen kısmî olan bir “gerçek” dile getirir. Paralel monologlar var olunca, her biri kendi “gerçeğine” atıfta bulunur ve bunu “öteki tarafın” tam tersi “gerçeği” hiçbir şekilde ırgalamaz. Toplumsal gruplardan her biri kendi “gerçeğinin” arkasında savunmasını örgütlemeye devam ettikçe, bu çatlağa rağmen veya daha doğrusu onun yüzünden, bir çeşit suskunluğu yineleyip dururlar.

Engellerin görünür hale gelmesi için, suskunluğun ortaya çıkarılması gerekir, kaldırılabilmesi için. Suskunluk, Müslüman Çocukları Eğitme Programı -MÇEP’teki çalışma arkadaşlarının, azınlık okullarında görev yapan öğretmenlerle Eylül 1997’de daha ilk temaslarından itibaren karşılaştıkları ilk büyük zorluk oldu. Öğretmenler tarafından karma gruplarda diyalogun ve azınlık ve çoğunluk üyelerinin birlikte tartışmalarının kabulünde karşılaşılan baştaki büyük zorluğu, anlaşmazlık ve çelişkilere ilişkin her konunun istisnasız herkes tarafından suskunlukla örtülmesi olayı izledi. Azınlık ve çoğunluk öğretmenleri arasında bölünmeye yol açan tüm konuları bir suskunluk tabusu örtüyordu ve sorunları kavrama amaçlı ilk çabaları, eğitimcilere yapılan seminerin sorumlusu başarılı bir biçimde “suskunluğun dinlenmesi” diye adlandırdı (Andrusu, Seminer, bu eserde).

Paralelel monologlar gürültülü bir suskunluk üretir ve bu hal, (paralel çizgilerin karşılaşmadığı gibi) monologların karşılaşamayacağının görünmesini engeller. Demek ki, verilerin ve sorunların mecburen tek yönlü olan yorumunu aşacak diyalog şart oluyor; bir sürü “ortak sırları” suskunlukla örtme yoluna başvurarak, nesnel verileri reddederek, tüm sorumluluğu “ötekilere” yükleyerek, her bir monologun kısmî gerçeği yol açmaktadır bu yoruma.

Monologların dayattığı suskunluk, sonunda, fikir çatışmasını engeller, dolayısıyla anlayış ve tavırların her mümkün gelişimini, her muhtemel yeni çözüm üretimini de engeller. Yeni çözümler, ancak fikirlerin çatışması, müzakereler ve sorumluluk üstlenme içinden gelebilir; bunlar da sırasıyla, mutlak surette, kendiliğinden anlaşılan gerçeklerin denetimini ve yurttaşların katılımını gerektirir.

Eğitim konusunda paralel monologlar
Yerel toplumda paralel monologların yerini açık diyalogun alması için, sorun ve veriler üzerindeki suskunluk örtüsünü tanımak gerekmektedir; birbirinin tersi ve tek taraflı iki gerçeğin yayımının devamını sağlamaktadır bu suskunluk örtüsü. Azınlıktaki eğitimle ilgili olarak, suskunluk, iki temel konuyu kapsamaktadır: bir yandan devletin asimilasyoncu niyetini, öbür yandan azınlık lider sınıfından büyük bir bölümün azınlık okulları statüsünü, bilinen yetersizliğine rağmen ve çocuklarının ihtiyaçlarının tersine, savunma eğilimidir.

Devlet mercileri, azınlık okullarının temel sorunlarını sürdüregelen verileri büyük ölçüde muhafaza etmektedirler; öğretim yetersizliğinin ve düşük eğitim kalitesinin sorumluları arasında, yol ağı ve ulaşım yokluğunun neden olduğu izolasyon, Yunanca ve Türkçe öğretmenleri arasında işbirliğinin bulunmaması, değişiklikler karşısındaki umursamazlık -MÇEP’in müdahelelerinin yıllardan beri yerel olaylarda geçici bir parantezmiş gibi karşılanması bunu göstermektedir- ayrıca (azınlık lider sınıfının da sorumluluğuyla) öğrenci sayısı ülkenin hiçbir yerinde bu kadar az olmayan çok sayıda tek sınıflı ve rastgele dağılmış okullar gibi veriler sayılabilir.

Azınlık ilkokulunun düzeltilebilir sorunları var, ayrıca düzenlenişinden kaynaklı iyileştirme kabul etmeyen yapısal sorunları var. Böylece, herkesçe bilinen bir sır, erkek ve kız öğrencilerin, her yerde ve herkes için eğitim geleceğinin belirlendiği bu ilk kademede eğitime devam etmeleri için gerekli temel bilgileri elde edemedikleridir.

Merciler, azınlık anababalarını çocukları için devlet ilkokullarını tercih etmeleri yolunda yıllardır etkilemeye çalışmaktadırlar. Bununla birlikte, azınlık yurttaşlarının büyük bir bölümünde böyle bir tercih olanağı bulunmadığını görmezlikten gelmektedirler (veya sorumluluğunu “ötekilere” atmaktadırlar); zira katışıksız yerleşim yerlerinde devlet ilkokulları yok, yalnızca azınlık okulları var. Aynı zamanda, devlet ilkokulu lehine etkileme çabası, genellikle söylemsiz ve dolaylı yürürütülmekte ve özellikle mevcut bir soruna karşı ilgisizliği de beraberinde taşımaktadır; çünkü azınlık ilkokuluna bakışla, onun tüm olumsuzluklarına rağmen, devlet ilkokulu azınlık çocukları için yabancı dilli ve tek dillidir. Dolayısıyla, bir ikna çabası değil, bir dayatma girişimi söz konusu. Dayatma niyeti başka olaylarda da kendini göstermektedir; örneğin, devlet okulundan azınlık okuluna aktarma yapma yasağı (tersi aktarma ise müsaade edilmekle kalmayıp, isteklendirilmektedir de), anayasaya aykırı bu önlem henüz 1999’da kaldırılmıştır (Askuni, 2006: 163-4).

Çocukları bilgisiz bıraktığı herkesçe bilinen bir okulun tercihinde “ötekilerin” sorumluluğuna ilişkin monolog yerine açık diyalog, anababaların tercihlerini manipule etme girişimlerinin onları etkileme olasılıklarını mayınladığını ortaya çıkaracaktır. Ayrıca, asimilasyoncu niyete karşı anababaların savunma tepkisinin kaçınılmaz olduğunu da ortaya çıkaracaktır; tüm azınlıklar, daima, anababaları belirleyen özellikleri çocuklarının da devam ettirmesini isterler. Dolayısıyla, diyalog, en azından, anababaları etkileme olasılığı üzerinde soru işaretlerine yol açacaktır, onlara “kendilerinin” olarak gördükleri okul karşısında yabancı dilli ve tek dilli ilkokulu seçmeleri önerildiği zaman. Ve bu sorgulama yoluyla, görüşmeye açılan sorunlardan bazıları için belki çözümler, az da olsa yeni olabilirlikler üretilecektir. Diyalog, kısacası, en önemli bir başka şeyi, yani uzun süreli manipülasyon çabalarının boşuna ve daha baştan başarısızlığa mahkum olduğunu ve sonunda anababaların devlet okullarına karşı var olduğu kadarıyla güvenini sarsmaya yaradığını ortaya çıkaracaktır; ve geriye kalan, başarısızlığın sorumluluğunu “ötekilerin” kötü niyetine yüklemek.

Diyalog kolay değil, zira herkesten, özellikle merci temsilcilerinden, monolog yoluyla sorumlulukları kolayca başkasına yüklemek yerine kendi sorumluluklarını kabul etmeyi gerektirmektedir. Yoksa, bir monolog, karşıtı olan öbürünü besleyerek, öbür “gerçekte” olumsuz olarak görüntülenmektedir, hiçbir etki yapmadan ve karşıdaki kesin doğruları sarsmadan. Dolayısıyla, bir monologun yerini açık diyalogun alması konusunda yerel toplumdaki ideolojik kavga, aynı ölçüde tek yönlü ve çıkmaz olan paralel azınlık monologunu da etkileyecektir.

Azınlık ilkokulu, belirsiz ve çelişkili bir hukukî statüye sahip, özel eğitim ile kamusal eğitim arası bir şey (Balciotis ve Çiçelikis, bu eserde), ve şeklen iki dilli olmasına rağmen (Yunanca ve Türkçe öğretir), derslerden yarısının bir dilde, yarısının da öbür dilde yapılması garipliği, sonunda her iki dilin de yetersiz öğrenilmesine ve daha birçok sorunla birlikte tüm derslerde yetersiz hazırlanmaya yol açmaktadır.

Azınlık liderleri, azınlık çocuklarının iyi Yunanca öğrenmesi gerektiğini sık sık yinelerler. Bununla birlikte azınlık ilkokullarındaki müfredat programının Türkçe bölümüne ait eğitimin iyileştirilmesi istemini de düzenli olarak dile getirirler. Ancak azınlık liderlerinin bir kısmı, Yunancayla ilgili olarak, MÇEP’in ikinci safhasından itibaren, müfredat programının Yunanca bölümünün iyileştirilmesi yolundaki büyük çabaları neredeyse hiç değersemeyip, ortaya koyduğu gelişim ve değişiklikleri görmezlikten geliyor. Türkçeyle igili olarak yalnızca iki talep ileri sürüyor: birincisi, Türkçe bilgisi eksik olan SÖPA (Selanik Özel Pedagoji Akademisi) mezunu öğretmenlerin yetersiz eğitim sorununun derhal çözüme kavuşturulması; ikincisi ve sürekli yinleneni ise, yeni azınlık ortaokul ve liselerinin kurulması.

Öğretmenler konusundaki istem, doğru ve haklı bir istemdir. Diktatörlükten bir yıl önce kurulup ta 1969’dan beri çalışan SÖPA’dan mezun olanların eğitimleri kuşkusuz eksiktir; bunun, bu “özel” ve ismen Pedagoji Akademisi’ndeki1 öğrenim süresiyle ve mezunlarından büyük bir bölümünün iki Medreseden çıkışlı olmasıyla kanıtlandığı gibi. Yetersiz Türkçe bilgisi, SÖPA mezunlarından yüksek bir oranın slavofon köylerden gelmekte oluşuna ve öğrenim süresinde Türk dili konusunda eskiden pek az ve bugün az ders saati bulunmasına bağlanmaktadır (Askuni, 2006: 77). “SÖPA konusunda bir şeyler yapılmalı” görüşü genelde kabul görmekte ve neredeyse herkes sorunun ivedili çözüm gerektirdiğini onaylamaktadır. Ayrıca, çeşitli yetkililer, yıllar öncesinden, Eğitim Bakanlığına SÖPA’nın düzeyinin yükseltilmesi veya kapatılması önerilerini sunmuşlardır. MÇEP’teki çalışma arkadaşlarından gruplar, yıllar öncesinden, bu sözde Akademinin kapatılmasını, Pedagoji Bölümlerine kontejanla girişi ve buna paralel olarak Türkoloji Bölümlerinde devam edecek öğrenim yoluyla Türk dili üzerinde uzmanlaşmayı önermişlerdir. Sorunun çözümü için geniş bir görüş birliği bulunmasına rağmen, 1997’den bu yana dört hükümet ve beş Eğitim Bakanı gelip geçmiş, ama SÖPA dosyası, her defasında, hiçbir sonuca varılmadan, yetkililerin çekmecesinde ele alınmak üzere kalmaya devam etmektedir.

Azınlık ortaokul ve liselerinin çoğaltılması istemi, teorik olarak doğru ve haklı bir istemdir. Azınlık okulu ile devlet okulu arasında tercih yapmak ve çocuklarının ne çeşit bir eğitimden geçeceğine karar vermek, azınlık yurttaşlarının hakkıdır. Ancak bu istem, var olan devlet okullarının kapanması gibi akıl almaz bir başka istemle birlikte sunulmaktadır. Türk Öğretmenler Birliği, Millî Eğitim ve Dinler Bakanlığınca 2006’da kurallaştırılmasından sonra, Trakya’daki devlet ortaokullarına Türk dilinin girişine karşı bu yakınlarda çıkardığı kınamasında, yalnızca yeni azınlık ortaokullarının kurulmasını talep etmiyor, aynı zamanda “Lozan Antlaşmasının temel hükümlerine aykırı olarak kurulan Hemetli, Şahin, Gökçepınar, Ilıca ve Dolaphan Ortaokullarının çalışması dursun”2 talebinde de bulunuyor.

Eğitimci temsilcilerince okulların kapanmasını istemek gibi, üstelik bunlarda öğrenci sayısı az değil çok, hiç alışılmadık bu olayın daha kötü bir yanı da var. Dayandığı temel ilkeyi, yani anababaların tercih hakkını ihlal ettiği için, yeni azınlık okullarıyla ilgili istemin meşruluğunu da tamamen ortadan kaldırıyor. Devlet okullarının kapanması, yurttaşların tercih hakkına sahip olmaması demektir.

Paralel ve kapalı monologların yayımından doğan çıkmaz ve onların dayattığı suskunluk, pek bariz olarak kendini göstermektedir. Azınlık anababalarına tercih yapabilme konusunda demokratik hakkın sağlanmasıyla ilgili haklı istemin onaya yol açması nesnel olarak mümkün değil, azınlık liderlerinden bir bölümü anababaların tercih hakkını savunmadıktan, tersine azınlık okulunun zorunlu tercihini istedikten sonra. Paralel otoriter monologlar yerine diyalog, daha önemli bir şeyi daha ortaya çıkaracaktır. Her iki tarafta monologların yurttaşlara dayattığı suskunluk, fikir ve talepler çatışmasını engellemekte ve yurttaşların demokratik haklarını, lider sınıflar arasından hangi bölümün hangi zorlamayı dayatacağına dair otoriter ikileme içine sıkıştırmaktadır.

Ama yalnızca bu değil. 1996’dan itibaren ortaokulu tercih eğilimi, birkaç yıl içinde devlet okulu lehinde kitlesel bir hal aldı (bugün azınlık ortaokullarındaki %25’e karşı %75), devlet okulunun yabancı dilli olmasına rağmen; bu olay, öğrenimi tamamlamakta büyük zorluklarla karşılaşılmasına ve bugün bile okulu terk etme oranlarının yüksek olmasına yol açmaktadır. Değişiklik, kuşkusuz, azınlık ailesinin, çocuklarını ülkesindeki bir yüksek eğitim kurumunda okutmak hedefiyle oluşturduğu yeni stratejiye bağlanmaktadır (Pleksusaki, bu eserde). Yine kuşkusuz, azınlık ailesinin tavrını, yasa önünde eşitlik uygulaması ve çocuklarına ilk kez Yunanistan’daki yüksek öğretim yolunu açan önlemler değiştirdi. Azınlık liderlerinin bir bölümü, bu eğilime, azınlık ailesinin çocuklarının ilerlemesi için tercih ettiği gelişmeler yolunun kapanmasını istiyerek karşılık vermektedir.

Diyalog ve fikir çatışması, çözüm arayışlarında, azınlık okulunun, iki dilde iyi performanslı okula dönüşmesini engelleyen özelliklerini müzakere konusu haline getirecektir. İki dilli eğitimin kendine özgü bir biçimde düzenlenmiş olması, hem Yunancanın hem de Türkçenin iyi öğrenilmesini nesnel olarak engellemektedir. Yunancayla ilgili olarak; MÇEP’in nicelik olarak dev çabasına rağmen öğrenimde iyileşme bir noktadan daha ileriye gidemiyor, okuldaki ders saatleri, yarım dersler, Yunanca öğretmenleri ile Tükçe öğretmenleri arasında işbirliğinin olmaması ve özellikle izolasyon yüzünden. Bu izolasyon ki, çocukların Yunan dilindeki kompozisyonda pek yetersiz kalmasına yol açmaktadır; zira anadillerini yalnızca günlük yaşamları içinde, ailede ve televizyonda değil, aynı zamanda her çeşit iletişimde kullanmaktadırlar. Türkçeyle ilgili olarak; aynı şekilde, Türkçenin de iyi öğrenilmesi, yarım dersler, okuldaki ders saatleri, öğretmenlerin yetersiz bilgileri, iki katigori öğretmenler arasında işbirliğinin olmaması, öğretim metodları yüzünden engellenmektedir. Fakat azınlık liderlerinden çoğunun söyleminde azınlık okuluyla ilgili hiçbir kuşku dile getirilmemektedir ve liderler, azınlık okulunun olduğu gibi muhafaza edilip hiç değişmemesi konusunda diretmektedirler.

Son olarak, çok önemli bir başka olay, azınlık ilkokuluyla ilgili fikir yürütürken, tüm taraflarca bir getto-okul olduğuna dair başlıca olumsuzluğunun anımsatılmasından kaçınılmasıdır. Azınlık çocuklarını çocukluk döneminin belirleyici altı yılı boyunca ayrı bir yere kapatmakta ve genel olarak ayrımı (coğrafİ ve toplumsal ayrımı) ve yabancılaşmayı sivriltmektedir. Azınlık ve çoğunluk çocuklarının birbirleriyle kaynaşmasını, her ikisinin de küçük yaşta yerel “ötekisine” alışmasını, iki yönlü dilsel etkileşimi ve izolasyonun doğurduğu mesafeyi kapatmayı engellemektedir.

Çocukların, yerel toplumdaki bölünmüşlüğün ve marjinalliğin onları içine sıkıştırdığı azınlık gettosundan çıkması çok önemli. Kaynaşma ve etkileşim yoluyla toplumsallaşma, uyumlu bir entegrasyon ve toplumsal yükseliş için şart olan şey. Bu konuya hiçbir taraftan kimse değinmiyor. Çözümler, tabiî, belirgin değil, kolay da değil. Ancak çözümler bulmak için, her iki taraf liderlerinin tek sesliliği ve tüm toplumsal yurttaş gruplarına suskunluğu dayatma ile kendini gösteren iki otoriter monolog yerine, yurttaşların katılımına ve denetimine açık olan uzun süreli ve zorlu diyalog gerekmektedir.

Azınlıkta tehlikeli bir “kim kimdir” oyunu
Azınlık nüfüsu ve onun etnik yapısı ile ilgili resmî ve güvenilir verilerin yokluğu karşısında devletin Avrupaî çağımız açısından akıl almaz ilgisizliği; gelişmeler, yeni eşitlik politikası ve onun olabilirlikleri ile büyük bir çelişki oluşturmaktadır. Bu yokluk, uzun yıllardan beri nüfus sayımlarında artık Yunan yurttaşlarının din ve dillerinin kaydedilmemekte oluşu yüzündendir. Bu verileri içeren son sayım 1951 tarihlidir. Aradan yarım yüz yıl geçmiş bulunuyor.

Azınlık nüfusunun bilinmeyen sayısı
Resmî verilerin bulunmamasına rağmen, yazar ve gazeteciler, her biri, sayı ve oran olarak her aklına geleni hiç çekinmeden açıklayıp duruyor, her defasında kaynak göstermeden. Bu nedenle, nüfusun miktarı konusunda birbiriyle çatışan bir sürü kanıtsız doğrular var. Ayrıca, nüfus verilerini açıklayanlardan her biri, kendikilerinin, başkalarının yayımladığı benzeri verilerden nasıl ve neden farklı olduğunu ne gerekçelemeye çalışıyor ne de buna kendini mecbur hissediyor. Böylece, azınlık nüfusuyla ilgili yayımlanmış tüm keyfî verileri özetlemeye kalktığımızda, yayından yayına 125 bin ile 105 bin arasında değişen sayılarda, on binlerce kişilik farklar saptıyoruz.

Azınlık temsilcileri ve Trakya azınlık basını ise değişik veriler açıklıyor; bunlar da aynı şekilde kanıtsız ve birbirinden farklı, azınlığın bazen 120.000 kişi, bazen de (kimi kez aynı gazetede ve aynı yılın bir başka sayısında) 170.000 olduğunu yazıyorlar. Azınlık gazetesi İleri, azınlık nüfüsunun sayılarıyla ilgili yapılan “tacirliği” eleştirmiştir (Akgönül, 1999: 157). Gümülcine’deki bir azınlık gazetesinin yayımcısı, bir büyük Türk gazetesinde bu yakınlarda çıkan röportajında, Trakya’da azınlık nüfusunu 150.000 olarak “hesap ettiğini” açıklamıştır.3

Etnik yapı konusunda rakip “gerçekler”
Azınlık nüfusunun etnik yapısı konusunda, genel sayılardan daha duyarlı bir konudur bu, aynı şeyler geçerli. Resmî veriler bulunmamasına rağmen, azınlık grupları ve onların oranlarıyla ilgili olarak kesin sayılar yayımlanmakta, ve bu arada kaynak gösterilmemekte ve bir yayından öbürüne sayılar arasındaki farklarla kimse ilgilenmemektedir. Azınlığın üç gruptan oluştuğu yazılmaktadır, “Türk kökenliler”, Pomaklar ve Çingeneler. “Türk kökenliler”, azınlık bütününün %70’inden 40’ına dek, Pomaklar %40’ından 20’sine dek ve Çigeneler %24’ünden 10’una dek oranını oluşturuyor olarak gösterilmektedir.

Münferit yazarlar ve Basından daha resmî nitelikli iki kaynak mevcut, ancak onlarda da tıpkısı büyük sorunlar var. Birincisi, 2001 tarihinde BM’e sunulan Yunanistan Raporu, “1991 nüfus sayımına göre, Trakya Müslüman Azınlığı, bölgedeki 338.000 kişilik toplam nüfus içinde, yaklaşık olarak 98.000 kişiden oluşmaktadır” diye yazmaktadır; etnik yapısına gelince, 49.000’i “Türk kökenli” (%50), 34.300’ü Pomak (%35) ve 14.700’ü Çingene (%15).4 İkincisi, Irkçılık ve Yabancı Düşmanlığı için Avrupa Danışma Merkezi’nin 2004 yılı Raporundaki Yunan verileri; burada, Yunanistan’daki Müslümanların Trakya’da 85.000 kişi, etnik yapısından söz edilmeksizin, ve ülkenin öbür bölgelerinde 15.000 kişi olduğu yazılmaktadır.5

Bu iki resmî rapordan birincisi, 1991 sayımına yadırganacak bir gönderme içermektedir, oysa bu sayım din ve dil verilerini kapsamamıştır; ayrıca, bir hükümet raporu için “yaklaşık” nüfus verilerinden söz etmek gibi büyük bir gariplik içermektedir.6 Dahası, birbirleriyle eşzamanlı bu iki resmî metin aralarında büyük farklılık göstermektedir; birincisi Trakya’da azınlığın “yaklaşık olarak 98.000 kişiden oluştuğunu” yazmakta, ikincisi ise Trakya’daki aynı nüfus için “85.000 kişidir” diye yazmaktadır, 13.000 kişilik bir fark!

Etnik yapıyla ilgili olarak, azınlık lider sınıfı ve Basınının büyük bir bölümü, bu konuda Türkiye’nin dış politikasını izlemektedir. Bu politikayı, bir Türk yazarın 1993’teki kitabının başlığı kesin bir biçimde özetlemektedir: Balkanlar’daki Pomak Türkleri: Tarih ve sosyokültürel yapı.7 Başka etnik gruplara her atıf, “azınlığı bölmek” olarak adlandırılmakta ve bu politikanın temsilcileri yalnızca Türklerin varlığını kabul etmektedir (tüm Balkanlar’da).

Bir tarafın nüfus miktarı konusunda Pomakları azınlık nüfusunun %20’sinden %40’ına dek değişen, birbiriyle çatışmalı bilgilerle ortaya çıkarmasını, öbür tarafın onların varlığını reddetmesi izlemektedir. Yerel azınlık Basınında bu yakınlardaki yayınlar, Pomaklardan “azınlığı bölmeyi amaçlayarak” ileri sürülen “hayalî etnik kimlik”, “uyduruk ve hayalî dil” gibi ifadelerle söz etmektedir8.

Pomakların başkalarınca belirlenmesine yol açan çatışma, 1990’lı yıllardan itibaren yerel toplumda bir çeşit şiddet kazandı ve Yunan tarafından onları boğucu bir kucaklama şekline dönüştü. Yerel çoğunluk toplumunda genelde kabul edilen bir görüşe göre, Yunan devleti tarihî nedenlerle Pomakların Türkleşmesine göz yumdu, bu bir “millî hata” idi, şimdi onu “düzeltme” zamanı geldi. Böylece, bu otoriter ve beceriksiz9 Pomak yanlısı politika, insan haklarını ve tüm özgürlükleri savunan yurttaş gruplarında bile onay buluyor.

Bu olaydaki müthiş yanlış sanıyı açık diyalog konusu yapmak son derece gerekli; zira paralel monologlar, suskunluğu dayattığından başka, sağgörüyü de ortadan kaldırıyor. Bir insan grubunun etnik kimliğinin veya herhangi bir başka kimliğinin başkasınca belirlenmesi, demokrasi ve uluslararası hukuk kurallarına aykırıdır.10 Ve tabiî, kurumsal güvence altına alınmış ilkeleri çiğnemek, onları “ötekiler” de çiğniyor iddiasıyla asla gerekçelenemez. Son olarak, Pomak yanlısı politikanın, Pomak dostluğu boyutundan ayrı niyetlerle yürütüldüğü o kadar açık ki, belirli sayıda kişiyi ikna etme olasılığı bulunsaydı bile, güttüğü amaç doğrudan belli olduğu için, bu hal onu daha baştan başarısızlığa mahkum ediyor.

Bu diyalog, azınlık toplumunda benzeri bir diyaloga yol açacak ve azınlıkta Slavca konuşan grupların bulunduğunu bile reddetmeye kalkmanın veya ses etmeyerek bu görüşe katılmanın, azınlık halkı için çok zararlı olduğunu ortaya çıkaracaktır. Reddetmek, her şeyden önce, lider sınıfın, azınlık üyelerinin Türk kimliğine olan güveninin düşük olduğunu göstermektedir, bu kimliğin sayısal üstünlüğüne rağmen. Özellikle genç kuşaklar tarafından, ve daha çok, kendi Türk kimliklerinin örtbas edilmesini küçük düşürücü bir boyun eğme gibi gördükleri için onu öne çıkaran kişiler tarafından bu olayın diyalog konusu yapılması çok önemli.

Aynı şekilde, çoğunluk tarafınca azınlık Çingenelerine, onların özgünlüğüne, diline ve daha başka hallerine sık sık yapılmakta olan atıf ile buna paralel olarak ve daha beceriksizce Rom kimliğini11 ortaya çıkarma çabaları arasındaki çelişki de çok büyük; zira yerel kurumların bu Romlar veya sözde Romlar, çünkü bu insan grubunun büyük çoğunluğu Çingene veya Rom tanımını ve eşanlamlı diğer tanımları kabul etmemektedir, karşısındaki ilgisizliği mutlak ve adeta haykırıyor. Kanalizasyon ve içme su tesisatı bulunmayan, kentlerin çevresinde ulaşımdan bile yoksun, okuma-yazma bilmeyenlerin oranı en yüksek, 6-15 yaşları arasında okula gitmeyen çocuklarının oranı en yüksek olan yerleşim bölgelerindeki ekstrem yaşam ve sağlık koşulları karşısında kültürel özelliklere atıfta bulunmak, maytap oynamaya benziyor.

Öbür yandan, Romları veya sözde Romları “farklı” oldukları için, yabancı ve “aşağı” oldukları için dışlayan azınlık içi tasnif, tüm Yunan toplumunda egemen olan genel ve geniş değersemezlikten kuşkusuz çok daha ağır bir kimlik yarası oluşturmaktadır.

Gelecek sayıda yazının II. ve son bölümü yayımlanacak.

Dipnotlar:
1. “SÖPA, teorik olarak yüksek öğretime ait olmasına rağmen, buna göre -bugün kaldırılmış olan- Pedagoji Akademilerine tekabül etmektedir, birçok bakımdan kendine özgü ve indirgenmiş bir okuldur. Öğrenim süresi iki yıldır veya (beş yıllık medreseden mezun olmuş, altı yıllık gimnasyumun 5. sınıfını veya lisenin 2. sınıfını bitirmiş öğrenciler için bir hazırlık sınıfının eklenmesiyle)” üç yıl (Askuni, 2006: 76).
Çevirmenin notu: Bugün kaldırılmış olan Pedagoji Akademileri, tahsil süresi üç yıl olan yüksek okul düzeyinde ilkokul öğretmeni yetiştiren öğretmen okulları idi. Bugün ilkokul öğretmenleri, üniversitelerin tahsil süresi dört yıl olan Pedagoji Bölümü (fakültesi) mezunlarıdır.
2. Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği’nin “kınaması, 22.08.2006. Azınlık basınında, örneğin 30.8.2006 tarihli Gündem’de, yayımlandı.
3. “Trakya Türklerini 150.000 olarak hesap ediyoruz.”, Gümülcine Gündem gazetesi yayımcısı Hülya Emin’in Türk gazetesi Zaman’da çıkan röportajından, 26.2.2007.
4. International Convention on the Elimination of all Forms of Racial Discrimination (Her çeşit ırk ayrımını ortadan kaldırmak konusunda Uluslararası Sözleşme’nin 9. maddesi uyarınca Yunanistan’ın BM’ye sunduğu rapor), CERD/C/363/Add/4/Rev.1, 16 Mayıs 2001, s. 7.
5. European Monitoring Center on Racism and Xenophobia, Annual Report 2003-2004, part 2, Racism and Xenophobia in the EU Member States, trends, developments and good practice, s. 142.
6. Bu “yaklaşık olarak”tan başka, “Türk kökenliler” için yuvarlak 49.000 sayısı ile Pomak ve Çingeneler için daha kesin 34.300 ve 14.700 sayıları arasındaki simmetrisizlik pek garip; öbür yandan, “Türk kökenlilerin” 49.000 sayısı ile Pomak ve Çingenelerin toplamı olan tam 49.000 sayısı arasındaki simmetri ise neredeyse çarpıcı.
7. H. Çavuşoğlu, Köksav yayınları, Ankara, 1993, Akgönül değinmektedir, 1999.
8. Örneğin, Gümülcine gayriresmî ve seçilmiş Müftüsü İbrahim Şerif, 7 Nisan 2006 tarihli Gündem’de yayımlanan söyleminde, “uyduruk ve hayalî dilden” söz etmekte ve yalnızca “çeşitli Türk boyları” bulunduğu yargısını dile getirmektedir. Ayrıca, 28 Nisan tarihli aynı gazetede Batı Trakya Azınlığı Danışma Kurulunun, aynı şekilde, “azınlığı bölmeyi” amaçlayan “hayalî lehçe” ve “hayalî ulusal kimlik yaratma” çabasından söz eden bir kınaması yayımlanmaktadır. Son olarak, İskeçe gazetesi Millet’te 28 Nisan 2006 tarihinde benzer içerikli bir makale yayımlanmakta ve bu makale şöyle son bulmaktadır: “Özetleyecek olursak, eğer bugün bazıları Pomak konusundan yararlanıp çıkar sağlıyorsa, en büyük suçlular bizim içimizden olan bazı kişilerdir. Dolayısıyla Pomak sorununun son bulması için önce bu kişilerin toplumumuzdan dışlanması gerekir”.
9. Beceriksizlik şu olaylarla özetlenebilir: Filoloji konularında en yetkisiz kurum olan ordunun Pomakça-Yunanca Sözlük redaksiyonunda, ayrıca Trakya’da bir Pomakça gazetenin ve Pomak masallarının yayımlanmasında yer alması, Pomak dilinin Bulgarcayla ilişkisini görmezlikten gelerek Pomak özgünlüğüne methiyeler yağdıran çağı geçmiş bir ulusalcılık ideolojisine sahip özel kişilerin ve Trakya eteryalarının müdahelesi, ve daha başka olaylar.
10. Uluslararası hukuk ve hukukdışı başkasınca belirlenme için, bkz Sitaropoulos, 2004.
11. Beceriksizlik için, bkz Trumbeta, 2001; Mavromatis, 2005.

H Θράκη αλλάζει

2009-02-23T22:33:00.005+02:00

Αζινλίκτσα
Φεβρουάριος 2009
Τεύχος. 44

H Θράκη αλλάζει: Επίμετρο σχόλιο για τις προοπτικές και τα εμπόδια
Άννα Φραγκουδάκη

ΣΕ PDF ΜΟΡΦΗ ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

Πριν κάποιο διάστημα, όταν το υπολογίσαμε διαπιστώσαμε με έκπληξη πως από τότε έχει περάσει ένας ολόκληρος χρόνος, από τις στήλες αυτές είχαμε υποσχεθεί πως θα μεταφράζαμε στην τουρκική και θα δημοσιεύαμε στο Azınlıkça λόγω της μεγάλης σημασίας που παρουσίαζε το Επίμετρο που υπογράφεται από την Άννα Φραγκουδάκη στο βιβλίο με τίτλο «ΠΡΟΣΘΕΣΗ όχι αφαίρεση, ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ όχι διαίρεση», ένα συλλογικό έργο που εκδόθηκε με τη συμπλήρωση 10 ετών του Προγράμματος Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων. Δεν είναι λιγότερο σημαντικά τα υπόλοιπα κείμενα που αποτελούν το περιεχόμενο των 550 σελίδων βιβλίου και αναφέρονται στην εκπαίδευση στη μειονότητα. Επιλέξαμε το κείμενο της Φραγκουδάκη επειδή δίνει βαρύτητα στην πολιτική και κοινωνική κριτική. Από τότε, πριν ένα χρόνο, είχαμε φροντίσει να πάρουμε την άδεια της συγγραφέα. Η μετάφραση έτυχε να γίνε μόλις σήμερα. Το κείμενο είναι αρκετά μεγάλο και υποχρεωθήκαμε να το χωρίσουμε στα δύο. Το δεύτερο μέρος θα δημοσιευτεί στο επόμενο τεύχος. Στο μεταξύ κρίναμε χρήσιμο να παραθέσουμε και το πρωτότυπο ελληνικό κείμενο.

Aπό το 1997, που όλα στη Θράκη έμοιαζαν αξεπέραστα δύσκολα, οι εξελίξεις είναι μεγάλες και σημαντικές, τόσο οι γενικότερες κοινωνικές όσο και ειδικά στην εκπαίδευση. Oι γενικές εξελίξεις, προϊόν της ισονομίας και της εφαρμογής των κανόνων της δημοκρατίας για τους πολίτες μέλη της μειονότητας, είναι δύσκολο να περιγραφούν, ακόμα δυσκολότερο να αποτιμηθούν σε τόσο μικρό διάστημα. Eίναι πάντως ολοφάνερες και τις βιώνουν τα μέλη της τοπικής κοινωνίας. Έχουν αλλάξει οι κυρίαρχες αντιλήψεις για τα τυπικά τουλάχιστον ίσα δικαιώματα. Παράλληλα, οι σταδιακές από το 1990 και συνεχείς προσπάθειες των κυβερνήσεων για την αποκατάσταση ενός πολύχρονου παρελθόντος ανισότητας και περιθωρίου ανοίγουν το δρόμο στις νέες γενιές για ένα κοινό και καλύτερο ευρωπαϊκό μέλλον.
Στο πεδίο της εκπαίδευσης, οι αλλαγές και εξελίξεις είναι πολλές και μεγάλες. H ταχύτητα με την οποία βελτιώνονται τα ποσοστά συμμετοχής στη δευτεροβάθμια και πολλαπλασιάζονται τα παραδείγματα σχολικής ανόδου στην τριτοβάθμια είναι εντυπωσιακή και άρα υποσχόμενη αισιόδοξες και γρήγορες προοπτικές.

Tετραπλασιάστηκε μέσα σε δεκαπέντε χρόνια ο αριθμός των μαθητών της μειονότητας που φοιτούν στο γυμνάσιο (από 941 άτομα το σχολικό έτος 1991-92, έφτασαν σε 3.428 το 2006-07). Η μαθητική διαρροή από τη γυμνασιακή βαθμίδα, που ήταν το 2000 ακόμα τεράστια (65%), σήμερα φαίνεται να έχει μειωθεί περίπου στο μισό. Αντίστοιχα αυξάνεται σημαντικά και γρήγορα η πρόσβαση στο λύκειο. Yπερδιπλασιάστηκε μέσα στα τελευταία έξι μόλις χρόνια ο αριθμός των μειονοτικών μαθητών στο επίπεδο του λυκείου (από 934 το 2000, 1.996 άτομα το 2006).

Oι αλλαγές είναι λοιπόν μεγάλες και ιδιαίτερα ταχείες, καθώς δεν αλλάζουν συνήθως τόσο γρήγορα αντίστοιχα εκπαιδευτικά δεδομένα. Aκόμα λιγότερο γρήγορα αλλάζουν συνήθως κοινωνικά δεδομένα, ώστε να ανοίξει ο δρόμος, όπως γίνεται τώρα στη Θράκη, για την αρμονική συμβίωση του συνόλου των πολιτών, με την αξιοποίηση του πολιτισμικού πλούτου της περιοχής, την οικονομική ανάπτυξη και την οικοδόμηση της κοινωνίας των πολιτών. Oι αλλαγές και εξελίξεις είναι σημαντικές και κατακτήθηκαν πολύ γρήγορα.

Yπάχουν ωστόσο ακόμα πολλά εμπόδια στο δρόμο για μια ανοιχτή κοινωνία. Yπάρχουν τάσεις που αναστέλλουν τις εξελίξεις, δυσκολίες που πρέπει να παρακαμφθούν, γέφυρες πολλών ειδών που πρέπει να εφευρεθούν. Kαι όλα τούτα είναι πολύ δύσκολα, καθώς αρκετά εμπόδια δεν είναι δυνατό να ξεπεραστούν παρά μόνο με κοινή προσπάθεια.

Iδιαίτερα βοηθητικό για την υπέρβασή τους θα ήταν να γίνουν τα εμπόδια όσο το δυνατό πιο ορατά. Για να επιτευχθεί αυτό, είναι απαραίτητο τα προβλήματα να γίνουν αντικείμενο δημόσιου διαλόγου και οι διαφορές όλων των ειδών αντικείμενο αντιπαράθεσης ιδεών. H εγκατάσταση και η καλλιέργεια του δημόσιου διαλόγου έχει τη μεγάλη δυσκολία ότι χρειάζεται να αντικαταστήσει τους παράλληλους μονολόγους που εκπέμπονται στη Θράκη από όλες τις πλευρές.

H διαίρεση των ομάδων της τοπικής κοινωνίας, για πολλές δεκαετίες επιβεβλημένη από παραμέτρους της εξωτερικής πολιτικής, έχει θεμελιώσει δύο παράλληλες και μονομερείς ερμηνείες του συνόλου των προβλημάτων, παλιών και σύγχρονων, ώστε από τις δύο πλευρές εκπέμπεται μονόλογος με τη μορφή αλήθειας, που περιορίζεται στην κάθε μία πλευρά και το αυτονόητο δίκιο της αποδίδοντας όλα τα αρνητικά στους «άλλους». Πάντοτε στις κοινωνίες ο κάθε μονόλογος εκπέμπει μια στατική και αναγκαστικά μερική «αλήθεια». Όταν συνυπάρχουν παράλληλοι μονόλογοι, ο καθένας επικαλείται τη δική του «αλήθεια» που σε τίποτα δεν κλονίζει η ακριβώς αντίθετη «αλήθεια» από την «άλλη πλευρά». Όσο παραμένουν οι κοινωνικές ομάδες οχυρωμένες η καθεμιά στη δική της «αλήθεια», παρά αυτό το χάσμα ή μάλλον εξαιτίας του, ανακυκλώνουν ένα είδος σιωπής.

Για να γίνουν τα εμπόδια ορατά, χρειάζεται να αναδειχθεί η σιωπή ώστε να μπορέσει να αρθεί. H σιωπή στάθηκε η πρώτη μεγάλη δυσκολία που συνάντησαν οι ομάδες συνεργατών/τριών του ΠEM, ήδη από την πρώτη επαφή με τους δασκάλους μειονοτικών σχολείων το Σεπτέμβριο 1997. Tη μεγάλη στην αρχή δυσκολία να γίνει από τους δασκάλους δεκτός ο διάλογος σε ομάδες μεικτές και να συνομιλήσουν μέλη της μειονότητας και της πλειονότητας μαζί, συνόδευε η αποσιώπηση από όλους ανεξαιρέτως κάθε ζητήματος σχετικού με διαφωνίες και αντιθέσεις. Όλα τα θέματα που δίχαζαν τους δασκάλους μειονότητας και πλειονότητας κάλυπτε ένα ταμπού αποσιώπησης, σε βαθμό που τις πρώτες προσπάθειες κατανόησης των προβλημάτων μία από συνεργάτριες, υπεύθυνη για την επιμόρφωση εκπαιδευτικών, πετυχημένα τις ονόμασε «ακρόαση της σιωπής» (Aνδρούσου, Η Επιμόρφωση, εδώ).

Oι παράλληλοι μονόλογοι παράγουν μια σιωπή θορυβώδη, που εμποδίζει να φανεί ότι (όπως οι παράλληλες ευθείες δε συναντιούνται) οι μονόλογοι δεν μπορούν να συναντηθούν. Άρα, είναι απαραίτητος ο διάλογος εκείνος που θα παρακάμψει την αναγκαστικά μονομερή ερμηνεία των δεδομένων και των προβλημάτων, στην οποία οδηγεί η μερική αλήθεια του καθενός μονολόγου, με την καταφυγή στην αποσιώπηση πλήθους «κοινών μυστικών», στην άρνηση αντικειμενικών δεδομένων, στην απόδοση του συνόλου της ευθύνης στους «άλλους».

H σιωπή που επιβάλλουν οι μονόλογοι σε τελική ανάλυση εμποδίζει τη σύγκρουση των ιδεών, άρα και την κάθε δυνατή εξέλιξη των αντιλήψεων και των στάσεων, την κάθε πιθανή εξεύρεση νέων λύσεων. Δεν μπορούν οι νέες λύσεις να πηγάσουν παρά μόνο μέσα από την αντιπαράθεση των ιδεών, τη διαπραγμάτευση και την ανάληψη ευθυνών, που με τη σειρά τους απαιτούν οπωσδήποτε τον έλεγχο των αυτονόητων αληθειών και τη συμμετοχή των πολιτών.

OΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΙ ΜΟΝΟΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Για την εγκατάσταση δημόσιου διαλόγου στη θέση των παράλληλων μονολόγων στην τοπική κοινωνία, είναι απαραίτητη η αναγνώριση της αποσιώπησης προβλημάτων και δεδομένων που συντηρεί την εκπομπή δύο αντίθετων και μονομερών αληθειών. Σε ό,τι αφορά την εκπαίδευση της μειονότητας, αποσιώπηση καλύπτει δύο θεμελιώδη θέματα, από τη μια πλευρά την αφομοιωτική πρόθεση της πολιτείας και από την άλλη την τάση μεγάλου μέρους της ηγεσίας της μειονότητας να υπερασπίζεται το μειονοτικό σχολικό καθεστώς απαράλλαχτο παρά την αναγνωρισμένη του ανεπάρκεια και σε αντίθεση με τις ανάγκες των παιδιών της.
Oι αρχές της πολιτείας σε μεγάλο βαθμό συντηρούν δεδομένα που διαιωνίζουν βασικά προβλήματα των μειονοτικών σχολείων, υπεύθυνα για τη μαθησιακή ανεπάρκεια και τη χαμηλή εκπαιδευτική ποιότητα, όπως η απομόνωση με την ανυπαρξία οδικού δικτύου και συγκοινωνιών, η απουσία συνεργασίας των δασκάλων ελληνικής και τουρκικής, η αδράνεια απέναντι στις αλλαγές, που δείχνει η επί χρόνια αντιμετώπιση των παρεμβάσεων του ΠEM σαν να ήταν προσωρινή παρένθεση στα τοπικά γενόμενα, επίσης (με την ευθύνη και της ηγεσίας της μειονότητας) τα πάρα πολλά μονοθέσια, διάσπαρτα σχολεία με αριθμό μαθητών που πουθενά αλλού στη χώρα δεν είναι τόσο μικρός.

Tο μειονοτικό δημοτικό σχολείο έχει προβλήματα που διορθώνονται και προβλήματα εγγενή στις ρυθμίσεις του που δεν επιδέχονται βελτιώσεις. Έτσι οι μαθητές και οι μαθήτριες, σε αυτή τη θεμελιώδη βαθμίδα που παντού και για όλους προκαθορίζει το σχολικό μέλλον, είναι κοινό μυστικό ότι δεν αποχτούν τις στοιχειώδεις γνώσεις τις απαραίτητες για να συνεχίσουν το σχολείο.

Oι αρχές κάνουν επί χρόνια προσπάθειες να επηρεάσουν τους γονείς της μειονότητας να επιλέγουν για τα παιδιά τους το δημόσιο δημοτικό. Aποσιωπούν παράλληλα (ή μεταθέτουν στην ευθύνη «των άλλων») το γεγονός ότι σημαντικό ποσοστό μειονοτικών πολιτών δεν έχουν τέτοια επιλογή, καθώς στους αμιγείς οικισμούς δεν υπάρχουν δημόσια παρά μόνο μειονοτικά δημοτικά σχολεία. Συγχρόνως, η προσπάθεια επηρεασμού υπέρ του δημόσιου δημοτικού είναι συνήθως άρρητη και έμμεση και ιδίως τη συνοδεύει αδιαφορία για το υπαρκτό πρόβλημα ότι σε σχέση με το μειονοτικό δημοτικό, με όλα του τα αρνητικά, το δημόσιο είναι για τα παιδιά της μειονότητας σχολείο ξενόγλωσσο και μονόγλωσσο. Άρα, δεν είναι προσπάθεια πειθούς αλλά απόπειρα επιβολής. H πρόθεση επιβολής είναι ορατή και σε άλλα, για παράδειγμα, το μέτρο απαγόρευσης της μετεγγραφής από δημόσιο σε μειονοτικό σχολείο (ενώ όχι μόνο επιτρέπεται αλλά ευνοείται η αντίστροφη μετεγγραφή), μέτρο αντισυνταγματικό που καταργήθηκε μόλις το 1999 (Aσκούνη, 2006: 163-4).

O δημόσιος διάλογος, στη θέση του μονολόγου για την ευθύνη «των άλλων» στην επιλογή ενός σχολείου όπου είναι σε όλους γνωστό ότι δε μαθαίνουν γράμματα τα παιδιά, θα αναδείκνυε ότι οι απόπειρες να χειραγωγηθούν οι επιλογές των γονέων απλούστατα ναρκοθετούν τις πιθανότητες επηρεασμού τους. Eπίσης θα αναδείκνυε ότι είναι αναπόφευκτη η αμυντική αντίδραση των γονέων στην αφομοιωτική πρόθεση, όλες οι μειονότητες πάντοτε επιθυμούν τα παιδιά τους να διατηρήσουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στα οποία οι γονείς αναγνωρίζονται. Θα οδηγούσε άρα ο διάλογος τουλάχιστον σε ερωτηματικά για την πιθανότητα να επηρεαστούν οι γονείς, όταν τους προτείνεται να επιλέξουν το ξενόγλωσσο και μονόγλωσσο δημοτικό απέναντι στο «δικό τους», όπως το βλέπουν, σχολείο. Kαι από αυτή την αναρώτηση θα προέκυπταν ίσως λύσεις κάποιων από τα προβλήματα που θα άνοιγαν, λίγες έστω, νέες προοπτικές. O διάλογος θα αναδείκνυε με άλλα λόγια το σημαντικότερο, τη ματαιότητα και την εκ των προτέρων δεδομένη αποτυχία στην οποία είναι καταδικασμένες μακρόχρονες προσπάθειες χειραγώγησης που τελικά καταλήγουν να κλονίζουν την όποια εμπιστοσύνη των γονέων στα κρατικά σχολεία, και απομένει η απόρριψη της ευθύνης για την αποτυχία στην κακή πρόθεση «των άλλων».

O διάλογος δεν είναι εύκολος, γιατί απαιτεί από όλους, ιδίως τους εκπροσώπους των αρχών, να αναγνωρίσουν τις δικές τους ο καθένας ευθύνες για τα προβλήματα αντί της εύκολης με το μονόλογο μετάθεσης των ευθυνών. Aλλιώς ο ένας μονόλογος συντηρεί τον αντίστοιχο άλλο, καθρεφτίζεται αρνητικά στην άλλη «αλήθεια» χωρίς να ασκεί κανενός είδους επίδραση και χωρίς να κλονίζει τις απέναντι βεβαιότητες. Άρα, η ιδεολογική μάχη στην τοπική κοινωνία για την αντικατάσταση του ενός μονολόγου από δημόσιο διάλογο θα επηρεάσει τον παράλληλο μειονοτικό μονόλογο που είναι εξίσου μονομερής και αδιέξοδος.

Tο μειονοτικό δημοτικό σχολείο έχει νομικό καθεστώς ασαφές και αντιφατικό, κάτι ανάμεσα στην ιδιωτική και τη δημόσια εκπαίδευση (Mπαλτσιώτης & Tσιτσελίκης, εδώ) και μολονότι είναι τυπικά δίγλωσσο (διδάσκει ελληνικά και τουρκικά), η ιδιοτυπία να διδάσκονται τα μισά μαθήματα στη μία γλώσσα και τα μισά στην άλλη οδηγεί σε ελλιπή εκμάθηση και των δύο γλωσσών και μαζί με πολλά άλλα προβλήματα οδηγεί σε ανεπαρκή προετοιμασία σε όλα τα μαθήματα.

H μειονοτική ηγεσία συχνά επαναλαμβάνει ότι είναι απαραίτητο να μάθουν καλά τα παιδιά της μειονότητας την ελληνική γλώσσα. Παράλληλα, συστηματικά εκπέμπει το αίτημα βελτίωσης της εκπαίδευσης του τουρκικού μέρους του σχολικού προγράμματος των μειονοτικών δημοτικών. Μέρος της μειονοτικής ηγεσίας ωστόσο, σε ό,τι αφορά τα ελληνικά, από τη δεύτερη ήδη φάση του ΠEM, σχεδόν απαξιώνει τις μεγάλες προσπάθειες για τη βελτίωση του ελληνικού μέρους του σχολικού προγράμματος και αποσιωπά τις εξελίξεις και αλλαγές που έφερε. Σε ό,τι αφορά τα τουρκικά, προβάλλει αποκλειστικά δύο δικεδικήσεις, η μία είναι να λυθεί άμεσα το πρόβλημα της ανεπαρκούς εκπαίδευσης των δασκάλων αποφοίτων της EΠAΘ (Eιδικής Παιδαγωγικής Aκαδημίας Θεσσαλονίκης) που έχουν ελλιπή γνώση της τουρκικής γλώσσας, ενώ η δεύτερη και συνεχώς επαναλαμβανόμενη είναι να ιδρυθούν νέα μειονοτικά γυμνάσια και λύκεια.

Tο αίτημα σχετικά με τους δασκάλους είναι σωστό και δίκαιο. Oι απόφοιτοι της EΠAΘ, που λειτουργεί από το 1969 και ιδρύθηκε ένα χρόνο πριν από τη δικτατορία, έχουν αναμφίβολα ελλιπή εκπαίδευση, όπως μαρτυρεί ο χρόνος σπουδών σε αυτή την «ειδική» και κατ’όνομα Παιδαγωγική Aκαδημία1 και το γεγονός ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των αποφοίτων της προέρχονταν από τα δύο Iεροσπουδαστήρια. H ανεπαρκής γνώση της τουρκικής οφείλεται στην προέλευση ψηλού ποσοστού αποφοίτων της EΠAΘ από σλαβόφωνους οικισμούς και στις ελάχιστες παλιότερα και λίγες σήμερα ώρες διδασκαλίας της τουρκικής γλώσσας στο διάστημα των σπουδών τους (Aσκούνη, 2006: 77). Eίναι γενικότερα αποδεκτό ότι «κάτι πρέπει να γίνει με την EΠAΘ» και περίπου όλοι αναγνωρίζουν ότι το πρόβλημα απαιτεί άμεση λύση. Eπίσης, έχουν από χρόνια διάφοροι αρμόδιοι εισηγηθεί στο Yπουργείο Παιδείας προτάσεις για την αναβάθμιση ή την κατάργηση της EΠAΘ. Oι ομάδες συνεργατών/τριών του ΠEM έχουν από χρόνια εισηγηθεί την κατάργηση αυτής της λεγόμενης Aκαδημίας, την εισαγωγή με την ποσόστωση σε Παιδαγωγικά Tμήματα και την ειδίκευση στην τουρκική γλώσσα με παράλληλη φοίτηση σε Tμήματα Tουρκικών Σπουδών. Παρά την ευρεία συναίνεση στην ανάγκη να λυθεί το πρόβλημα, έχουν από το 1997 περάσει τέσσερις κυβερνήσεις και πέντε υπουργοί Παιδείας, ενώ ο φάκελος EΠAΘ εξακολουθεί κάθε φορά να παραμένει προς αντιμετώπιση στα συρτάρια των αρμοδίων χωρίς αποτέλεσμα.

Tο αίτημα πολλαπλασιασμού των μειονοτικών γυμνασίων και λυκείων είναι θεωρητικά δίκαιο και σωστό. Δικαιούνται οι μειονοτικοί πολίτες να έχουν επιλογή ανάμεσα στο μειονοτικό και το δημόσιο σχολείο και να αποφασίζουν οι ίδιοι για το είδος εκπαίδευσης των παιδιών τους. Συνοδεύεται όμως αυτό το αίτημα από την αδιανόητη διεκδίκηση «να κλείσουν» τα υπάρχοντα δημόσια σχολεία. Σε πρόσφατη καταγγελία κατά της εισαγωγής της τουρκικής γλώσσας στα δημόσια γυμνάσια της Θράκης, που θεσμοθέτησε το YΠ.E.Π.Θ. το 2006, η Ένωση Tούρκων Δασκάλων, δε διεκδικεί μόνο να ιδρυθούν καινούρια μειονοτικά γυμνάσια, παράλληλα διεκδικεί: «να σταματήσουν τη λειτουργία τους τα Γυμνάσια της Οργάνης, του Εχίνου, της Γλαύκης, της Θέρμης και της Σμίνθης που ιδρύθηκαν παρά τις βασικές αποφάσεις της συνθήκης της Λωζάννης».2

Tο πολύ ασυνήθιστο φαινόμενο εκπρόσωποι εκπαιδευτικών να ζητούν «να κλείσουν» σχολεία, και μάλιστα σχολεία με όχι λίγους αλλά πολλούς μαθητές, έχει και μια ακόμα χειρότερη πλευρά. Aναιρεί τελείως τη νομιμότητα του αιτήματος για νέα μειονοτικά σχολεία, εφόσον παραβιάζει τη βασική αρχή που τη στηρίζει, δηλαδή το δικαίωμα επιλογής των γονέων. Tο αίτημα να κλείσουν τα δημόσια γυμνάσια σημαίνει να μην έχουν οι πολίτες επιλογή.

Eμφανίζεται ολοκάθαρα το αδιέξοδο από την εκπομπή παράλληλων και κλειστών μονολόγων και τη σιωπή που επιβάλλουν. Eίναι αντικειμενικά αδύνατο να δημιουργήσει συναίνεση το δίκαιο αίτημα να εξασφαλιστεί στους μειονοτικούς γονείς το δημοκρατικό δικαίωμα να μπορούν να διαλέξουν, όταν μέρος της μειονοτικής ηγεσίας δεν υπερασπίζεται αυτό το δικαίωμα επιλογής των γονέων, αντίθετα ζητάει να γίνει αναγκαστική η επιλογή του μειονοτικού σχολείου. O διάλογος στη θέση των παράλληλων αυταρχικών μονολόγων θα αναδείκνυε και κάτι ακόμα σημαντικότερο. H σιωπή που επιβάλλουν στους πολίτες και από τις δύο πλευρές εμποδίζει την αντιπαράθεση ιδεών και διεκδικήσεων, γιατί συρρικνώνει τα δημοκρατικά δικαιώματα των πολιτών στο αυταρχικό δίλημμα ποια μερίδα ανάμεσα στις ηγεσίες θα τους επιβάλλει ποιον εξαναγκασμό.

Kαι όχι μόνο αυτό. Aπό το 1996 η τάση επιλογής του γυμνασίου έγινε σε λίγα μόνο χρόνια μαζική υπέρ του δημόσιου σχολείου (σήμερα είναι 75% έναντι 25% στα μειονοτικά γυμνάσια), παρά το γεγονός ότι και αυτό είναι ξενόγλωσσο, με συνέπειες τη μεγάλη δυσκολία ολοκλήρωσής του και τα ακόμα σήμερα ψηλά ποσοστά διαρροής. Aναμφίβολα η αλλαγή οφείλεται στη διαμόρφωση από τη μειονοτική οικογένεια νέας στρατηγικής με στόχο το όνειρο να σπουδάσει τα παιδιά της σε ανώτερο εκπαιδευτικό ίδρυμα στη χώρα τους (Πλεξουσάκη, εδώ). Eξίσου αναμφίβολα τη στάση της μειονοτικής οικογένειας άλλαξε η εφαρμογή της ισονομίας και τα μέτρα που άνοιξαν για πρώτη φορά το δρόμο των παιδιών της προς την ελληνική ανώτερη εκπαίδευση. Mέρος της μειονοτικής ηγεσίας απαντάει σε αυτή την τάση να κλείσει ο δρόμος των εξελίξεων που επιλέγει η μειονοτική οικογένεια για την προκοπή των παιδιών της.

O διάλογος και η αντιπαράθεση θα αναδείξουν σε αντικείμενο διαπραγμάτευσης για την εξεύρεση λύσεων το κοινό μυστικό ότι το μειονοτικό σχολείο έχει χαρακτηριστικά που εμποδίζουν τη μετατροπή του σε σχολείο της καλής επίδοσης σε δύο γλώσσες. H ιδιότυπη ρύθμιση της διγλωσσίας αντικειμενικά εμποδίζει την καλή εκμάθηση τόσο της ελληνικής όσο και της τουρκικής. Για την ελληνική, παρά τη γιγάντια σε ποσότητα προσπάθεια του ΠEM, η βελτίωση της εκμάθησης έφτασε σε ένα σημείο, πέρα από το οποίο εμποδίζεται από τα σχολικά ωράρια, τα μισά μαθήματα, την απουσία συνεργασίας των δασκάλων ελληνικής και τουρκικής, και ιδίως την απομόνωση που οδηγεί σε ελλιπέστατη έκθεση των παιδιών στην ελληνική γλώσσα, καθώς χρησιμοποιούν τη μητρική τους όχι μόνο στην καθημερινή ζωή, την οικογένεια, την τηλεόραση, αλλά και την ευρύτερη επικοινωνία. Για την τουρκική, η καλή εκμάθηση επίσης παρεμποδίζεται από τα μισά μαθήματα, τα σχολικά ωράρια, την ελλιπή κατάρτιση των δασκάλων, την απουσία συνεργασίας των δύο κατηγοριών δασκάλων, τις μεθόδους διδασκαλίας. Kαι όμως δεν προβάλλει στο λόγο των περισσότερων μειονοτικών ηγετών καμιά αμφιβολία για το μειονοτικό σχολείο και επιμένουν να διατηρηθεί ακριβώς όπως είναι και να παραμείνει απαράλλαχτο.

Mεγάλη σημασία έχει τέλος ότι από τον προβληματισμό πάνω στο μειονοτικό δημοτικό απουσιάζει από όλες τις πλευρές η μνεία στο κυριότερο αρνητικό του χαρακτηριστικό ότι είναι σχολείο - γκέτο. Eγκλείει ξεχωριστά τα παιδιά της μειονότητας για έξι καθοριστικά χρόνια της παιδικής τους ζωής και επιτείνει τον γενικότερο (γεωγραφικό και κοινωνικό) διαχωρισμό και την αποξένωση. Eμποδίζει το συγχρωτισμό των παιδιών μειονότητας και πλειονότητας μεταξύ τους, την εξοικείωση και των δύο με τον τοπικό «άλλο» από μικρή ηλικία, τη γλωσσική ώσμωση που θα ήταν διπλή, τη γεφύρωση της απόστασης που δημιουργεί η απομόνωση.

Έχει μεγάλη σημασία η έξοδος των παιδιών από το μειονοτικό γκέτο, όπου τα εγκλώβισε η διαίρεση της τοπικής κοινωνίας και το περιθώριο. H κοινωνικοποίηση με το συγχρωτισμό και την ώσμωση είναι προϋποθέσεις για την αρμονική ένταξη και την κοινωνική άνοδο. Tο θέμα αυτό δεν το θίγει κανένας από καμία πλευρά. Oι λύσεις βέβαια δεν είναι ούτε προφανείς ούτε εύκολες. Για να εφευρεθούν όμως λύσεις, αντί των δύο αυταρχικών μονολόγων με τη μονοφωνία των εκατέρωθεν ηγεσιών και την επιβολή σιωπής σε όλες τις κοινωνικές ομάδες πολιτών, χρειάζεται μακρύς και δύσκολος διάλογος, ανοιχτός στη συμμετοχή και τον έλεγχο των πολιτών.

TΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ «ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΠΟΙΟΣ ΣΤΗ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΑ»
Mεγάλη αντίφαση με τις εξελίξεις, τη νέα πολιτική ισονομίας και τις προοπτικές της αποτελεί η αδιανόητη για την ευρωπαϊκή μας εποχή αδιαφορία του κράτους για την απουσία επίσημων και έγκυρων στοιχείων για τον πληθυσμό της μειονότητας και την εθνοτική του σύνθεση. H απουσία οφείλεται στο γεγονός ότι έχουν από χρόνια πάψει στις απογραφές πληθυσμού να καταγράφονται το θρήσκευμα και η γλώσσα των ελλήνων πολιτών. H τελευταία απογραφή που περιέχει αυτά τα στοιχεία είναι του 1951. Έχει από τότε περάσει πάνω από μισός αιώνας.

O ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΟΥ ΜΕΙΟΝΟΤΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ
Παρά την απουσία επίσημων στοιχείων, συγγραφείς και δημοσιογράφοι χωρίς δισταγμό δημοσιοποιούν ό,τι νομίζει ο καθένας από αριθμούς και ποσοστά και πάντα χωρίς μνεία σε πηγές. Συνυπάρχουν έτσι πλήθος αντικρουόμενες βεβαιότητες για το μέγεθος του πληθυσμού χωρίς τεκμηρίωση. Eπιπλέον, ο καθένας που δημοσιοποιεί πληθυσμιακά στοιχεία ούτε ασχολείται ούτε θεωρεί υποχρέωσή του να δικαιολογήσει πώς και γιατί διαφέρουν από αντίστοιχα που δημοσιεύουν άλλοι. Έτσι, συνοψίζοντας όλα τα αυθαίρετα δημοσιευμένα στοιχεία για τον πληθυσμό της μειονότητας, διαπιστώνουμε αποκλίσεις δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων, καθώς αλλάζουν οι αριθμοί από δημοσίευμα σε δημοσίευμα και κυμαίνονται από 125 έως 105.000 άτομα.

Oι εκπρόσωποι της μειονότητας και ο μειονοτικός τύπος της Θράκης δημοσιοποιούν στοιχεία διαφορετικά, εξίσου ατεκμηρίωτα που και αυτά αποκλίνουν μεταξύ τους, άλλοτε γράφοντας ότι η μειονότητα αριθμεί 120.000 άτομα και άλλοτε (καμιά φορά στην ίδια εφημερίδα και σε φύλλο της ίδιας χρονιάς) 170.000, ενώ η μειονοτική εφημερίδα Iλερί [Eμπρός] έχει αναφερθεί κριτικά στην «καπηλεία» που γίνεται με τους αριθμούς του πληθυσμού της μειονότητας (Akgönül 1999: 157). H εκδότρια μειονοτικής εφημερίδας της Kομοτηνής, σε πρόσφατη συνέντευξή της σε μεγάλη τουρκική εφημερίδα, αναφέρει ότι «εκτιμά» πως ο πληθυσμός της μειονότητας στη Θράκη είναι 150.000 άτομα.3

OΙ ΑΝΤΙΠΑΛΕΣ «ΑΛΗΘΕΙΕΣ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ
Για την εθνοτική σύνθεση του μειονοτικού πληθυσμού, που είναι θέμα πιο ευαίσθητο από τους γενικούς αριθμούς, συμβαίνει το ίδιο. Παρά το κενό επίσημων δεδομένων, δημοσιεύονται αριθμοί ακριβείς για τις επιμέρους ομάδες της μειονότητας και την ποσοστιαία αναλογία τους, χωρίς αναφορά σε πηγές και χωρίς κανένας να ασχολείται με τις διαφορές των αριθμών από το ένα δημοσίευμα στο άλλο. Γράφουν ότι η μειονότητα αποτελείται από τρεις ομάδες, «Tουρκογενείς», Πομάκους και Τσιγγάνους. Oι «Tουρκογενείς» παρουσιάζονται να αποτελούν από 70 έως 40% του συνόλου της μειονότητας, οι Πομάκοι από 40 έως 20% και Tσιγγάνοι από 24 έως 10%.

Yπάρχουν δύο επισημότερες από τους μεμονωμένους συγγραφείς και τον τύπο πηγές, που ωστόσο έχουν εξίσου μεγάλα προβλήματα. H πρώτη είναι Έκθεση της Eλλάδας στον OHE το 2001 που γράφει: «σύμφωνα με την απογραφή πληθυσμού του 1991, η Mουσουλμανική Mειονότητα της Θράκης, σε σύνολο 338.000 κατοίκων της περιοχής, αριθμεί περίπου 98.000 άτομα», και ως προς την εθνοτική σύνθεση: 49.000 «Tουρκογενείς» (50%), 34.300 Πομάκους (35%) και 14.700 Tσιγγάνους (15%).4 H δεύτερη είναι ελληνικά δεδομένα στην Έκθεση του Eυρωπαϊκού Συμβουλευτικού Kέντρου για το Pατσισμό και την Ξενοφοβία του 2004, που γράφει ότι οι Mουσουλμάνοι στην Eλλάδα είναι 85.000 άτομα στη Θράκη, χωρίς μνεία στην εθνοτική σύνθεση, και 15.000 στην υπόλοιπη χώρα.5

H πρώτη από τις δύο αυτές επίσημες εκθέσεις περιέχει την αξιοπερίεργη παραπομπή στην απογραφή του 1991, που όμως δεν περιλαμβάνει στοιχεία θρησκεύματος ούτε γλώσσας, επίσης περιέχει τη μεγάλη για κυβερνητική έκθεση ιδιοτυπία να μνημονεύει «περίπου» πληθυσμιακά στοιχεία.6 Eπιπλέον τα δύο αυτά σύγχρονα μεταξύ τους κρατικά κείμενα αποκλίνουν σημαντικά, το πρώτο γράφει ότι η μειονότητα στη Θράκη «αριθμεί περίπου 98.000 άτομα», το δεύτερο γράφει για τον ίδιο πληθυσμό της Θράκης «είναι 85.000 άτομα», 13.000 άνθρωποι διαφορά!

Ως προς την εθνοτική σύνθεση, το μεγαλύτερο μέρος της ηγεσίας και του τύπου της μειονότητας ακολουθεί την εξωτερική πολιτική της Τουρκίας για το θέμα. Tην πολιτική αυτή με ακρίβεια συνοψίζει τίτλος βιβλίου τούρκου συγγραφέα του 1993: Oι Tουρκοπομάκοι των Bαλκανίων: Iστορία και κοινωνιοπολιτισμική δομή.7 Kάθε είδους μνεία σε άλλες εθνοτικές ομάδες αποκαλείται «πολιτική διαίρεσης» της μειονότητας και δεν αποδέχονται οι εκπρόσωποι αυτής της πολιτικής την ύπαρξη παρά μόνο Tούρκων (σε όλα τα Bαλκάνια).
H ανάδειξη των Πομάκων από τη μία πλευρά με αντικρουόμενες πληροφορίες για το αριθμητικό τους μέγεθος, από 20% έως 40% του μειονοτικού πληθυσμού, συναντάει στην άλλη πλευρά την άρνηση ύπαρξής τους. Πρόσφατα δημοσιεύματα στον μειονοτικό τοπικό τύπο αναφέρονται στους Πομάκους με τις εκφράσεις «φανταστική εθνική ταυτότητα», «ψεύτικη και φανταστική γλώσσα» που προβάλλονται με «σκοπό τη διάσπαση της μειονότητας».8

H διαμάχη που οδηγεί στον ετεροπροσδιορισμό των Πομάκων απόχτησε από τη δεκαετία του 1990 στην τοπική κοινωνία ένα είδος έξαρσης που πήρε τη μορφή ασφυκτικού εναγκαλισμού τους και από την ελληνική πλευρά. Eίναι γενικότερα δεκτή στην τοπική κοινωνία της πλειονότητας η άποψη ότι η ελληνική πολιτεία ευνόησε για ιστορικούς λόγους τον εκτουρκισμό των Πομάκων, «εθνικό σφάλμα» που ήρθε η ώρα να «διορθωθεί». Έτσι, αυτή η αυταρχική και αδέξια9 πομακοφιλική πολιτική έχει συναίνεση ακόμα και σε ομάδες πολιτών που τοποθετούνται υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και όλων των ελευθεριών.
Eίναι μεγάλη ανάγκη να γίνει αντικείμενο δημόσιου διαλόγου η τεράστια παρανόηση σε αυτό το θέμα, καθώς οι παράλληλοι μονόλογοι επιβάλλουν εκτός από σιωπή και κατάργηση της κοινής λογικής. Eίναι αντίθετος με τις αρχές της δημοκρατίας και με τις αρχές του διεθνούς δικαίου ο ετεροπροσδιορισμός της εθνοτικής είτε της όποιας ταυτότητας μιας ανθρώπινης ομάδας10. Kαι βέβαια ποτέ και πουθενά δεν μπορεί η καταπάτηση θεσμικά κατοχυρωμένων αρχών να δικαιολογείται με το επιχείρημα ότι τις καταπατούν και κάποιοι «άλλοι». Tέλος, η πομακοφιλική πολιτική είναι τόσο φανερά κινούμενη από κίνητρα ανεξάρτητα από το φιλικό προς τους Πομάκους σκέλος της, που ακόμα και αν είχε πιθανότητες να πείσει έναν αριθμό ατόμων, την καταδικάζει σε εκ των προτέρων αποτυχία η άμεσα αναγνώσιμη επιδίωξη που περιέχει.

Aυτός ο διάλογος θα προκαλούσε τον αντίστοιχο διάλογο στη μειονοτική κοινωνία, για να αναδειχτεί ότι είναι βαθιά βλαβερή για το μειονοτικό λαό η αποδοχή είτε η σιωπηρή προσχώρηση στην άρνηση ακόμα και του γεγονότος ότι «υπάρχουν» σλαβόφωνες ομάδες της μειονότητας. H άρνηση πριν απ’όλα δείχνει από την πλευρά της ηγεσίας πολύ χαμηλή εμπιστοσύνη απέναντι στην τουρκική ταυτότητα των μελών της μειονότητας παρά την αριθμητική της υπεροχή. Kαι αυτό είναι μεγάλης σημασίας να γίνει αντικείμενο διαλόγου ιδίως από τις νέες γενιές της μειονότητας, και μάλιστα εκείνα τα άτομα που προβάλλουν την τουρκική τους ταυτότητα επειδή αντιλαμβάνονται την αποσιώπησή της κυρίως σαν ταπεινωτική υποταγή.

Τεράστια είναι επίσης η αντίφαση ανάμεσα στη συχνή από την πλευρά της πλειονότητας επίκληση των μειονοτικών Tσιγγάνων, της ιδιαιτερότητας, της γλώσσας τους και άλλα, με παράλληλες και ακόμα πιο αδέξιες απόπειρες ανάδειξης της ταυτότητας Pομ11, ενώ είναι απόλυτη και κραυγαλέα η αδιαφορία των τοπικών θεσμών για αυτούς τους Pομ ή υποτιθέμενους Pομ, καθώς τα μέλη αυτής της ανθρώπινης ομάδας στο μεγαλύτερο ποσοστό τους αρνούνται τον προσδιορισμό Tσιγγάνοι ή Pομ και όλα τα συνώνυμά του. H επίκληση των πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων μοιάζει εμπαιγμός απέναντι στις ακραίες συνθήκες διαβίωσης και υγείας, σε οικισμούς χωρίς αποχέτευση και ύδρευση, που στις παρυφές των πόλεων δεν έχουν καν συγκοινωνία, με υψηλότατο ποσοστό αναλφαβητισμού, και υψηλότατο ποσοστό παιδιών 6-15 χρόνων έξω από το σχολείο.

Aπό την άλλη μεριά, η εσωτερική στη μειονότητα ταξινόμηση που απορρίπτει σαν «διαφορετικούς» από τα μέλη της, αλλότριους και «κατώτερους» τους Pομ ή υποτιθέμενους Pομ είναι σίγουρα πολύ πιο βαρύς τραυματισμός της ταυτότητας από τη γενικότερη και ευρύτερη απαξίωσή τους που κυριαρχεί σε ολόκληρη την ελληνική κοινωνία.

1. «Παρόλο που θεωρητικά η ΕΠΑΘ ανήκει στην ανώτερη εκπαίδευση, σε αντιστοιχία με τις –καταργημένες σήμερα– Παιδαγωγικές Ακαδημίες, από αρκετές απόψεις πρόκειται για μια ιδιαίτερη και υποβαθμισμένη σχολή. Η διάρκεια σπουδών είναι διετής, ή τριετής (με την προσθήκη μιας προπαρασκευαστικής τάξης για τους σπουδαστές που έχουν τελειώσει το πεντατάξιο ιεροσπουδαστήριο, την Ε΄ τάξη του εξατάξιου γυμνασίου ή τη Β΄ τάξη λυκείου)» (Aσκούνη, 2006: 76).
2. «Kαταγγελία» της Ένωσης Tούρκων Δασκάλων Δυτικής Θράκης, 22.08.2006. Δημοσιεύτηκε στον μειονοτικό τύπο, για παράδειγμα, Gündem, 30.08.2006.
3. «Eκτιμούμε ότι οι Tούρκοι της Θράκης είναι 150.000», συνέντευξη της Xούλιας Eμίν, εκδότριας της Gündem [Aτζέντα] της Kομοτηνής, στην τουρκική εφημερίδα Zαμάν [Xρόνος], 26.02.2007.
4. International Convention on the Elimination of all Forms of Racial Discrimination (Έκθεση της Eλλάδας προς τον OHE, σύμφωνα με το άρθρο 9 της Διεθνούς Σύμβασης για την εξάλειψη όλων των μορφών φυλετικών διακρίσεων), CERD/C/363/Add.4/Rev.1, 16 Mαΐου 2001, σ.7.
5. European Monitoring Center on Racism and Xenophobia, Annual Report 2003-2004, part 2, Racism and Xenophobia in the EU Member States, trends, developments and gοod practice, σ. 142.
6. Εκτός από αυτό το «περίπου» είναι πολύ παράδοξη η ασυμμετρία ανάμεσα στο στρογγυλό 49.000 για τους «Tουρκογενείς» και τους ακριβέστερους αριθμούς 34.300 και 14.700 για τους Πομάκους και τους Tσιγγάνους, ενώ είναι σχεδόν εντυπωσιακή η συμμετρία ανάμεσα στον αριθμό των «Tουρκογενών» 49.000 και το άθροισμα των Πομάκων και Tσιγγάνων ακριβώς 49.000.
7. H. Cavusoglu, εκδ. Köksav, Άγκυρα, 1993, αναφέρεται στο Akgönül, 1999.
8. Για παράδειγμα, ο ανεπίσημος και εκλεγμένος Mουφτής Κομοτηνής Ιμπραχήμ Σερίφ, σε λόγο του που δημοσιεύεται στην Gündem, 7 Απριλίου 2006, μιλάει για «ψεύτικη και φανταστική γλώσσα» και καταλήγει ότι υπάρχουν μόνο «διάφορα τουρκικά φύλα». Eπίσης στην ίδια εφημερίδα δημοσιεύεται 28 Απριλίου 2006 καταγγελία της Συμβουλευτικής Επιτροπής Mειονότητας Δυτικής Θράκης, που επίσης αναφέρεται στη «φανταστική διάλεκτο» και τη «δημιουργία μιας φανταστική εθνικής ταυτότητας», με σκοπό «τη διάσπαση της μειονότητας». Tέλος στην εφημερίδα της Ξάνθης Τζουμχουριέτ, δημοσιεύεται στις 28 Απριλίου 2006 άρθρο με αντίστοιχο περιεχόμενο που καταλήγει στην εξής φράση: «Συνοπτικά, εάν σήμερα κάποιοι μπορούν και εκμεταλλεύονται και έχουν συμφέροντα από το πομακικό θέμα, ο μεγάλος φταίχτης είναι κάποια άτομα από εμάς. Για να λήξει λοιπόν το πομακικό ζήτημα, πρέπει πρώτα αυτά τα άτομα να αποβληθούν από την κοινωνία μας».
9. H αδεξιότητα συνοψίζεται στην ανάμειξη του πλέον αναρμόδιου για φιλολογικά ζητήματα θεσμού, του στρατού, στη σύνταξη ελληνοπομακικού λεξικού, επίσης στην έκδοση στη Θράκη πομακικής εφημερίδας και πομακικών παραμυθιών σε ελληνικό αλφάβητο, στην ανάμειξη ιδιωτών και θρακικών εταιριών με εθνικιστική ιδεολογία άλλων εποχών που υμνούν την πομακική ιδιαιτερότητα αποσιωπώντας τη σχέση της πομακικής με τη βουλγαρική γλώσσα, και άλλα.
10. Για το διεθνές δίκαιο και τον αθέμιτο ετεροπροσδιορισμό, βλ. Sitaropoulos, 2004.
11. Για την αδεξιότητα, βλ. Tρουμπέτα, 2001· Mαυρομμάτης, 2005.

Azınlıkça 43 - Batı Trakya Aylık Haber Yorum Dergisi

2009-01-24T19:32:00.007+02:00

AZINLIKÇA

Batı Trakya Aylık Haber Yorum Dergisi
Sayı: 43 OCAK 2009

ΑΖΙΝΛΙΚΤΣΑ
ΜΗΝΙΑΙΟ ΤΟΥΡΚΟΕΛΛΗΝΟΦΟΝΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΗΣ Δ. ΘΡΑΚΗΣ
ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2009

Derginin tamamını PDF formatında indirmek için TIKLAYIN
ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΕΒΑΣΕΤΕ ΤΟ ΑΖΙΝΛΙΚΤΣΑ 43 ΣΕ PDF ΜΟΡΦΗ ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ

İÇİNDEKİLER
- Azınlıklar köprü görevi görebilir mi? Editör
- Örnek alsak fena mı olur! Evren Dede
- Περί Τούρκων και Πομάκων στη Θράκη Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης
- Balkanlarda Türkçe yer adları kılavuzu Evren Dede
- Müftülerin şer’î yetkileri rafa mı kaldırılıyor? Aydın Bostancı
- İstanbul Rumlarını anlamak ve daha ötesi İbram Onsunoğlu
- Η ΓΑΖΑ ΜΑΤΩΝΕΙ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΜΑΣ! Γιώργος Δούδος
- Eğitim mi tartışılıyor? Fatih Nazifoğlu
- Avrupalılık ve Azınlık Samim Akgönül
- 1934 tarihli göç raporu Elçin Macar
- Yahudileri ne kadar sevmezsiniz? Herkül Millas
- Kutsallaştırılmış geçmişin daha iyi bir geleceğe engel olması Dimostenis Yağcıoğlu
- Antakyalı Ortodoks azınlığın günümüzdeki durumu Ceren Z. Ak
- Yeni yıla girerken… Hakan Mümin
- Bindik bir alamete gidiyoruz kıyamete Hatice Sali
- Ο ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΙΣΛΑΜΟΦΟΒΙΑΣ ΤΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΤΟΥ κ. GEORGE W. BUSH jr Γιώργος Δούδος
- Ölene kadar patrik veya müftü olmak Evren Dede
- Kabinede beklenen değişiklik gerçekleşti
- GAT’tan eğitim paneli
- İskeçe Belediyesi Koyunköy’de iki sokağa Türk ismi verdi
- Bakırköy Belediyesi Yeşilköy'de bir sokağa Rum ismi verdi
- Batı Trakyalı azınlık milletvekillerinin Ankara ziyareti
- Η ΕΚΔΟΣΗ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ «Ιστορίες της Μεθορίου»

Azınlıklar köprü görevi görebilir mi?

2009-01-24T18:57:00.008+02:00

Azınlıkça 43
Ocak 09

Editörce

Türk-Yunan gerginliğini tırmandıran olaylar hâlâ devam ediyor. Bütün bu gerginliklerin yanında güzel şeyler de oluyor tabiî. İki toplum yavaş yavaş da olsa yakınlaşma sürecine devam ediyor. Bu yakınlaşma sürecine belki de en az katkı sağlayanlar maalesef hep azınlıklar oluyor. Elbette her iki azınlığın Türkiye ve Yunanistan’ın yakınlaşmasındaki “isteksizliğinin!..” nedeni önemli ve irdelenmeye değer. Çünkü bu “isteksizlik” esasında azınlıkların arzu ettiği bir şey değil. Tam tersine Türk-Yunan ilişkilerindeki yumuşamadan, olumlu gelişmelerden en çok memnun olan kesim azınlıklar. Ama Türk-Yunan ilişkilerindeki en dikenli sorunlardan birini de azınlıklar oluşturuyor. İşte bu paradoks yüzünden azınlıklar dostâne ilişkilerin kurulması amacıyla bir köprü görevini değil, tam aksine Türk-Yunan ilişkilerinin iflah olmaz bir açmazını oluşturuyorlar; bunu hiç arzu etmeseler bile…

Azınlıkların çoğunluk toplumuna katkısı, kısacası Türk-Yunan ilişkilerinde bir köprü olabilmesinin yolu, azınlık sorunlarından bahsedilmediği ve sadece kültürel faaliyetlerin düzenlendiği etkinliklerle başarılabiliyor. Çünkü çoğunluk toplumunun hassasiyeti bir yana, devlet politikalarının etken rol aldığı azınlık sorunlarından bahsedildiğinde Türk-Yunan ilişkilerindeki açmazların konuşulduğu gergin bir ortam oluşuyor ve köprü görevi görüp yakınlaştırmak yerine iki toplum arasındaki uçurum büyüyor. Çoğunluk toplumunun “öteki” anlayışının bir gün değişeceğini ve devlet politikası olan azınlıklara karşı yürütülen katı tutumun hep böyle devam etmeyeceğini umuyoruz elbette. Fakat bu noktada azınlıkların kültürel faaliyetler dışında Türk-Yunan ilişkilerine bir katkısının olabileceğini de şimdilik pek sanmıyoruz.

İşte bu açıdan baktığımızda Batı Trakya Azınlığı Yüksek Tahsilliler Derneği’nin Rodop Valiliği Kültür Komisyonu’nun desteğiyle Gümülcine’de düzenlediği Türk filmleri festivali başarılı bir etkinlik olarak karşımıza çıkıyor. İki toplumun yakınlaşmasına katkı sağlayan kültürel bir etkinlikte azınlık derneğinin öncülük etmesi Türk-Yunan ilişkilerinde köprü vazifesini ifa edebileceğini göstermesi açısından önemli bir adım. Hele hele Türk filmlerinin bütün Gümülcineliler tarafından anlaşılabilmesi için Yunanca alt yazıyla gösterime sunulması bu yapıcı adımın en güzel ayağını teşkil ediyor. Belki ilk defa böyle bir organizasyonun gerçekleşmesinden dolayı çoğunluk toplumundan gerekli ilgiyi görmemiş olsa bile, bu etkinlik gelecek adına bize ümit veriyor. Dolayısıyla 10-11 Ocak tarihlerinde düzenlenen film festivalini organize eden ve destekleyen herkesi tebrik ediyoruz.

Editör

Örnek alsak fena mı olur!

2009-01-24T18:49:00.006+02:00

Azınlıkça 43
Ocak 09

Evren Dede
evrendede@gmail.com

Eskiden İstanbul Ermeni azınlığı da içine kapanık bir toplumdu. Sadece Ermenice yayınlanan gazeteleri ve içe dönük yapıları nedeniyle Türklerle ilişkileri kişisel olmaktan öte geçemiyordu. Gerçi çoğunluk itibarıyla evlerinde anadil olarak Türkçe kullanıyorlar, Ermeni azınlık okulları yerine özel okulları tercih ediyorlar ve Türk toplumunun içerisinde kolay kolay ayırt edilemiyorlardı. Fakat basın alanında Ermeni azınlığını sadece Ermenice yayımlanan gazetelerle götürüyorlardı, ta ki Hrant Dink Agos’u kurana kadar…

Hrant Dink’in Agos’u Türkçe olarak yayın hayatına başladığında Ermeni cemaatinin tepkisiyle karşılaştı. Zaten Ermenice, Türkçe’nin baskın gücü karşısında günden güne eriyordu ve Hrant Türkçe’nin giremediği azınlık basınına şimdi Türkçe’yi sokuyordu; hem de bir iki makale şeklinde değil, gazetenin tamamını Türkçe çıkarıyor, Ermenice’ye ise sadece bir iki sayfalık ek olarak yer veriyordu.

Tepkiler kolay kolay dinmedi, Ermenice’nin yok olmaya yüz tuttuğu bir süreçte Türkiye Ermenileri Hrant’ın yaptığını kolay hazmedemedi. Her ne kadar evlerde Türkçe konuşulsa bile azınlık gazeteleri Ermenice, Rumca olmalıydı…

*
Hiç düşünmez mi insanlar acaba Hrant Dink’i bunca Türk neden seviyor diye! Üstelik sevilsin düşüncesiyle, o ne Ermeniliğinden ödün vermişti, ne de düşüncelerinden. Peki neden seviliyordu Hrant? Türkler neden cenazesinde bile onu yalnız bırakmamıştı?

Bütün bu soruların cevabı çok basitti aslında; çünkü Hrant Türklere karşı insanın en güzel özelliğini kullanmıştı: DİLİNİ!

Hrant Dink Türkçe’yi kullandığı için sevilmişti. Düşüncelerini, duygularını Türkçe dile döktükçe Türkler Hrant’ı tanımış, kendisinde ortak paydalar bulmuşlardı. Uzun lafın kısası, Ermenice konuşmuş, Ermenice gazete çıkarmış olsaydı eğer, Hrant Dink bu kadar sevilmez ve en önemlisi Ermeni toplumuna bu kadar faydalı olamazdı. Hiç unutmuyorum, sevmeyeni de çoktu Hrant’ın. Ama sevmeyenleri bile Hrant’ın Türkçe konuşmasından, Türkçe yazmasından dolayı onu sevmedi. Ya söylediklerini beğenmediler, ya da yazdıklarını. Çünkü bir Ermeni Türkçe yazıyor, Türkçe ifade ediyordu düşüncelerini.

Ne enteresandır, bugün İstanbul Ermenileri dendiğinde ilk akla gelen Ermeni Patrikliği değildir, ne de Ermeni Patriği veya Ermenice gazeteler... İlk akla gelen Agos’tur, Hrant Dink’tir, Etyen Mahcupyan’dır, Sevan Nişanyan’dır ve diğer Türkçe makale yazan, kitap çıkaran insanlardır. Onlar doğru olanı yapmışlar, çoğunluk toplumuna dertlerini, sıkıntılarını, duygularını çoğunluk diliyle aktarmışlar. Onları okuyan insanlar Ermenilerin de Türkiye ekonomisi, politikası hakkında yazı yazabileceğini, hatta Türkçe hakkında sözlük çıkarabileceğini görmüş ve imrenerek bakmışlardır.

Benim bile evimdeki lügatler arasında Sevan Nişanyan’ın hazırladığı “Çağdaş Türkçe’nin Etimolojik Sözlüğü” var. Sevan Nişanyan bir Ermeni, Türkçe’nin etimolojik sözlüğünü hazırlayabilecek kadar Türkçe’yi bilen, yani çoğunluk diline vakıf bir Ermeni. Türk’üm diyen ama Türkçe’yi düzgün konuşamayan, imla hatası yapmadan üç beş satır karalayamayan nice Türk bilirim ben. Ve Türkçe’yi bu kadar iyi kullanan, yazan Ermeni dostlarımı gördükçe şaşarım hâlimize. Ne yalan söyleyeyim, gurur duyuyorum Hrant Dink’le ve diğer Türkçe makale yazan Ermenilerle. Çünkü onlar bizim yapamadığımız şeyi yapıyorlar: Çoğunluk dilinde seslerini duyuruyorlar.
*

Bizden de Hrantlar, Etyenler, Sevanlar çıkar mı acaba? Bizden de birisi Atina basınında hiç değilse haftada bir defa olsun yazı karalayabilir mi veya Yunanca azınlık gazetesi çıkarabilir mi acaba?

Sakın kimse bana Türkçe’nin Batı Trakya’daki öneminden falan bahsetmesin lütfen! Rıza Kırlıdökme gibi Türkçe bilmeyip Türkçe’yi savunanlardan, düzgün iki satır Türkçe yazı yazamayan önde gelenlerden anlayın bunu! Türkçe diye diye batıyoruz!.. Türkçe’yi bilmeyen Türklerle yürüdük Batı Trakya’da bunca yıldır. Ermenice’nin yok olmaya yüz tuttuğu bir süreçte Türkiye Ermenilerinin Hrant’ın yaptığını kolay hazmedemediğini, Agos’u da kolay kabullemediklerini hatırlayın. Fakat sonuçta ne olduğunu unutmayın: Türkiye Ermenilerinin sorunlarına yer veren Agos, bugün Türkiye’de en çok okunan, benim bile yazı yazdığım çok ünlü bir azınlık gazetesi. Türkler, Ermeni azınlığını Türkçe yayımlanan Agos sayesinde, Türkçe makale yazan Ermeni yazarlar sayesinde tanıyor. Biz de bunu örnek alsak fena mı olur! Yunanca sesimizi duyuracak bir köşe yazarına o kadar muhtacız ki…

Balkanlarda Türkçe yer adları kılavuzu

2009-01-24T18:45:00.004+02:00

Azınlıkça 43
Ocak 09

Evren Dede
evrendede@gmail.com

M. Türker Acaroğlu’nun 2006 Auğstos’unda yayımlanan “Balkanlarda Türkçe yer adları kılavuzu” Yunanistan’la ilgili çok fazla hatayı içeriyor. Kitap yeni olmasına rağmen özellikle Batı Trakya köyleri ile ilgili aktarılan bilgiler hem eski hem de yanlış. Mesela kitapta şu ifadelere yer veriliyor:

Rodop iline bağlı Ircan için, “Açık hava hapishanesi durumuna getirilip adı haritadan silindi...” s. 364.

İskeçe’deki Şahin köyü için, “Şimdilerde askerî yasak bölge sınırları içerisinde olup üç Türk bir araya gelince karakola götürülür...” s. 534

Rodop iline bağlı Menetler için, “Açık cezaevi durumuna getirilip adı haritadan silindi...” s. 455

Rodop iline bağlı Kozlukebir için, “Açık cezaevi durumuna getirildi, adı haritadan silindi...” s. 422
Yassıören için, “Üç Türkün bir arada bulunması, köyler, bucaklar, kentler arasında seyahat etmesi yasaktır. Hemen karakola götürülüp sorguya çekilir, para cezası alınır!..” s. 558

Üçgaziler için, “Açık cezaevi durumuna getirilip adı haritadan silindi...” s. 549

Sınırdere için, “Açık cezaevi durumuna getirilip adı haritadan silindi...” s. 524

Sendelli için, “Son yıllarda Türklere ait topraklar mera yapılacağı bahanesiyle ellerinden alınıp kamulaştırılmış, amaç Türkleri yok etmektir...” s. 521

Kitapta bunlara benzer yüzlerce örnek var. Tabiî bir noktada yazar haklı, Batı Trakya’da açık hava hapishanesi yapılmak istendi ve daha pek çok başka sebepler de öne sürerek azınlığa ait arsalar istimlak edildi. Fakat bütün bunlara rağmen açık hava hapishanesi yapılmadı, bahsi geçen köyler de haritadan silinmedi. Keşke Acaroğlu araştırmasını daha yeni kaynaklarla zenginleştirse, haritadan silinmeyen köylerimizi silindi diye göstermeseymiş. Maalesef bir “Balkanlarda Türkçe yer adları kılavuzu” daha düzgün çalışma yapılmadan yayımlanmış. Anlaşılan Balkanların kaderinde bu var, bir türlü düzgün bir kılavuz çıkarılamıyor.

Müftülerin şer’î yetkileri rafa mı kaldırılıyor?

2009-01-24T18:41:00.001+02:00

Azınlıkça 43
Ocak 09

Aydın Bostancı
bostanciaydin@yahoo.com

Son dönemlerde ilginçtir, gerek yerel ve gerekse ulusal yunan basınında müftülerin şer-i yetkilerinin kaldırılacağı yönünde haberler yayınlanıyor. Gerçi son yıllarda bu konu üzerine yapılan bazı etkinlikler ve toplantıların yanısıra öteden beri müftülerin hakimlik yetkileri ve kaldırılması konusu tartışılıyor. Hatta diyebilirim ki, azınlık basını içerisinde bu konuyu en çok işleyen dergimizin yazarları olmuştur. Onun için esasında yapılan bu haberler ve yayınlar azınlık basını için yeni degil. Fakat son dönemlerde konunun üzerine yoğunlaşılması akla bazı soru işaretleri getiriyor. 04.01.2009 tarihli Eleftherotipia gazetesinde “Seçilmiş Müftü” başlığı altında yayınlanan haberde, Yunanistan Dişişleri Bakanlığı’nın Türk hükümetine, müftülerden şer-i yetkilerin alınması ön koşuluyla, müftülerin seçilmesi talebinin yerine getirebileceğini, Türk tarafının ise bu teklife henüz herhangi bir yanıt vermediğini belirtmiş. Eş zamanlı olarak Hronos gazetesi de buna benzer yorum ve haberler yayınladı. Bütün bunlar ne kadar doğrudur bilinmez, fakat bir gerçek var ki şer-i yetkilerin işleyişi sorun kabul ediliyor ve kaldırılmaları üzerine pazarlıklar yapılıyor. Peki bu konuda azınlığın görüşü ne? Bunu öğrenmek için müftülüklerde yapılan evlilik ve boşanma oranlarına bakmak gerekiyor. Acaba azınlığın kaçta kaçı çağdaşlığa ters olduğu için veya tayinli müftüye gitmek istemediğinden evliliğini belediyede gerçekleştiriyor? Sanırım çok düşük bir oran. Devletin, şer-i yetkiler nedeniyle müftüyü tayin ettiğini dile getirmesi bence ucuz bir iddia. Bunun teamüller gereği yapıldığını söylemek daha gerçekçi olur. Müftü seçimiyle şer-i yetkiler pazarlık konusu yapılmamalı. Şer-i hukuk ve bu bağlamda müftülere verilen yetkiler azınlığa özgü ve azınlığa tanınmış bir hakkı oluşturmaktadır. Dolayısıyla kaldırılmaları azınlık hakları açısından pazarlık konusu edilemez. Azınlık müftülere verilen şer-i yetkilerin kaldırılmasını talep etmiş olsaydı zaten nikah ve boşanma işlemlerini belediyelerde yaparak kendi kendine bu hakkından feragat etmiş olurdu. Dolayısıyla üçüncü kişilerin azınlık adına şer-i yetkiler nedeniyle insan hakları savunuculuğu yapmalarına lüzum yok. Ayrıca şer-i yetkilerin bazı politik oyunlara kurban edilmesi de düşünülemez. Malesef bu konuda sağlıklı ve iyi niyetli bir yaklaşımın olmaması çok üzücü. Herkes peşin olarak şer-i yetkilerin kaldırılması ön koşuluyla müftülük seçiminden bahsediyor. Peki millete bunu sordunuz mu? Şer-i yetkiler kaldırıldıktan sonra “nihayet müftümüzü seçtik, gidin siz artık belediyede mi evlenin” diyeceksiniz? Bazıları kadılık sisteminin getirilmesini ve evlilik boşanma işlemlerini yapacak bir kadılılık makamının oluşturulmasından bahsediyorlar. İyi çok güzel, ilk önce bu kadı bulunsun, devlet tarafından tanınsın ondan sonra şer-i yetkiler müftülerden alınıp bu kadının uhdesine verilsin! Konuyla ilgilenen hukukçu ve siyasiler kendilerine göre görüşlerini ortaya koyabilirler. Fakat verilmiş bir hakkın kaldırılması gündeme getiriliyorsa, bu konu siyasileri de hukukçuları da aşar. Azınlığın bizzat kendisi bu hakkın muhatabıdır ve azınlığın seçilmişleri de bu konuda kendilerini tam yetkili görmemeli. Bu durumlarda devletler bile referanduma başvurmaktadır. Azınlığa sorulsun, “Belediyelerde mi evlenmek istiyorsunuz, müftülüklerde mi?” diye. Çıkacak sonuç ne olur bütün kamuoyu bunu görür ve buna göre kararlar alınabilir. Eğer miras hukuku konularında medeni hukuk tercih ediliyorsa buna göre düzenlemeler getirilir.

Müftülere verilen şer-i yetkilerin insan hakları boyutunda ele alınması ve bunun tartışmaya açılması doğaldır. Fakat şimdiye kadar konuya bu zaviyeden yaklaşanlarda her nedense bir önyargı var ve tarafsız olarak konuya yaklaşamıyorlar. Örnek verecek olursak Trakya Dimokrityos Üniversitesi’nde insan hakları dersi veren hukukçu sn. Ktistakis, müftülük arşivlerindeki kararları tek tek inceleyerek yargısız infaz edercesine 5.000 karardan 4.900’ünün anayasaya aykırı olduğu hükmüne vararak şeri yetkilerin kaldırılması gerektiğini, bunun başta insan hakları olmak üzere Avrupa demokrasisine ve çağdaşlığa aykırı olduğunu kitaplarında ve neredeyse katıldığı her platrformda dile getiriyor. Sn. Ktistakis’in görüşlerine saygı duyuyoruz, fakat bir hukukçu olarak konuya tarafsız yaklaşmadığını kendisine hatırlatmamız gerekiyor; kaldı ki şer-i yetkilerin kaldırılıp kaldırılmaması konusunda son kararı vermesi gereken de azınlığın kendisidir.

Öte yandan bu derginin satırlarından hep söyledik ve söylemeye devam edecez. Şer-i yetkiler konusunda müftülüklere de önemli görevler düşmektedir. Bu konuda bazı düzenlemelerin yapılması şarttır. Öncelikle müftülüklerde uygulanan işlemler maddeler halinde yazılarak bir hukuk kitabı halinde toplanmalı, erken evliliklere izin verilmemeli, çocukların velayeti ve miras hukuku konularında dikkatli kararlar alınmalıdır. Yoksa şahısların yaptığı bazı hukuki yanlışların bedelini kendileri değil, azınlık hakkı olan şer-i hukuk ödeyecektir.

İstanbul Rumlarını anlamak ve daha ötesi

2009-01-24T18:03:00.003+02:00

Azınlıkça 43
Ocak 09

İbram Onsunoğlu
ibram@tellas.gr

İstanbul Rumlarını anlamak ve daha ötesi
Georgios Mamelis’le bir röportajın anısı

İstanbul Rumlarını öğrenmeye ve anlamaya çalışıyorum, fırsat düştükçe. Gerçi benim için biraz geç, hatta iyice geç, bunu çoktan yapmış ve tamamlamış olmalıydım.

Toplum olarak, Türk Azınlığı olarak İstanbul Rum Azınlığı ile tanışmalı ve ona yaklaşmalı idik. Tabiî karşılıklı olarak birbirimize yakınlaşmalıydık ve birbirmizi tanımalıydık. İlişkilerimiz olmalıydı. Aramızda bir “empati” (eşduyum) kurulabilirdi. Sonra, kimi konularda ortak hareket etme olanaklarını araştırmalıydık ve birlikte etkinlikler düzenlemeliydik. İki azınlık, diğerleri yanında, birbirlerine destek olabilirdi, bir dayanışma içine girebilirdi. Karşılaştığımız ayrım ve baskılar ve çiğnenen haklar gibi sorunların aşılmasında birbirimize yardımcı olabilirdik.

Batı Trakya Türk Azınlığının maruz kaldığı bir haksız uygulama karşısında İstanbul Rum Azınlığının aydın ve kuruluşlarından gelecek bir destekleme kararının ses getirmemesi mümkün değildi. Tabiî bunun öbür yanı da aynen geçerli, yani bizim de İstanbul Rumlarına destek olacağımız durumlar.

İşbirliğini daha da genişletebilmiş olsaydık, karınca kararınca, iki halkın ve iki ülke arasındaki dostluğun gelişmesine de katkıda bulunabilirdik.
Azınlık sorunlarının iki ülke arasında bir pürüz ve sürtüşme konusu olmaktan kutaramasak bile, onları yumuşatabilirdik.

***
Bu yukarıdaki düşünceler daha 1972’lerden.
Öğrencilik yıllarımda o zaman Selanik Trakya Ocağı başkanı olan Georgios Mamelis’le tanışmıştım. Onunla bir yıl boyunca yakın ilişkimiz oldu, bir çok kez bir araya gelip sohbet ettik. Mamelis, emekli lise öğretmeni, Selanik’e yerleşmiş bir Gümülcineli idi. Kökeni Doğu Trakya’dan. Gümülcine Kız Lisesinde uzun yıllar müdürlük yapmış, pek çok öğrenci yetiştirmiş ve yerel eğitimde iz bırakmış bir eğitimciydi. Bugün bile hep minnetle anılır. Ölümünden sonra Gümülcine’de bir sokağa adı verildi. Bir kez Merkez Birliği partisinden Sağ’ın “daimî” Gümülcine belediye başkanı Bleças’a karşı başkan adayı olmuş, ama seçilememişti. Azınlık, her zaman olduğu gibi Bleças’a yüklenmişti.

Mamelis, o karanlık cunta yıllarında tanıdığım Gümülcineli Yunanlı ilk demokrat aydınlardan biriydi. Çok kültürlü, hoşsohbet bir kişi. Beni önyargısız karşıladı. Azınlık üyesi olarak önyargıyla karşılanmaya öylesine alışmıştım ki ve bu konuda duyarlılığım öylesine sivrilmişti ki, muhatabımda benzeri bir tavrın işaretlerini görür görmez her şeyden önce bu halin üzerine gider ve sık sık sürtüşmelere girerdim. Mamelis bana bu fırsatı vermemişti.

İstanbul Rum Azınlığı ile ilşkileri vardı. Son Rum azınlık milletvekilini (adını şimdi anımsayamadım) tanıyordu, onun uzaktan akrabası olduğunu söylemişti gibime geliyor. Bizim azınlığı oldukça iyi biliyordu, özellikle 1960’lı yıllara kadar olan halini. Cuntanın son uygulamalarından pek haberi yoktu, kendisine onları anlattım. Bazı Türk akademisyenlerle tanışıyor, onlarla yazışıyordu. Bir defasında “Sabahattin Ali’yi bilir misin” diye sordu. Kütüphanesinden onun bir romanını çıkarıp gösterdi, “Gümülcine doğumludur” dedi. Bilmez olur muyum? 1967’de İstanbul’da öğrenciyken Varlık Yayınları’ndan Sabahattin Ali’nin tüm eserlerini almış ve okumuştum. Daha sonra onları G.T.G.Birliği kütüphanesine hediye ettim.
Cunta Yönetimi, merkez Gümülcine olmak üzere Trakya’ya “millî nedenlerle” üniversite kuracağını ilan etmişti. Yunanistan’da ilk taşra üniversitesi. Millî nedenlerin başında Azınlık geliyordu. Biz, faşizm koşullarında kurulacak bu üniversitenin azınlık aleyhtarı boyutundan enikonu rahatsızdık. Mamelis’e Trakya Üniversitesinin Azınlık dışlanmadan eğitimde ve diğer kesimlerde tüm yerel nüfus yararına nasıl çalışabilececeği konusunu da açmış ve görüşlerini sormuştum. Onunla yaptığım röportajda bu konuya da yer verdik.

Mamelis’in Yunan-Türk ilişkilerine ve azınlık sorunlarına olumlu bakışı ve demokratik yaklaşımı beni etkiledi. Onun bu görüşlerini duyurmak ihtiyacını hissettim. Azınlığın her yerden dışlanıp tecrit edildiği ve karamsarlık ve umutsuzluğun hüküm sürdüğü o karanlık dönemde bir çoğunluk aydınından gelen bu değişik söylemi Azınlığa iletmeliydim. Onunla bir röportaj yapmak aklıma geldi. Önerimi sundum, kabul etti. O cunta koşullarında böyle bir röportajın nasıl bir yürek işi olduğunu ben o zaman tam olarak farkedecek durumda değildim, ama yaşlı Mamelis bunun bilincinde olmalıydı.

1972’lerde azınlık basını henüz röportajı keşfetmiş değil. Tek yaprak halinde haftalık üç gazete çıkıyordu, Akın, Sebat ve Azınlık Postası. Üçü de Selanik’teki biz öğrencilere geliyordu. Böyle bir röportaj için en uygunu Azınlık Postası idi. Gidip Salahaddin Galip’i buldum, düşüncemi ona açıkladım. Pek memnun oldu ve beni yüreklendirdi. Meğerse Mamelis’i yakından tanıyormuş. “Onda iki kitabım kaldı. Gümülcine’den ayrılıp Selanik’e yerleşirken iade etmeyi unuttu.” diye sitem etti.

Bu röportaj, gazetecilikte ilk adımım olacaktı. Soruları özene bezene hazırladım. Bir de “önsöz” yazdım, iki sayfalık, bir deneme. Orada, diğerleri yanında, Batı Trakya Türk Azınlığı ile İstanbul Rum Azınlığının aralarında ilişki kurmaları, dayanışma içine girmeleri, ortaklaşa hareket etmeleri, Atina ve Ankara’yı azınlıklar lehine etkilemeye çalışmaları gereğinden dem vuruyordum. Mamelis, sorularımı yanıtlamakta çok gecikti. Kendisini defalarca rahatsız ettikten sonra ancak iki ay sonra yanıtları alabildim. Yunanca yapılmış röportajı Türkçeye çevirip Azınlık Postası’na götürdüm ve Salahaddin Galip’e teslim ettim.

Ve benim o ilk gazetecilik çalışmam, tamamlanıncaya kadar üç ay peşinden koştuğum o röportaj, Azınlık Postası’nda yayımlanmadı. Salahaddin Galip bunun nedenini bana hiçbir zaman açıklamadı, ben de kendisine hiç sormadım. Alındığımı bile göstermedim. İlişkilerimiz, aramızda bu açık konu yokmuş gibi aynen devam etti.

Konulan sansürü yorumlamakta çok geciktim. İki azınlığın ilişki kurmaları konusunda dile getirdiğim “çarpıcı” görüşler yayımlanamaz olarak nitelendirilmişti besbelli. Salahaddin Galip, demokrat ve ufku geniş bir aydındı, ama. Onu anlıyordum. Benim yüzümden çatışmaya giremezdi. Çok sonraları, 1995’lerde, ŞAFAKçıların girdikleri gibi. Onlar daha sarp çıktı.

Özetle, bizim bağımlı azınlık basınında yazı yazmamak konusunda verdiğim kararın altında yatan nedenlerden biri de bu anlattığım deneyimimdir. Onun için Halil Haki 1975’te İleri’yi çıkarmaya başladığında gazetenin daimî yazanlarından biri oldum. Daha sonra Abdulhalim Dede’nin çıkardığı Trakya’nın Sesi’nde büyük yüklerin altına girdim. Bu iki gazetede yazı yazdığım için bazılarından hep eleştirilere uğradım. Bazı dostlar beni caydırmak için çok uğraştılar. Öbür gazetelerde yazmak için aldığım doğrudan veya dolaylı önerileri duymamazlıktan geldim. Azınlık basınında fikir özgürlüğünün ve sansürsüzlüğün yerleşmesi için uğraştığıma inanıyorum.

***

İki anavatanın sorunlu ilişkilerinden kendini kurtarıp başına buyruk bir kişilik geliştiremeyen ve milliyetçilik çıkmazında sıkışıp kalan iki azınlık, kader birliği etmekte olduklarını yeterince kavrayamadı, birbirleriyle bir türlü iletişim ve ilişki kuramadı, bir araya gelemedi. Bazı konularda birlikte hareket etmenin sağlayacağı avantajlardan da yararlanamadı.

Bundan birkaç yıl önce Yunanistan’dan KEMO (Azınlık Gruplarını İnceleme Merkezi) ile Türkiye’den Lozan Mübadilleri Vakfı’nın AB’den destekli olarak düzenledikleri (ikisi Gümülcine’de, biri İstanbul’da gerçekleştirilen) üç etkinlik, iki azınlığın bazı aydınlarını ilk kez bir araya getirdi. İlişki ve tanışma köprüleri kuruldu, ama arkası gelmedi. İlişkilerin devamını sağlayacak koşullar hâlâ oluşmuş değil. Görünürdeki dostluğa rağmen iki ulusal merkezin siyasî iradesi bu ilişkilerin devamını ve gelişmesini cesaretlendirici olmadı. İki azınlık ta azınlık çıkarları gerektirdiğinde ulusal merkezlerin arzusu hilafına hareket edecek siyasî olgunluğa erişmiş değil.
İstanbul Rumlarını öğrenmeye ve anlamaya çalışıyorum, fırsat düştükçe. Bu yakınlarda böyle bir fırsat düştü.

Selanik Psikiyatri Hastanesinden on kişilik bir grup, 18-21 Aralık tarihlerinde Balıklı Rum Hastanesine meslekî-bilimsel bir ziyaret yapmak üzere İstanbul’daydık. Yunanlılardaki geleneğe uyarak, Patrik Bartholemeos’a saygı sunmak üzere onunla da görüştük. Yağışlı hava, başka Rum kurumlarını ziyaret etmemizi engelledi.
160 küsur dönümlük bir arsa üzerinde kurulu Balıklı Rum Hastanesi vakfının psikiyatriyle ilgili bölümleri dışında genel hastane olarak çalışan öbür birimlerini de ziyaret ettik ve çalışmaları hakkında bilgi aldık.

Yukarıda sözünü ettiğim İstanbul’daki azınlıklararası etkinlikte bir Rum sunumcunun şu gözlemini anımsadım: “İstanbul Rum cemaati olarak kurum ve vakıf yapımız, 200 bin kişilik bir nüfusa hitap edecek bir hacme sahip. Biz ise birkaç bin kaldık. Bu durum büyük sıkıntı yaratıyor.” Bu sıkıntıyı sanırım Balıklı Hastanesi en iyi yansıtıyor.

Selanik heyeti, Balıklı vakfının yönetim kurulu başkanı Dimitrios Karayanis tarafından kabul edildi. Karayanis, bize, hastane vakfının tarihi, birimleri ve çalışması hakkında bilgi verdi. Ayrıca Rum Azınlığını, sorunlarını, sıkıntılarını ve şikayetlerini anlattı. Heyetten benim Türk Azınlığı mensubu oluşum sohbeti ona göre yönlendirdi ve oldukça uzun sürmesine yol açtı. Ayrılırken, heyet üyelerine, vakfın kuruluşunun 250. yılı münasebetiyle bastırılmış lüks albümden birer nüsha hediye etti. Bana iki tane, hem Yunancası hem Türkçesi.

Karayanis, Fenerli Rumlardan değil, Giresun kökenli imiş, yani aslen Karadenizli, ama Fener Rum kültürünün tipik bir temsilcisi.

Şimdi nedir bu kültürün özellikleri? Bir, Rum azınlık milliyetçiliği diyebileceğimiz olay. Yunan milliyetçiliğinden mesafeli. Gerçi Yunan milliyetçiliğine geçiş çok kolay olabilmekte. Bunu Türkiye’den ayrılan-kaçan Rumlarda görüyoruz. Tümünde değil belki, ama büyük çoğunluğunda. Ancak otantik Rum kültüründe Yunan milliyetçiliğine karşı mesafe belirgin.

Bu çerçevede, Karayanis, örneğin, Yunan heyeti önünde Yunanistan’ın ve Makarios’un Kıbrıs politikasını eleştirmekten çekinmedi. Bağımsız ve ortak Kıbrıs’a inanmadıkları ve anlaşmaları ihlal ettikleri için. İstanbul Rumlarında kötü talihlerinin kaynağının Kıbrıs sorunu ve Yunan tarafının hataları olduğu konusunda anlayış genel. Bunu biliyordum. Karayanis bir kez daha doğruladı.

“Yunanlılar! Unutmayınız, Yunanistan’ın başkenti Konstantinupolis’tir!” diye bir slogan var ya, “Stokhos” gazetesinin. Hani şu kimsenin artık benimsemediği, herkesin marjinal ve saçma diye gülüp geçtiği, ama yine kimsenin kınamaya kıyamadığı, herkesin kulağını okşayan o slogan. Bunun, rövanşist, kurtarılmamışçı ve yayılmacı boyutuyla Megali İdea’nın yeniden hortlaması şeklinde İstanbul Rumlarına yansıması artık söz konusu değil elbette. Ama bundan 80 yıl öncesine dek İstanbul’un ve İstanbul Rumlarının Hellenizmin merkezi olarak addedilmiş olmasından bazı kalıntılar var. Bu halin başlıca tezahürü, ulusal merkez karşısında gururlu duruş ve ondan saygı beklentisi.

Bundan birkaç yıl önce müteveffa başpiskopos Hristodulos ile kavgasında Patrik Bartholomeos böyle bir gururla hareket ediyordu.

Karayanis, sohbetimiz sırasında bir ara hiç münasebet hasıl olmadan Yunan Başbakanı Karamanlis’i eleştirmeye başlayınca hepimizi şaşırttı. Eleştiri değil, ver yansın etti. Heyetteki hükümet tarafından tayinli iki siyasî sağlık yöneticisinin rahatsız olmaması mümkün değil. Karayanis’in kızgınlığının nedeni anlaşılmakta gecikmedi. “Biliyor musunuz,” dedi, “Karamanlis kaç kez İstanbul’a geldi, bir kez olsun burasını ziyaret etmedi.” Balıklı Rum Hastanesi Rum cemaatinin medarıiftiharı ve Karayanis orasına yeniden çeki düzen veren ve bugünkü çağdaş yapısını kazandıran kişi. Başbakan Karamanlis saygıda kusur etmiş. “Buna karşılık Simitis burasını üç kez ziyaret etti. Bayan Simitis altı kez. Georgios Papandreu beş kez.”

Karayanis, “Rum cemaati olarak 1.200 kişi kaldık” diye yakındı. Ben itiraz ettim. “O kadar da değil.” Zira göçün durduğunu biliyorum. Az sayıda da olsa Rumlarda İstanbul’a dönüş gözleniyor. Son yıllarda iş ve ticaret için İstanbul’a yerleşmiş ve Rum cematine karışmış Yunanlıların sayısı 200’ü aşkın. Ülke dışında yaşayan ve Türk vatandaşlığını devam ettiren on binlerce Rum var ve bunlardan bir bölümü dönüyor ve dönecek. Rum cemaati Hıristiyan Süryanilerle zenginleşiyor. Geçenlerde Bartholomeos, Anadolu yakasında bir kilisenin yeniden ibadete açılışında zehir zemberek bir nutuk attı: “Yok olmayacağız!” Ama ben inadına hassas bir noktadan vuruyorum: “Karma evlilik yapmış daha birkaç bin Rum var. Ama siz onları dışlayıp cemaattan saymıyormuşsunuz.” “Yok öyle şey!” diye gürledi Karayanis. “Bunu ben söylemiyorum. Bir toplantıda bir Rumun ağzından işittim. Karma evlilik yapanlar böyle bir ırkçı muameleye maruz kalıyorlarmış.” “Yok öyle bir şey! İki yıl önce ölen benim karım da Türktü. Beni hiç kimse dışlamadı. Dahası ben Türk olan karımı bile cemaat üyesi yaptım.” Dilimin ucuna geldi ama tadsızlık çıkacak diye söylemedim: “Hanım da Ortodoks olmuşsa.”

Söz arasında “Biz azınlık mensupları devlet memuru olamıyoruz.” diye bir vurgulama yaptı. Ben de “Şimdiye dek belki olamıyordunuz, şimdiden sonra olabileceksiniz.” dedim. “Hayır, olamıyoruz. Bu konuda yasa var. Üniversitelerde öğretim üyeliği hariç. Üniversitelerde azınlık mensubu hocalar var.” “Uygulama demek istiyorsunuz besbelli. Ama böyle bir yasa olamaz. Gizli bir direktif veya gizli bir genelge olabilir. Onun da kaldırılması gerek, kaldırılmamışsa. Avrupa’ya uyum içine giren bir olay.” “Hayır, kanun var diyorum. Ne Rum, ne Ermeni, ne de Yahudi Türkiye’de devlet memuru olabiliyor.” “Onu anlıyorum, çünkü yakına dek benim de başımdaydı. Ama bu yasağın resmî kanunla konulmuş olabileceğini benim hafsılam almıyor. Herhalükarda bu ugulamanın kaldırılmış olması gerek.”

Karayanis, keyfî olarak devlet tarafından el konulmuş Rum vakıflarını geri almak için mücadele yürüttüklerini anlattı. “Ama bütün dosyalar Ankara’dan geri geldi. İşte orada masanın üstünde duruyor.” diye şikayet etti.

Recep Tayyip Erdoğan’a beslediği sevgi ve saygıyı dile getirdi, onun Rum azınlığının sorunları karşısında iyi niyetli davrandığına inandığını söyledi. “Erdoğan’ı Kasımpaşa’dan gençliğinden beri tanırım.” Başbakanla doğrudan irtibatı varmış. Ve AK Partinin kurucu üyelerindenmiş Karayanis. Bu son söylediği beni bile şaşırttı.

Yeri geldikçe Türkiye devletine olan sadakatini hissettirmekten geri durmadı.
Bir ara bana dönüp, Türkçe olarak “Sizin Trakya’ya buradan birini gönderdik.” dedi Karayanis. Önce anlayamadım. Kimi göndermişler ki? “Aleko’yu.” diye tamamladı. Yunanistan’ın İstanbul Başkonsolosluğundan bu yakınlarda Trakya’nın “Siyasî İşler” amiri olarak atanan büyükelçi Alekos Aleksandris’i kastediyordu. Aleksandris, İstanbul Rum kökenli bir hariciyeci. Burada benim ilgimi çeken, “gönderdik” diye onu sahiplenmesiydi. Sanki Aleksandris’i İstanbul Rum Azınlığının da bir elçisi gibi görüyordu. Bu hal, ona yeni görevler yüklüyor demektir. Aleksandris, İstanbul Rumlarının elçisi olarak ta sınanacak.

Selanik heyetinin anlamakta güçlük çektiği durum, Karayanis’in Balıklı Hastanesi vakfı yönetimine Rum cemaat arasında yapılan genel oylamayla geldiğini söylemesi oldu. Böyle bir demokratik sürecin olabileceğini tahayyül edemediklerinden.

Rum vakıflarında yönetim seçimleri yapılıyor, bu konuda dile getirilen şikayetlere rağmen. Bizim Azınlıkta 40 yıldır yapılmıyor, yasada öngörülmesine rağmen, ve vakıfları boğmak ve etkisiz hale getirmek için Yönetim elinden geleni ardına koymuyor.

İnsanın aklından şu düşünceler geçiyor: Hukuka aykırılığı artık genelde kabul edildiği halde, mütekabiliyet (misilleme) ilkesi devlet mantığından silinip atılmıyor. Şimdi, Rum Azınlığın vakıf mülkleri, Türk Azılığınkilerle karşılaştırılmaz ölçüde kat kat çok ve değerli. Bu hal, vakıflar konusunda Yunanistan’ın elindeki misilleme silahını neredeyse etkisiz kılıyor. Rum Azınlığın ve Yunanistan’ın çıkarları hiç olmazsa bu konuda misillemeye başvurmayı menediyor. Tersine, bu çıkarlar, Türk Azınlığın vakıflarına mümkün en büyük özgürlükleri tanımayı gerekli kılıyor. Yüzümüzde gözümüz var umuduyla, Türkiye de tamamen değilse bile kısmen Rum vakıfları için aynı özgürlükleri tanımak zorunda kalacaktır veya vakıfları sıkıştırmayı gevşetecektir diye. Bunu düşünmek için zeki olmaya gerek yok. O halde Yunanistan’ın 40 yıldır izlemekte olduğu boğucu vakıf politikasını nasıl izah etmeli? Besbelli aptallığın dibi yok. Veya Yunanistan, Rum Azınlığının çıkarlarını ayakkabılarının altına yazıyor. Ve Türk Azınlığını etkisiz hale getirmek, politikasının öncelikli hedefini oluşturuyor.
Onun için diyorum, iki azınlık arasında iletişim ve dayanışma şart.

Eğitim mi tartışılıyor?

2009-01-24T17:47:00.007+02:00

Azınlıkça 43
Ocak 09
Fatih Nazifoğlu
fnazifog@yahoo.gr

Film: “Eğitim Söyleşisi”
Oyuncular: Üç Siyasetçi, Bir Öğretmen, Bir Dernek Başkanı
Yapımcı: Genç Akademisyenler Topluluğu (GAT)
Seyirci: ARANIYOR!

Eğitim mi tartışılıyor?
Genç Akademisyenler Topluluğu’nun (G.A.T) 3 Ocak 2009 tarihinde “Eğitim Söyleşisi” gerçekleştireceğini öğrendiğimde epey heyecanlandım doğrusu. “Azınlığın kanayan yarası” diye atfedilen eğitim üzerine gençler söyleşi düzenleyecek, –o zamana kadar G.A.T.’taki arkadaşlardan edindiğim bilgilere göre– eski ve hali hazırdaki milletvekillerimiz ve eğitimciler konuşmacı olarak yer alacak, anaokulu ve ilkokul eğitimi ile ilgili sorunlar tartışılacak ve yeni fikirler ortaya atılacaktı. En azından ben böyle olacağı yönünde umutluydum.

3 Ocak Cuma akşamı söyleşiye geç kaldığımı sanarak hızlı adımlarla Gençler Birliği’ne doğru ilerlerken toplantı keşke bir otel salonunda veya daha büyük bir salonda gerçekleşseydi diye düşünüyordum. Lokale girdiğimde gençlerin özene bezene hazırladıkları ortama rağmen düşüncelerim de, o heyecanım da, yavaş yavaş azalmaya başladı. Dopdolu bulacağımı sandığım lokalde taş çatlasın 35-40 kişi ya vardı ya yoktu. İşin trajikomik yanı gençlerin değer verip davet ettikleri konuşmacıların bile, geç kaldığını sanan benden sonra, söyleşiye iştirak etmesiydi. Bir yarım saat kadar da davet edilen bazı “ağalar” teşrif edip de bizi “onurlandırırlar” diye bekledikten sonra nihayet söyleşiye başlanabildi.

İlk söz alan Batı Trakya Azınlığı Yüksek Tahsilliler Derneği Başkanı Ahmet Kara, derneğin faaliyetlerini anlatırken, “Yunanistan’ın yanlışı” olarak nitelendirdiği ve ne zaman yürürlüğe girdiğini bile bilmediği (!) %0,05’lik kontenjanı belki de düzeltmek için dernek olarak bir şeyler yapmaya çalıştıklarını belirtti. Problemin çözümü için neden temelinden değil de, çatısından başlandığını eleştirdi. Kendisine o söyleşiyi düzenleyen öğrencilerden Yunanistan’da okuyanlarının %99’unun şu anda bahsedilen o kontenjan sayesinde öğrenim gördüklerini, yine Türkiye’de öğrenim görenlerin de Türkiye’de uygulanan kontenjandan istifade ettiklerini hatırlatmakta fayda var elbette. Acaba Türkiye’de uygulanan kontenjan da “Türkiye’nin yanlışı” mı? Başkan bu konuda bir şey demedi. A. Kara problemlere çözüm olarak ise tüm kurum, kuruluş ve aydınların bir araya gelip tartışmasını önerdi.

Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği Başkanı Sami Toraman ise sözlerine bu topraklara nasıl geldiğimizi (!) anlatarak başladı. Konumuz eğitim mi demiştik? Neyse, tarih dersi niteliğinde devam eden konuşmasında sayın Toraman, azınlık eğitiminin tarihçesini uzun uzun anlatarak en azından daha önce hiçbir konuşmasını dinlememiş olma ihtimali yüksek olan salondaki bazı gençlere “azınlık eğitimi tarihi” dersi verdi. Daha önce Toraman’ı dinlemiş olanlar ise benzer şeyleri bir kez daha dinlemekle yetindiler. Azınlık eğitimi tarihçesini, uluslararası ve ikili anlaşmaları v.s. gençlere anlatmakta ve bunları gençlerin bilmesinde tabi ki de fayda var, ama bu başka bir etkinlikte gerçekleştirilebilirdi. Böylece katılımcılar da yorulmaz, mevcut sıkıntılara çözüm teşkil edecek fikirlere ağırlık verilirdi. Zaten eğitimdeki sıkıntılarla ilgili bir etkinlik gerçekleştiren bu gençlerin söyleşi öncesinde eğitimdeki sıkıntılar hakkında kendilerinin araştırma yapması gerekmez mi?

Nitekim söz sırası siyasetçilere geldi ve ilk olarak Rodop milletvekili Ahmet Hacıosman’a söz hakkı verildi. A. Hacıosman konuşmasına özeleştiride bulunarak başladı. Eğitimin hiç anılmadığını, başka konuların gündeme taşındığını ama maalesef eğitim konusuna gerekildiği kadar değinilmediğini belirtti öz eleştirisini yaparken ve biz de “Ne iyi etmişiniz efendim, aferin size” dercesine alkışladık kendisini konuşmasından sonra. Onun dışında, eğitimin açık alanda, köyün ortasında tartışılması gerektiğini ifade etti. Eğitim tartışılmalı, konuşulmalı deyip ortaya çözüm sunulmadığı ve fikirler tartışılmadığı müddetçe, ister Gençler Birliği lokalinde tartışılmış ister Sirkeli meydanında ne fark eder ki? Zenginis’in kitapları konusunda verilen mücadeleyi örnek vererek Hacıosman mücadelenin şart olduğunu, mücadelesiz ve fedakârlıkta bulunmadan bir yere varılamayacağını dile getirdi. A. Hacıosman 11.07.08 tarihinde Chris&Eve otelinde anaokulları ile ilgi gerçekleştirdiği toplantıda da “yollara dökülelim” demişti, ama ne yola döküleni gördük biz, ne de bu konuyla ilgili başka bir toplantı gerçekleştiğini.

A. Hacıosman’dan sonra söz sırası Batı Trakya Azınlığı Kültür ve Eğitim Şirketi (B.A.K.E.Ş.) Başkanı Galip Galip’teydi. “Gençler bizlerden de bir şeyler duymak istiyorlardır diye koştuk buralara” diyen G. Galip, duyarsızlıktan yakındı, halkın ve velilerin daha bilinçli bir hale getirilmesi gerektiğini söyledi. Azınlık eğitiminin özelliklerini bilmemiz gerektiğini hatırlattı ve “Bir toplum anadilini, tarihini, örf ve adetlerini, geleneklerini, dinini, kültürünü bilmezse yok olmaya mahkûmdur” diye “slogan” attı. Konuşmasının geri kalan kısmı ise B.A.K.E.Ş.’in faaliyet ve sıkıntılarını anlatmakla geçti. Zaten bir gün önce (02.01.09) yayımlanan Gündem gazetesinde de aynı şeylerden bahsettiği bir röportajı vardı G. Galip’in.

Gecenin son konuşmacısı Rodop ili eski milletvekili Mustafa Mustafa’ydı. “Yeterince içiniz karardı mı? Azınlık demek ağlanmak demek, bunu güzelce öğrenmeniz lazım…” M. Mustafa da bu sözlerle başlayınca konuşmasına, aman bir “ağlayan” daha mı diye düşündüm. Neyse ki sözlerinin devamı hiç de “ağlamakla” geçmedi. Eğitim konuşulurken “bizi asimile edecekler” noktasından başlanmaması gerektiğini belirtti, kendi kimlikleriyle barışık kişilerin kolay kolay asimile edilemeyeceğine vurgu yaptı. İlkokullardaki Yunanca eğitimiyle ilgili de şöyle bir öneride bulundu: “İlkokulun 1,2 ve 3’üncü sınıflarında Yunanca’nın dil öğretmeye yönelik basit çağdaş bir Yunanca öğretme sistemiyle belirli bir noktaya kadar getirilmesi ve ondan sonra diğer alanlara yayılması gerekiyor.” Çift dilli anakokulu/okullar konusunda da Almanya’da yaşayan Türk ve Yunanlıların deneyimlerinden yararlanmamızı önererek, bu konuda uluslararası deneyimleri olan insanları bulup faydalanarak çağdaş bir eğitim sistemini talep etmemiz gerektiğini belirtti.

M. Mustafa %0.05’lik kontenjanı olumlu bir girişim olarak değerlendirirken, bunun hükümetin mecbur kaldığından dolayı sağladığı pozitif ayrıcalık (positive discrimination)1 olduğunu söyledi. “Lozan, artı 1954, artı 1968. Eğer bizim işimiz bu 3 anlaşmada bittiyse politikacıya ihtiyacımız var, bilim adamına ihtiyacımız yok” diye sözlerine son verirken, bu söyleşide de üç siyasetçinin ve sadece bir eğitimcinin olması acaba şans eseri mi diye düşünmeden edemedim! Sözlerinin devamında zaman zaman o da “geçmişe” gitse de, “geleceğe” de en çok değinen yine o oldu.

Ne umduk ne bulduk?
Galip Galip’in dediği gibi gençler bir şeyler duymaya gelmişti. Söyleşinin amacı neydi? Eğer söyleşinin amacı “mevcut problemleri bir kez daha dile getirmek” ise, o zaman çok başarılı bir söyleşi oldu. Ama zaten bunlar gerek gazetelerde gerek başka toplantılarda defalarca dile getirilmiyor mu? Yukarıda da belirttiğim gibi, madem eğitimle ilgili bir söyleşi gerçekleştirilecekti, gençlerin kendilerinin merak edip araştırma yapıp hazırlıklı gelmeleri gerekirdi zaten. Ama katılımdan pay biçecek olursak, galiba genç öğrenciler G.A.T.’ın sadece “gezileri” ile ilgileniyorlar. 500’ü aşkın üyesi olan G.A.T.’tan etkinliğe, etkinliği organize edenler dışında sadece 8-10 G.A.T. üyesi (!) katılıyorsa, geri kalanlara havanın soğuk olması da mazeret olur, toplantıyı G.A.T.’ın düzenlemesi de.

Kaldığım yerden devam ediyorum. Eğer söyleşinin amacı “mevcut eğitim problemlerine çözüm sunmak” ise konuşmacıların ne söylediklerini diğer gazeteler de yazdı, ben de yansımayanları aktarıp yorumlamaya çalıştım. Anlatılanlar ortada. Mustafa Mustafa’nın sunduğu bir iki değişik öneri dışında – ki ona da o yüzden kendime göre bir “ayrıcalık” uyguladım ve iki paragraf ayırdım – 90’lı yılların moda şarkılarından birinin dediği gibi “gerisi bayat, hep aynı nakarat”tı.

Eğitim ile ilgili bir söyleşi düzenlendi ve göze en çok çarpan iki eksik vardı. O da öğrenci ve öğretmenlerin eksiği. G.A.T.’çı arkadaşlar gerek kamerasıyla, gerekse de projektörüyle organizasyon açısından tam not aldılar. Keşke lafını hiç sevmem ama keşke konuşmacılar arasında G.A.T.’ın eğitim hakkında görüşlerini dile getirecek bir öğrenciyi de görebilseydik ve bu konuda da tam not alsalardı. Ama bu söyleşide en son eleştirilecek birileri varsa, söyleşiyi düzenleyen ve orada bulunan öğrencilerdi. O yüzden onlara fazla yüklenmek, haksızlık olur. Peki ya öğretmeler neredeydi? Galiba onlara göre eğitimde havalar “hoş”, fakat söyleşi gecesi hava “soğuk” olduğundan, gel(e)mediler.

– “Efendim, Azınlık Eğitimi Çalışma Grubu’nun bizlere sunduğu bilimsel araştırma sonucunda, ilkokul müfredatının...”
– “Yok, size katılmıyorum bence bu programda...”
Azınlık önde gelenlerinin eğitim konusunda yukarıdaki diyaloga benzer diyaloglarla geçen bir söyleşisini hayal eden bir genç olarak, çok mu hayalperestim acaba?

Etkinliğin sonlarına doğru söz alan, halk şairimiz Doktor Hasan Ahmet, gecenin belki de en anlamlı eleştirisini dile getirerek tüm olan biteni şu sözlerle özetledi: “Eğitim bir türlü tartışılmaz. Esasında bir şey de tartışılmıyor. Böylesine duyarsızlık, böylesine vurdum duymazlık var bu toplumda.”

Avrupalılık ve Azınlık

2009-01-24T17:39:00.005+02:00

Azınlıkça 43
Ocak 09

Samim Akgönül
akgonul@umb.u-stasburg.fr

İlginç bir durumu dikkatinize sunmak istiyorum. Türk kamuoyunda Avrupa ile ilgili herşeye karşı son derece keskin bir tepki olduğu bir gerçek. Gerek ulusal basında gerekse azınlık basınında Avrupa konusu açıldığında son derece sert yorumlar yapılmakta, Avrupalıların “bizden” farklı oldukları, “bizim” kötülüğümüzü istedikleri, “bizi” dışladıkları, Sevr planlarını gündeme getirdikleri, zaten Türkleri hiç sevmedikleri tekrar tekrar dile getirilmekte. Ancak Türklük kimliğinin tanıtımı yapıldığında, hiçbir Türk’ün “Avrupalı” olduğuna dair bir şüphe kalmıyor, AB’ye giriş sürecinde kullanılan söylemlerde Türkler’in Avrupalı oldukları ve bu üyeliği hak ettikleri ısrarla yineleniyor. Elbette burada bir çeliski görmek mümkün, içe doğru kullanılan söylemlerde “ötekilik” ağır basarken, dışa yönelik söylemlerde “aynılıktan” dem vurulmakta. Ancak son tahlilde Avrupalılığın bir elli yıl önceki pozitif imajının zayıfladığını söyleyebiliriz.

Konunun incelenmesi Batı Trakya Türk Azınlığı söz konusu olunca daha da ilginçleşiyor. Azınlıktaki gruplar kendi var oluşlarının devamını sağlamak için çoğunluk kimliğine karşı keskin bir söylem geliştirirler, bu doğrudur. Aynı gruplar, azınlık var oluşunun doğasından dolayı, çoğunlukla farklarının altını çizer, benzer yanları sümen altı ederler, bu da normaldir. Ancak Azınlık söyleminde aynı Türkiye’de varolan Avupa karşıtlığı karakterini anlamak da, o kadar kolay değildir. Sonuçta Batı Trakya Türk Azınlığı’na mensup bireyler hem coğrafî, hem hukukî hem de kimliksel olarak en az diğer Avrupalılar kadar Avrupalıdırlar. Dolayısıyla Avrupa değerlerinin inşâsına katkıda bulundukları için gururlanabilirler ve Avrupa’da kötü giden şeylerin sorumluluğunu diğer Avrupalılar’la paylaşmaktadırlar. Belçika’daki Alman azınlıkla İspanya’daki Basklar nasıl aynı derecede Avrupalıysa, Yunanistan’daki Türk azınlıkla Fransa’daki Korsikali azınlık aynı derece Avrupalıdır.

Ortak olarak gurur duyacak sey çoktur. Avrupa Konseyi İnsan Hakları Şözleşmesi, Avrupa’nın ortak gururudur. O kadar eskiye gitmeye gerek yok, “Ulusal Azınlıkların Korunması Çerçeve Sözleşmesi” Avrupa’nın ortak gururudur. Yunanistan 1997’de imzalayıp hâlâ onaylamamış olsa da, Türkiye ne imzalamış ne de onaylamış olsa da, ortak gururdur. Azınlığın bu sözleşmeye hem kurumsal olarak hem de bireysel olarak sarılması gerekir.

Azınlık ve Bölgesel Diller Şartı, Avrupa’nın ortak gururudur. Evet doğrudur bu Şartı ne Türkiye ne de Yunanistan imzalamamıştır. Ancak Avrupalılık, birey olmakla eşdeğerdir, yani devlet politiklalarından bağımsız olarak bir düşünceye sahip olmak, değerleri savunmak, hür olmakla.

Ama hepimiz, azınlık ya da çoğunluk, Avrupa’nın utançlarına da ortağız. Avrupa’nın birçok ülkesinde Romlara uygulanan insanlık ve Avrupalılık dışı politikalar ortak utancımızdır. Fransa’da “yasadışı” göçmenlerin her sene otuz binerlik gruplar halinde sınırdışı edilmeleri ortak utancımızdır; eski ve yeni azınlıklara yapılan ayrımcılıklar, aşağılamalar ortak utancımızdır. Ortadoğu’da yaşanan insanlık dramı karşısında eli kolu bağlı kalmak ortak utancımızdır. Ama bu dramı bahane edip Avrupalı Yahudi bireylere karşı geliştirilen ırkçı söylem ve fiziksel saldırılar da ortak utancımızdır. Avrupalılık iki durumda da sorumluluğu kabul edip, daha iyiye, daha aydınlığa gitmek olarak görülmelidir.

Yahudileri ne kadar sevmezsiniz?

2009-01-24T17:19:00.001+02:00

Azınlıkça 43
Ocak 09

Herkül Millas
millas@otenet.gr

"Bahane"nin sözlük anlamı, bir şeyin gerçek nedeni gizlenerek ileri sürülen sözde neden’dir. Gazze’deki saldırı, bu günlerde Yahudilere karşı duyulan öfkenin bahanesi mi, sonucu mu? Aslında bu sorunun yanıtını bilemeyeceğiz ve iki şıktan birini iddia edenler de savundukları tezi kesin bir biçimde kanıtlayamayacaktır. Bahane çok çetrefil bir durumdur. Kötü davranan birine saldırdığınızda örneğin, bunu terbiyesizliğine mi karşı yaptınız, yoksa çocukluğunuzdan beri ona karşı beslediğiniz bir husumetten mi? Belki kıskançlıktan, belki ön yargınızdan? Nasıl bilebilirsiniz, nasıl kanıtlarsınız görüşünüzü?

Türkiye’de bir ‘kültür’ dernekleri federasyonu başkanı ‘Bu kapıdan Yahudiler ve Ermeniler giremez, köpeklere giriş serbest’ tabelası ile gösteri yapmış (Gazeteler 11/1). Başkan ‘ırkçılık bunun neresinde?’ diye hayretler içindeymiş. O, haksızlıkları protesto ediyormuş. Başkan bey Türkiye’ye kızan birinin ‘Türkler ve köpekler girebilir’ dese alınır mı acaba? İşte önyargı böyle bir şeydir: sahibi bunu ne görür, ne sezer, hatta varlığından şüphe bile etmez.

Yunanistan’da ise son günlerde Yahudi azınlığının bazı sinagoglarının duvarlarına sloganlar yazıldı ve taraf olmaları istendi, gazetelerde Yahudiler Nazilere eşit resmedildi, Yahudi tarihiyle ilgili bir seminer ve ilgili üniversite dersleri baskı sonucu iptal edildi. En kötüsü bu ırkçılığa karşı kamu oyu ve aydınlar genelde sessiz kaldı. Karşı çıkanlar birkaç kişiydi ancak, ve yurt dışından yabancılar. International Helsinki Federation for Human Rights gibi bu yabancılar da olmasa uçurumlara yuvarlandığımızı fark edemeyeceğiz!

Ama Fransa’da da Gazze olayları başlayalı elli beş ırkçı saldırı olmuş (Kathimerini 14/1). Yahudi karşıtı söylem hız kazanmış, sinagoglara saldırılmış. Sarkozi soğukkanlılık önermiş, suçluların cezalandırılacağını söylemiş. Dünyanın bir çok ülkesinde görülen bu Yahudi karşıtı eylemler ırkçılık mı sayılmalı, yoksa Filistinlilerden yana eylemler mi? Yanıt, doğal olarak ‘ırkçılık’ sözcüğüne vereceğiniz tanıma bağlı. Irkçılığı insanları fırınlarda yakmak olarak tanımlarsanız, bu Yahudi karşıtlığı siyasi protesto sayılır. Yok, bir olay ve durumla ilgisiz kimseleri soyları, dinleri, dilleri yüzünden bir bütün olarak görmeyi ırkçılık sayıyorsanız bu sıraladığım olaylar da siyasetin çok dışında olaylardır. Karar okurundur. Doğal olarak kişisel sorumluluk da.

Bir test: önyargı var mı?
Tarih içinde Yahudilere yapılanları ve haklarında söylenenleri bir hatırlatayım isterseniz. Sonra da bu geçmişin mirasçısı olan bizler önyargılı olur muyuz, olmaz mıyız, siz kendiniz karar verin.

İ.S. 135 yılından sonra Romalılar Yahudileri diyasporada yaşamaya mahkum etti. Afganistan’dan İspanyaya her yana sürüldüler yüzyıllarca. Her yanda dışlandılar. Özellikle Orta Çağda Avrupa’da sürekli kovuldular. Fransa’dan (1306), İngiltere’den (1209), İspanya’dan (1492), Portekiz’den (1496). Reform dönemi hiç yaramadı, Almanya’da da dışlandılar. Sonra her sıkıntı (bulaşıcı hastalık, kuraklık gibi) onlara mal edildi, pogromlar yapıldı. Hitler işi bitirmeye girişti. Shakespear’in Venedik Tüccarı’nındaki ‘tefeci’ Shylock gibi tiplerin Yahudi stereotiplerine dönüşmesi böyle bir geçmişin sonucudur. Yunan edebiyatını incelerseniz Yahudiler arada ‘Türklerden de kötü’ kimseler olarak resmedildiğini görürsünüz.

Türk okurunun tepkisi öngörülebilir: ama Müslüman dünya ve hele Türkler hiç öyle davranmadı, diyeceklerdir. İki temel farkı kabul etmek gerek. Herhalde bir nicelik farkı var, bir de zaman içinde gecikme. Ama önyargılar yerli yerinde. Özel araştırmadım ama ne zaman bir metne el attımsa aynı sakatlığı gördüm. On dördüncü yüzyılda Anadolu’yu gezmiş olan İbni Batuta’yı okuyordum, alimin Müslümanlarla oturma cüretini göstermiş olan bir Yahudi doktora nasıl öfkelendiğini ve nasıl ‘mel’una haddini bildirdiğini’ gördüm. Türkiye Diyanet Vakfı yayınlarından Dr. M. F. Kesler’in Kur’an-ı Kerim’de Yahudiler ve Hıristiyanlar (1995) adlı çalışmasını okuyordum, benzer havayı gördüm: ‘Yahudiler insan olma özelliklerini kaybetmişler ve hayvanlardan bile aşağı seviyeye düşmüşlerdir’ (s. 200) gibi cümleler çoktur kitapta. Türkiye’deki ırkçı edebiyattan, basından, Sabetaycı söylemden de söz edilebilir tabi. Irkçı pratiğe gelince, 1930’lu yıllardaki (tarihçilerin bile ‘bilmediği’) Yahudi karşıtı uygulamaları, Varlık Vergisini, 6/7 Eylül olaylarını hatırlatabilirim. Hitler’in ‘Kavgam’ kitabının Türkiye’de on yıllarca en çok satan kitaplardan olduğunu bilir misiniz? Hileci ve düzenbaz anlamına gelen Çıfit lafı Türkçe’de var maalesef. Halk diline nasıl yerleşmiş dersiniz? Geçenlerde gördüğümüz Yahudiler/köpekler söylemi de ancak böyle açıklanabilir, sinagoglara, mezarlıklara saldırılar da öyle.

Dünyamız maalesef böyle bir dünya. Irkçılığı içinde barındıran bunu göremez, dedik. Ama önyargının varlığından şüphelenmesinde yarar vardır. Kuşku, insanın kendisini anlaması için yararlıdır, demek istiyorum. Şimdi … bu yazıdan eğer İsrail politikasını desteklediğimi anladınızsa, bu testte başarısızdınız demektir. Siyaset yapmak için ırkçılık gerekmiyor ki? İsrail’in politikasını eleştirmenin bir yordamı olarak her bir Yahudi’yi sorumlu saymayı hala ırkçılık saymıyorsanız, rahat uyuyorsunuz demektir. Ne mutlu size.

Kutsallaştırılmış veya idealize edilmiş geçmişin daha iyi bir geleceğe engel olması

2009-01-24T17:12:00.006+02:00

Azınlıkça 43
Ocak 09

Dimostenis Yağcıoğlu
dimostenis@rocketmail.com

Bu yazımda felsefi, ama çok önemli pratik sonuçları olan, bir konuyu tartışmaya açmak istiyorum. Eğer mümkün olan en başarılı dönemin, ulaşılabilecek en mükemmel düzenin, geçmişte yaşandığına inanıyorsak, ilerleyip gelişebilir miyiz?

Nâzım Hikmet, en sevdiğim şiirlerinden birinde şöyle der:

En güzel deniz: henüz gidilmemiş olandır. En güzel çocuk: henüz büyümedi. En güzel günlerimiz: henüz yaşamadıklarımız. Ve sana söylemek istediğim en güzel söz: henüz söylememiş olduğum sözdür...

Hapiste ve kötü şartlar altında yazılmış bu mısralar sadece şairin iyimserliğini ifade etmez, onun kendi potansiyeline ne kadar inandığını da gösterir. Eğer Nâzım en güzel günlerinin geçmişte kaldığına, artık bundan sonra öyle günler yaşayamayacağına, veya bundan sonra söyleyeceği hiçbir sözün geçmişte söylediklerinden daha güzel olamayacağına inansaydı, böyle bir inançla hareket etseydi, hayatının geri kalan bölümünde aynı büyüklükte ve önemde bir şair olabilir miydi? Bence olamazdı.

Oysa toplumların çoğunda ve hayatın birçok alanında “altın çağımızı, en parlak, en mükemmel dönemimizi geçmişte yaşadık” inancı hem çok yaygın, hem de toplumu birarada tutan temel inanç ve fikirler sisteminin (mesela çeşitli milliyetçiliklerin) temel unsurlarından birini teşkil ediyor. Milletler ve dinî cemaatler, geçmişlerinden başarılarla dolu belli bir dönemi “altın çağ” olarak belirliyor. O dönem idealize ediliyor, kutsallaştırılıyor. Milletin veya dinî cemaatlerin günümüzde yaşayan bireylerine o altın dönemdeki gibi davranmaları, o dönemin değerlerine göre yaşamaları gerektiği aşılanıyor.

Buna pekçok örnek vermek mümkün: Meselâ Türkiye’de, hem Atatürkçü hem de İslamî kesimde böyle yüceleştirilmiş birer “altın çağ” gözlemliyorum. Aynı durum Yunanistan’da Yunan milliyetçiliği için de geçerli. Ben de aşağıda Yunan milliyetçiliğine ve genel olarak Yunanlılık bilincine işlenmiş bu “kutsallaştırılmış geçmiş” düşüncesini ve bunun ilerlemenin önüne çıkardığı engelleri incelemeye çalışacağım.

Yunan milliyetçiliği için altın çağ, hiç kuşkusuz Antik Yunan dönemidir. Başta Atina olmak üzere, eski Yunan şehir-devletlerinde ve daha sonra Makedonya ve Helenistik dönemin krallıklarında, edebiyatta, tiyatroda, mimaride, genel olarak sanatın her çeşidinde, mühendislikte, askerlikte, denizcilikte, ticarette, bilimlerde, sporda, devlet yönetiminde ve felsefede çok önemli ve çok değerli başarılar elde edilmiş, muhteşem eserler yaratılmıştır. Yunanlıların uygarlığı o dönemdeki diğer büyük uygarlıklardan (Çin, Pers, Hint, Mısır, vs.) birçok alanda daha ileri bir düzeye ulaşmıştı.

Eski Yunanlılar o dönemde genel olarak ilerlemeye inanıyorlardı. Yani yaratmış olduklarından daha büyük ve daha güzel eserlerin yaratılabileceğine, ulaşmış oldukları düzeyden daha ileriye gidebileceklerine inanıyorlardı. Oysa 19. yüzyılda inşa edilmiş Yunan milliyetçiliği, Antik Yunan dönemini idealize etti, kutsallaştırdı. Yunan halkına “atalarımız yapılması mümkün olanın en iyisini yaptılar, başarılması mümkün olanın en iyisini başardılar” fikri aşılandı. Bu düşünce öylesine içselleştirildi ki, biri meselâ “Parthenon’dan daha güzel ve görkemli binalar inşa edilebilir ve edilmiştir, Aristo ve Eflatun’unkinden daha iyi, daha esaslı fikirler savunulabilir ve savunulmuştur, Eshilos, Sofokles ve Evripides’in trajedilerinden daha iyi trajediler yazılabilir ve yazılmıştır, Atina’nın demokrasisinden daha iyi ve daha özgür bir sistem geliştirilebilir ve geliştirilmiştir, Hipokrat’ınkinden daha iyi tedaviler bulunabilir ve bulunmuştur” derse, Yunanlıların çoğu bunu küfür ve hakaret olarak algılar, büyük tepki gösterir.

Eğer mümkün olabilecek en büyük başarıların geçmişteki bir altın çağda elde edildiğine inanıyorsam, o dönemi inceler ve o yıllarda yaşamış insanlara, en azından değer ve davranışlar açısından benzemeye çalışırım. O insanları ve yaptıklarını taklit etmeye çalışırım. Ama taklit, orijinalinden her zaman daha düşük kalitelidir, daha değersizdir. O dönemdeki düzeyi aşamam, zaten aşabileceğime de inanmam. Ama o zaman da gelişemem, ilerleyemem. Çünkü ancak yapılmış ve başarılmış olandan daha iyisinin yaparsam ilerleyebilirim. Sonuçta idealize ettiğim düzeyin birkaç adım gerisinde yerimde sayarım.

Günümüz Yunanistan’ının eski Yunanistan’la, diyelim M.Ö. 5. yüzyıldaki Yunanistan’la, karşılaştırdığımızda şunları görürüz. Şimdiki Yunanlılar herşeyden önce daha özgür yaşıyorlar (özellikle kadınlar ve çeşitli “öteki” kategorilerinde bulunanlar); daha uzun yaşıyorlar; dış dünyaya daha açıklar; daha iyi tedavi imkânlarına sahipler; eski Yunanlıların ancak hayal edebilecekleri teknolojiler kullanıyorlar; Yunanlıların şimdiki aydınları ve entellektüelleri eski Yunan’ın okumuş kesiminden daha fazla kitap okuyorlar, daha fazla bilgiye sahipler; ve modern Yunanlıların ortalama gelir seviyesi çok daha yüksek. Bütün bunlar büyük bir ilerleme ve gelişmenin gerçekleşmiş olduğunu gösteriyor. Peki bunu modern Yunanlılar mı başardı? Hayır, teknolojide, bilimlerde, fikirlerde, ekonomideki bütün gelişmeler dışarıdan, başka ülkelerden, ithal edildi. Modern Yunanlılar’ın bu gelişmelere katkısı maalesef asgari düzeyde kaldı. Bütün gelişmeler, başka ülkelerde “geçmişteki başarılar ne kadar büyük olursa olsun, biz daha iyisini yapabiliriz ve yapmalıyız” inancıyla çalışan ve üreten insanlar ve kurumlar sayesinde gerçekleşti.

Eski Yunanlılar kendi dönemlerinin en ileri uygarlık düzeyine ulaşmışken, modern Yunanlılar günümüzde teknoloji ve bilimlerdeki, fikir dünyasındaki gelişmeleri genellikle geriden takip ediyorlar. Gelişmiş ve gelişmekte olan toplumlar arasında bir yerde sıkışmış durumdalar.

Yunan milliyetçileri eski Yunan dönemini kutsallaştırarak modern Yunanlılara bir gurur ve üstünlük duygusu aşılamak istediler ve bunda büyük ölçüde başarılı oldular. Ama bu kutsallaştırmanın bir sonucu “en güzel günlerimiz geçmişte yaşandı” inancının da yerleşmesiydi. “Atalarımızın başarılarını taklit edebiliriz, onları örnek almalıyız, ama onları aşamayız” kanaati ise modern Yunanistan’ın özellikle teknolojide, bilimlerde, sanatta, fikir dünyasında gelişmesini zorlaştıran psikolojik bir engel teşkil etti; etmeye de devam ediyor.

Yunanistan’da, ama sadece burada değil, her ülkede, hatta her cemaatte, her insan topluluğunda “kutsallaştırılmış geçmiş” inancına rakip olacak, belki de onun yerini alacak, parlak ve güzel bir geleceğe yönelik bir vizyona veya vizyonlara ihtiyaç olduğunu düşünüyorum. Daha güzel günler yaşamak istiyorsak, en önce böyle güzel günleri yaşayabileceğimize, böyle güzel günleri yaşamamızı sağlayacak gelişmeyi ve ilerlemeyi gerçekleştirmeye muktedir olduğumuza inanmamız lâzım.

Yeni yıla girerken…

2009-01-24T17:07:00.003+02:00

Azınlıkça 43
Ocak 09

Kubbealtı

Hakan Mümin
hakmumin@yahoo.gr

Her şey sanki yeniden yaratılacakmış gibi bir his uyanır insanın içinde. Takvim yaprakları yeniden birer birer zamana dökülüverecek ve “yeni” dediğimiz yıl birden eskiyiverecek. Garip değil mi?.. Yeni olsa ne olur, eski olsa ne olur; yıl, yıldır. Yaşam devam ediyor işte.

2008’in son günlerinde keyfim pek yoktu. Kızımın aniden yüksek ateşinin çıkmasıyla birlikte doğru hastanenin yolunu tuttuk. İlk kez hastalanıyordu kızım ve bizde bir telaş, bir panik anlatamam. Neyse ki, önemli bir şey değilmiş; boğazı iltihap kapmış. Yedi gün hastanede kaldık. Yeni yıla bir iki gün varken taburcu olduk.

2008’den hafızamda kalan, tek hatırladığım olay bu. İnsan hastalığın yanında, yaşadığı güzellikleri birden unutuyor galiba. Oysa eş dostla geçirdiğimiz güzel günlerin anıları, tuttuğumuz balıklar, tatil anıları gibi sevinç dolu günleri hatırlamak varken, ben kızımın hastalığını görüyorum 2008’in en önemli olayı olarak. Doğal karşılayın beni, ilk hastalığımız bu bizim.

Neyse “kötü” biten bu yıl, geride kaldı. Yeni yıla girdik. 2009… Herkes birbirine iyi dileklerde bulunurken, haber ajansları sanki bu dileklerimizi yalanlıyordu; 2009’un ilk savaşı başlamıştı bile. İsrail, Filistinlileri bombalıyordu. Oysa ben birçok arkadaşıma mesaj göndermiştim; “2009’un tüm dünyaya barış getirmesini dilerim” diye… Şaşkın şaşkın televizyona bakıyorum, ölenlerin masum, savunmasız çocuklar olduğunu öğreniyorum. Kahroluyorum, sonra… Ne yapabilirim ki?..

Şu işe bak diyorum kendi kendime. İnsanlık can çekişiyor. İnsanı insan yapan değerler galiba yok olup gitmiş. Üç-beş çıkar için savaşmak… Akla mantığa aykırı. İsrail barışı sağlamak için vuruyormuş. Aslında onların hedefleri “terör”ü yok etmekmiş. Bak şu işe! Mekteplerin, camilerin bombalanmasıyla “terör” yok olacak! Anlam vermek gerçekten zor. Bence savunmasız insanları öldürmek “terör”dür. Bunları düşünürken, diğer yandan da şu aklıma geliyor; komşuluk, yani komşuluğun anlamı ve günümüzdeki komşuluk kavramı.

Şimdi biraz barut kokusundan uzaklaşalım diyorum ve yakınımızdakilerle olan ilişkilerimizi düşünelim; komşuluk ilişkilerimizi…

Eskiden hem erkek için, hem de kadın için ailesinden sonra en önemli şey komşuluktu. Çünkü o yıllarda insanlar iyi ve kötü günlerinde komşularından destek alıp yaşamlarını sürdürdüler. Hastalıklara beraberce üzülüp, düğünlerde ve bayramlarda da hep birlikte eğlenirlerdi. Ama günümüzde bu “birliktelik” maziye karışmış durumda. Buna biraz açıklama getirecek olursak, şöyle diyebiliriz:

Eskiden bir ailede erkeğin görevi, çalışıp eve para getirmekti. Kadının görevi ise ev işlerini yapıp çocuklara bakmaktı. Ama günümüzde artık birçok kadın, erkek gibi çalışıp para kazanıyor. Yani bir kadın hem ev hanımı rolünü hem de iş kadınlığı rolünü beraber yürütüyor. Aslında bu durum kadınların ekonomik özgürlüklerini elde etmeleri açısından olumlu, ancak komşuluk ilişkileri bakımından olumsuz sonuçlar doğurduğunu savunanların olduğunu söyleyebiliriz. Belki de haklılar. Çalışan kadının sosyal yaşantısı iş hayatı dolayısıyla sınırlanmıştır. Kadın da erkek gibi sabah evden erken çıkar ve akşam evine gelir. Yemek, bulaşık derken biraz televizyon seyreder ve uyur. Kısacası kadının yaşamı dört duvar arasında geçer. Aslında yalnız kadının hayatı değil çoğumuzun hayatı dört duvar arasında geçer. Ve dışarıdaki insanlardan genellikle haber almakta, onlarla iletişim kurmakta güçlük çekeriz. Bir apartmanın aynı kapısından günde onlarca insan girip çıkıyor, aynı merdivenleri kullanıyorlar ama çoğu zaman bu insanlar birbirlerini tanımazlar bile. Sonuç olarak insanlar iyilik, dürüstlük, dostlukla beraber komşuluğu da unuttu diyebiliriz. Dolayısıyla, “komşuluk” kavramını yitirmiş bir dünyadan barış beklenebilir mi?

Yeni yıla girerken diye başlık attım, komşuluk ilişkileriyle yol aldı yazım. Zaman zaman böyle şeyler oluyor. İnsan konu dışına çıkıyor birden, ister istemez.

Yeni yıl geldi, gidiyor da… Gönül isterdi ki, güzel şeylerden bahsedelim. Ama ne yazık ki, herşey gönlümüzün istediği şekilde gelişmiyor; paranın dediği oluyor. Çıkarların ön planda olduğu bir dünyada yaşıyoruz. Bu da değişir mi?.. Çok zor ama, zamanla belki değişir. Umut işte!..

Yeni yılın bu ilk yazısında hayaller kurmak isterdim; güzel hayaller… Sevgiden, barıştan söz etmek dileğimdi. Mavi bulutlarla, barut kokusundan uzak, uçurtmalarla dolu bir gökyüzü hayal edecektim. Ama Gazze’yi düşündükçe masum çocuklarla birlikte benim de duygularım, hayallerim bombalandı. Ve bunları yazabildim 2009’daki bu ilk yazımda.

Görüşmek üzere ve savaşsız, barış dolu bir dünya hayal edin bir sonraki yazıma kadar.

Bindik bir alamete gidiyoruz kıyamete

2009-01-24T17:04:00.002+02:00

Azınlıkça 43
Ocak 09

Hatice Sali
haticesali@yahoo.gr

Yeni beklentiler, yeni umutlar ve yep yeni hayallerle dolu yeni bir yıla merhaba dedik… Öncelikle yeni yılın sağlık, mutluluk, başarı ve tabi ki barış dolu bir yıl olmasını temenni ediyorum...

2009’a girmemiz ile beraber şüphesiz biz üniversite öğrencileri için eğitim yılının nasıl geçeceğinden çok, artık nasıl biteceği merakla beklenir oldu. Grevler, tatiller derken ilk dönem sonunda kapıyı çaldı. Normal şartlar altında ocak ayının ikinci haftası başlaması gereken sınavlar; ocak ayının sonuna ertelendi. Bu duruma sevinmeli mi, üzülmeli mi bilemiyorum. Ama bu tarihe kadar en azından grev esnasında yapamadığımız dersleri yapma imkanımız vardı, bu da biz öğrenciler için bir şanstı tabi ki. Kaçırdığımız derslere tekrar girebilecek ve sınavlara daha iyi bir şekilde hazırlanmış olacaktık.

Fakat geçen gün çıkan bir kararla bizim okul (Patra – Matematik) grevlere devam etme kararı aldı. Bu galiba sınavların ocak ayının sonunda bile olamayacağını gösteriyor. Daha tam olarak bilemiyoruz ama aynı şekilde grevler devam ederse kaçırdığımız dersleri kolay kolay yakalayamayacağız gibi duruyor. Dönem içerisinde tamamlamamız gereken ders saatlerini dolduramazsak zaten sınavlara girme şansımız da olmayacak. Grevler devam ederse – ki öyle gözüküyor (en azından kendi okulumda) - sene sonunda bizi çift sınav süreci birden bekliyor. Bu sanırım hiçbir öğrenci için iç açıcı bir durum değildir. Dönem sonunda zaten bir çoğumuz yeterince zorlanırken, böyle bir durum karşısında ne yapacağımızı daha doğrusu neler yapabileceğimizi şahsen cok merak ediyorum.

Grevlere devam eden sadece bizim okul değil tabiî ki; bir çok arkadaşımdan duyduğum kadarıyla hemen hemen bir çok üniversitede grevlerin devam etmesi gündemde. Bu grevlerin suçunu başkalarına atamayız elbette; çünkü grev olmasına karar veren yine biz öğrencileriz. Bir kişi istediği kadar karşı gelsin, çoğunluk ne karar verirse o sonuç hepimizin kararıdır; hangi yönde olursa olsun… Herşeyde bir hayır vardır; bu da bizim için hayırlı olandır belki diyebiliyorum sadece. Bekleyip görmekten başka bir şey gelmiyor artık elimizden. 2009’a yeni girdik, bu yüzden biz de her türlü sonuca hazır olmalıyız; yeni yıl hediyemizi henüz almadık çünkü…
Bir de bilindiği gibi sene başından beri kitap sorunu vardı… Bir kaç üniversitenin ve bizim fakültenin öğrencileri en azından bu yönden biraz şanslıydı. Henüz tüm kitapları almış olamasak da bazılarını grev kararı çıkmadan biraz önce alma şansımız oldu. Eksik kitaplar artık ne zaman elimize ulaşır, merakla bekliyoruz. Çünkü bazı okullarda kitapların ne zaman verileceği bile henüz bilinmiyor; üniversite hayatı işte. Bu yaşadıklarımızda acısıyla tatlısıyla bu hayatın cilveleri olmalı…

Dönem başında bazıları üniversite hayatı ile ilk defa tanıştılar ve daha ilk yılda böyle birşey ile karşılaşmayı beklemiyorlardı belki; hiçbirimizin beklemediği gibi acıkçası. Yeni başlayanlar için hem şaşırtıcı bir süreç olurken, hem de ilk yıldan daha okulları bir dönem uzamış olacak. Okullarını bitirmeye yaklaşmış olanlar için ise daha da üzücü bir dönem olmalı. Belki bu dönem sonunda ellerine diplomalarını almayı beklerlerken, şimdi bir dönem daha sabretmek zorunda kalacaklar… (Tabiî sadece varsayımlar üzerine konuşabiliyorum şu an, henüz kesin belirlenmiş bir karar yok ve daha tam olarak ne olacağını hiçbirimiz bilmiyoruz.)

Üniversite hayatının cilveleri olmalı demiştim, bu hayat ile tanışmamış ve belki de çok yakında tanışacak arkadaşlarımız için biraz bu cilvelerden bahsetmek istiyorum: Her şeyiyle üniversite hayatı bir insanın kişiliğinin yerine oturmasında en büyük rol oynayan bir zaman süreci bence… Belki de bir çok öğrenci ilk kez uzaklaşıyor ailesinden, arkadaşlarından ve doğup büyüdüğü yerlerden. Bu yüzden ayrılığın ilk günleri pek kolay olmuyor; geçen sene üniversite hayatının ilk günlerinde aynı zorlukları biz de bire bir yaşamış ve geri sayım için zor bekler olmuştuk. Bu yıl yeni gelen arkadaşlarımızda da aynı şeyleri görmek bizi şaşırtmamış ve böylelikle her öğrencinin her dönem başında aynı duyguları hissedeceğine iyice inanmış olduk.

Ancak Patra, ailelerimize yakın bir şehir olmadığı için birkaç günlük tatilleri değerlendirme şansımız yoktu. İşte bu zaman içerisinde arkadaşlık çok önemli… Böyle bir anda birbirine destek olan arkadaşlıklar bir müddet sonra kardeşliğe dönüşüyor ve artık evinin hasretine bir nebze de olsa alışmış oluyor insan. İşte o zaman hem okuluna hem yeni çevresine ve de yeni arkadaşlarına kendini daha çok yönlendirmiş oluyor. İşte böylelikle yeni bir şehirde yeni bir hayatın ilk sayfasına ilk satırları karalamaya başlıyor…

Lise yılları gibisi yoktur, olamaz, derdim; şu an gülümseyerek anımsadığım bir ablam ise, üniversite hayatı ile tanışınca sana bu sözünü hatırlatırım, derdi hep… Ne olursa olsun lise yılları boyunca inatla arkadaşlıklar olsun, liseyi bitirme sevinci olsun, bu heyecan gibisi olamaz derdim… Şimdi ne demek istediğini çok daha iyi anlıyorum. Gerçekten de cok haklıymış, üniversitede arkadaşlık bile başka oluyormuş. Çünkü hiçbirimizin yanında ailesi yok artık; başımız sıkıştığında, bir derdimiz, bir sorunumuz olduğunda koşup gittiğimiz yanımızdaki arkadaşımız oluyor. Tabiî ki onun da aynı şekilde… Bu da hem arkadaşlıkları kuvvetlendirmiş oluyor, hem de ailemizin ve sevdiklerimizin değerini bir kat daha fazla anlamamıza vesile oluyor sanırım.

Uzak bir şehirde öğrenci olmak, ailelerin biraz üzülmesine neden oluyor. Sık sık gelip gidilemediği için hem özlem artıyor hem de tek başına oralarda ne yapar düşüncesi ağır basıyor. Fakat bence uzak bir yerde üniversite okumak, öğrenciler için belki de daha iyi. Çünkü zor bir anında pes edip geri dönmek yerine, mücadele edip başarmak daha ön planda oluyor. Örneğin Patra`da bir öğrencinin zorlandığı bir durum oldu; gerek okul gerekse çevre ile ilgili; bunlardan bir anlığına bile uzaklaşmak istediğini farzedelim. Bir kaç günlüğüne çok büyük bir sorun olmadığı sürece onca yolu göze alamaz. Ve her zorlandığında bunlarla uğraşmak yerine, zorlandığı şeyin üstüne gidip bir müddet sonra bu tür sorunları aşmayı öğrenir.

Bunu burada biz de yaşadığımız için rahatlıkla söyleyebiliyorum şimdi. İlk günlerde her şey zor geliyor ve bu zorları yok edebilmek için kaçmak değil üstüne gitmek çözüm oluyor…
Herkes uzak şehirlerde üniversite okusun demiyorum tabiî, sadece uzak bir şehirde de okumanın da o kadar zor olmadığını ve aileler içinde o kadar merak edilecek bir durum olmadığını dile getirmek istedim. Lise sonda birçok ailenin tek sorunu bu oluyor çünkü; henüz lise bire giden ve şimdiden kara kara düşünmeye başlamış olan kendi kuzenimden de bunu çok iyi biliyorum… “Aman çocuğum üniversite sınavlarında yüksek puan tuttur da, yakın bir yere düşersin belki…” Neredeyse sene sonunda ailelerden duyduğumuz tek söz bu. İstemediği bir bölümü tutturup yakın bir kente düşeceğine, uzak bir kente düşsün, ama istediği bölümü gönül rahatlığı ile okusun daha iyi bence.

Biz şu an için bizi bekleyen sürprizlerin ne olduğunu bilemezken, bu hayata merhaba dememiş kardeşlerime, yaşadıklarımızdan ve yaşanan üniversite hayatından biraz bahsetmek istedim. Grevler, olaylar ya da uzak veya yakın farketmez, her şeyi ile yeni ve unutulmayacak mücadelelerin verildiği güzel bir maraton süreci diyorum, ayaklarının üstünde sapasağlam durmasını çok iyi gösteren bir süreç aynı zamanda…

Antakyalı Ortodoks azınlığın günümüzdeki durumu

2009-01-24T16:58:00.005+02:00

Azınlıkça 43

Ocak 2009

CETERIS PARIBUS

Ceren Zeynep Ak
ceren@tesev.org.tr

Hristiyanlık aleminde Antakya'nın önemi büyüktür. Kudüs'ten sonra ikinci merkez sayıldığı için Antakya Patrikliğine "Ana Kilise" denir.

Türkiye’deki dini, dilsel veya etnik azınlık grupların sayısı söz konusu olduğunda gelmesi gerekenden hep daha az bir sayı gelir akla. Bunun sebepleri çeşitlidir. Türkiye’de azınlıkların statüsünü din temeline dayalı tanımlayan Lozan antlaşması ve bu yönde uygulanan devlet politikaları –Lozan Antlaşması tüm gayrimüslimlere azınlık statüsü tanısa da, Türkiye uygulamada Antlaşma’nın kapsamını Rumlar, Ermeniler ve Museviler ile sınırlandırmıştır - başta olmak üzere azınlıklar sorununun anayasada dahi dile getirilmemesi bu durumu ortaya çıkarmıştır. Sonuç itibariyle bugün azınlık hakları nezdinde bakıldığında, Lozan ile getirilen haklardan yararlanabilecek üç dinsel azınlık grubu ön plana çıkar: Museviler, Ermeniler ve Rumlar. Bu gruplar şüphesiz yıllar boyunca “ayrıcalıklı vatandaş“ suçlamaları ile birlikte birçok baskıcı politikaların odağında olmuşlar, çeşitli olaylar sonucunda da daha paranoyak ve içedönük bir psikoloji ile hareket etmeye başlamışlardır. Bu durum özellikle İstanbullu Rumlar açısından bakıldığında, İstanbul Rum cemaatinin uzun yıllar gerçek bir korku duvarının arkasında yaşamasına ve gittikçe de muhafazakar bir yapıya bürünmesine sebep olmuştur. Tüm bu gelişmeler veya gelişememeler ışığında İstanbullu Rum cemaatinin sayısı gittikçe azalmış ve bu demografi sorunundan kaynaklı birçok zorluklar ortaya çıkmıştır.

Bugün Türkiye’deki Rum Ortodoks Hristiyanlar’dan bahsedildiğinde, İstanbul’da yaşayan ve Yunanca konuşan bireylerden oluşan bir topluluk gelir çoğu insanın aklına. Fakat yaygın olan algının aksine dinsel azınlık olarak Rum Ortodoks Hristiyanlar denildiğinde bu grubun içerisine İstanbul, Gökçeada (İmroz) ve Bozcaada’da (Tenedos) yaşayan Rum Ortodoks Hristiyanların yanısıra, Antakya’da yaşayan ve Arapça ve/veya Türkçe konuşan Antakya Rum Ortodoks Hristiyanlar da girmektedir. Etnik kökenleri konusunda çeşitli farklı fikirlerin olduğu bu cemaat hakkında kimi zaman etnik kökeni İstanbullu Rumlar ile aynı denilmekte kimi zaman ise Arap Ortodoks adlandırılması kullanılmaktadır. Fakat tartışma götürmeyecek bir gerçek vardır; Antakyalı “Arabofonik“ Rum Ortodoks Hristiyanlar, İstanbullu Rum Ortodoks Hristiyan azınlıklar ile aynı statüde yer almakta ve Lozan Antlaşması’nın Türkiye Cumhuriyeti devletine getirdiği yükümlülükler açısından bakıldığında homojen bir grup olduğu var sayılan “Rumlar“ içerisinde ele alınmaktadırlar. Yani çoğunluk içerisindeki azınlıklara uygulanan politikalar aynı şekilde azınlık içerisindeki azınlıklara coğrafi veya dilsel farklılıkları yoksaymak suretiyle uygulanmıştır.

Azınlıklar içerisindeki azınlıklar yeni yeni gelişmekte olan bir olgu. Akademik literatüre bakıldığında bu doğrultuda en fazla bahsedilen azınlık içerisindeki azınlık grupları kadınlar ve çocuklar oluşturuyor. [Herhangi bir azınlık grubu içerisinde yer alan çocuklar azınlık içerisindeki azınlık gruplara örnek verilebilir] Fakat bir ülkedeki dinsel azınlıklar söz konusu olduğunda bu azınlık gruplar içerisinde yer alan dilsel veya etnik azınlıklar henüz çok da günışığına çıkan bir konu değil. Türkiye insan hakları alanındaki diğer birçok konuda olduğu gibi azınlık hakları konusunda da normalden daha yavaş bir hızla hareket etmekte. İmzalanan birçok uluslararası antlaşmada, sözkonusu kültürel veya sosyal haklar olduğu zaman şerh (rezervasyon) konulmuş. Öyle ki bu zaman zaman Çocuk Hakları Sözleşmesi içerisinde yer alan kültürel ve sosyal haklar maddesine kadar gidebiliyor. Dolayısıyla azınlık sorununu bile açık açık tartışmaya yeni başlayan Türkiye’de azınlıklar içerisindeki azınlıklar konusu ilk sıralarda bir önem teşkil etmiyor.

Fakat durum azınlık gruplarının kendileri için pek de böyle değil. Özellikle İstanbullu Rumlar açısından azınlıklar içerisindeki azınlıklar konusu ve bu özelde Antakyalı Rum Ortodoks Hristiyanlar ile İstanbullu Rum Ortodoks cemaatin karşılaşması beraberinde getirdiği sorunlar dolayısıyla gittikçe ciddileşen bir hal almakta. Peki Antakyalı Rum Ortodoks Hristiyanlar için neler söylenebilir? Şu anda Antakya kökenli Rum Ortodoks Hristiyanların sayısı İstanbul ve Antakya’da yaşayanlar birlikte ele alındığında toplamda 7000 civarında. Bu sayının 1000 kadarı İstanbul’a gelen ilk ve ikinci jenerasyon aile bireylerini kapsamakta. Geriye kalan 6000 ise Antakya merkez, Altınözü ilçesi Tokaşlı köyü, Altınözü ilçesi Sarılar mahallesi, Samandağı ve İskenderun’a dağılmış durumda. Ayrıca Tokaşlı köyü Türkiye’de bilinen tek Rum Ortodoks köyü olmakla birlikte, Meryem Ana Rum Ortodoks kilisesi de burada bulunmakta. Antakya’da azınlık vakfı statüsünde toplamda 6 adet Rum Ortodoks Kilise Vakfı yer alıyor. İstanbul’da yaşamakta olan İstanbullu Rum Ortodoks cemaatinin bilinen sayısı ise 3000 civarında. Durum sayılarla değerlendirildiğinde Antakyalı Rum Ortodoks Hristiyanlar ciddi anlamda demografik sorunlar yaşayan İstanbullu Rumlar açısından bu dezavantajı ortadan kaldırmak için kritik bir önem taşıyor.

İstanbul’da yaşayan Antakyalı Rum Ortodoks Hristiyan cemaat için sorunlar çeşitli fakat aynı sorunlar İstanbullu Rumlar açısından da zaman zaman sıkıntılar yaratmakta. Öncelikli sorun kimliklerden kaynaklanıyor. Rum Ortodoks Hristiyan olarak adlandırılan fakat Rum Ortodoksluk kalıbının de facto olarak getirdiği Yunanca anadil kriterini taşımayan Antakyalı Ortodokslar ile İstanbullu Rumlar arasında hüviyetler üstüste gelse de kültürler çoğu zaman üstüste denk gelmiyor. Yıllarca yaşanan acı olaylar sonucu birtakım paranoyalarla hareket eden ve dışa karşı devamlı bir savunma pozisyonunda olan İstanbullu Rum Ortodoks cemaati içte yaşanan bu sorunlar konusunda gittikçe daha derin bir suskunluğa itiyor.

Antakya’da yaşayan ve Arapça ve/veya Türkçe konuşmakta olan Rum Ortodoks Hristiyanlara ait azınlık okulları bulunmamakta. Yeni okullar da Lozan Antlaşması’na aykırı olmasından dolayı açılamıyor. Dolayısıyla aynı dinsel azınlık grubundan sayılmalarından yola çıkarak Milli Eğitim Bakanlığı Antakyalı Arabofonik Rum Ortodoks Hristiyan öğrencilerin İstanbul’da bulunan Rum Ortodoks azınlık okullarına kayıt yaptırmalarını onaylıyor. Rum Ortodoks azınlık okullarındaki Antakyalı öğrenciler genelde Antakya’dan İstanbul’a daha önce göç etmiş Ortodoks Hristiyan ailelerin çocukları. Yani halihazırda İstanbul’da doğup büyümüş, anadili Arapça olan veya ailede Arapça kullanan bireyler kalmamış ise Türkçe konuşan öğrenciler. Okullarda Yunanca eğitim ile birleşince bu üç dilli hayat zaman zaman ciddi sorunlar da yaratabiliyor.

Ama yaşananların artçı etkileri çift taraflı. Öncelikle Antakyalı Rum Ortodoks öğrencilerin varlığı İstanbul’daki azınlık okullarının öğrenci sayısının azlığı nedeniyle yaşadığı kapanma tehlikesini ortadan kaldırıyor. Aynı şekilde Antakya’dan gelen Rum Ortodoks Hristiyan ailelerin çocukları için ise bu okullar iyi koşullarda eğitim fırsatı anlamına geliyor. Her ne kadar Yunanca konusunda sorunlar yaşansa da öğrenciler ve eğitimciler arasında uyum sorunu olduğu pek gözlenmiyor. Fakat her öğrencinin kolayca entegre olamaması ve azınlık okullarına uygulanan birtakım politikalar yüzünden eğitim sisteminde kolayca hayata geçirilemeyen değişiklikler sonucu bazı öğrencilerin Yunanca eğitime entegre olma süreçleri aksıyor. Diğer bir yandan bakmak gerekirse ise Antakyalı Rum Ortodoks Hristiyanların beraberinde getirdiği genç nüfus üretkenliği dolayısıyla cemaatin dışa karşı olan özgüvenini pekiştiriyor, görünürlüğü arttırıyor.

Antakya’da ise durum daha farklı. Genel olarak çok kültürlü bir yapıya sahip olan Antakya’da Rum Ortodoks Hristiyanlar en görünür azınlık gruplardan biri. Kilise vakıfları mevcut ve özellikle son yıllarda sivil toplumun da canlanmasıyla daha aktifler. Antakya’da veya İstanbul’da yaşayan ikinci jenerasyon Antakyalı Ortodoks Hristiyanlar içerisinde kendini alışılagelmiş anlamda Rum hisseden de var, yani Yunanca konuşan ve İstanbullu Rum Ortodoks cemaatin içerisinde aktif rol alan, vakıf yönetimlerinde olan; kendini yine alışılagelmiş anlamda Rum hissetmeyen ve cemaatin dışında kalan da… Öyle ki bu konu çoğu zaman cemaat içerisinde ve Antakyalı Rum Ortodokslar arasında da ciddi tartışmalara sebep oluyor. Tüm bu problemler yaşansa da İstanbullu Rum Ortodoks cemaati açısından, uzun yıllar tabu sayılan bu konuların tartışılması ve çözüm arayışına girilmesi hem sorunun ciddiyetinin hem de hala umut olduğunun gerçek bir göstergesi.

Azınlık sorununa yeni yeni Avrupa Birliği politikaları sonucu göz kırpmaya başlayan Türkiye’de, azınlıklar içerisindeki azınlıkların hakları uzun süre dile gelmeyecek gibi gözüküyor. Belki de uluslararası hukuk normlarının devletler tarafından belirlendiği bir dünyada, insan hakları dalları içerisinde en yavaş gelişenin azınlık hakları olduğuna şaşırmamak gerek. Hele ki bir de azınlıklar içerisindeki azınlıklardan bahsediyorsa insan....

Ο ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΙΣΛΑΜΟΦΟΒΙΑΣ ΤΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΤΟΥ κ. GEORGE W. BUSH jr

2009-01-24T16:43:00.007+02:00

Αζινλίκτσα 43
Ιανουάριος 09

Γιώργος Δούδος
g_doudos@yahoo.com
george-doudos.blogspot.com

Ο Καθηγητής του Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Illinois Francis A. Boyle χαρακτήρισε την περίοδο της διακυβέρνησης Bush ως μια διαρκή συνωμοσία κατά το Διεθνές και το Εσωτερικό Δίκαιο των Η.Π.Α.!

Στις 20 Ιανουαρίου 2009 τελειώνει η θητεία του κ. George W. Bush του νεότερου, ως Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Ως μη Αμερικανός πολίτης ή έστω κάτοικος των Η.Π.Α. ίσως να μη δικαιούμαι να εκφέρω αξιόπιστη γνώμη όσον αφορά την πολιτική της διακυβέρνησης Bush στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας του. Παρόλα αυτά, έχει γίνει γνωστό χάριν των μέσων ενημέρωσης, ότι η πολιτική Bush προκάλεσε αύξηση της ανεργίας, η φτώχεια έχει αλώσει νέα κοινωνικά στρώματα Αμερικανών από την άλλοτε μεσαία τάξη, ενώ ταυτόχρονα οι πλούσιοι έγιναν ακόμα πλουσιότεροι. Έχει γίνει γνωστό επίσης ότι η πολιτική Bush επέδειξε εγκληματική αδιαφορία για τα θέματα μόλυνσης του περιβάλλοντος και ιδίως για την αύξηση της θερμοκρασίας στον πλανήτη, με επακόλουθο την επικίνδυνη κλιματική αλλαγή μολονότι οι Η.Π.Α. παράγουν παγκοσμίως τους περισσότερους ρύπους.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο υποψήφιος των Ρεπουμπλικάνων για την προεδρία στις Η.Π.Α. κ. McCain διατυμπανίζει ως προεκλογικό σλόγκαν την ανάγκη αλλαγής στην πολιτική της χώρας του! Νομίζω πως τα περισσότερα σχόλια επί του θέματος είναι περιττά.

Ο κ. George W. Bush ο νεότερος θα μείνει για πολλά χρόνια στη συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας ως ένας ηγέτης της μεγάλης ατλαντικής υπερδύναμης, που με συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές του δαιμονοποίησε το Ισλάμ, ταυτίζοντάς το με τη διεθνή τρομοκρατία. Αυτή η στάση της διακυβέρνησης Bush προκάλεσε την νεοαποικιοκρατικού τύπου επέμβαση δυτικών στρατιωτικών δυνάμεων στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ με πρόσχημα την εξάρθρωση της τρομοκρατίας…. Πολύ πρόσφατα ο άλλοτε υπουργός Εξωτερικών των Η.Π.Α. κ. Colin Powell, μολονότι Ρεπουμπλικάνος και στενότατος συνεργάτης του κ. Bush στήριξε επίσημα την υποψηφιότητα Obama κατηγορώντας την κυβέρνηση του κόμματός του, αλλά και τον υποψήφιο για την προεδρία κ. McCain για τον χυδαίο διασυρμό του Ισλάμ και των Μουσουλμάνων, με την αδικαιολόγητη ταύτισή τους με την τρομοκρατία! Κανένας δεν μπορεί να συνηγορήσει υπέρ του βάρβαρου καθεστώτος των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, ούτε επίσης μπορούν να βρεθούν υπερασπιστές της αιματηρής δικτατορίας του Σαντάμ Χουσεΐν. Όσοι όμως είναι ενήμεροι γνωρίζουν καλά, πως η ηθική και πολιτική τροφοδοσία των Ταλιμπάν γινόταν από κύκλους των Ουαχάμπι της Σαουδικής Αραβίας, ενώ η στρατολογία τους επιτυγχάνονταν στους μεντρεσέδες του Πακιστάν. Αυτές οι χώρες είναι γνωστό πως συγκαταλέγονται μεταξύ των «υπηκόων» συμμάχων των Η.Π.Α..

Η αμερικανική επέμβαση στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ οφείλεται στο γεγονός ότι ο πρόεδρος Bush υπήρξε και παραμένει υποστηρικτής των διεθνών συμφερόντων των μεγάλων κολοσσών εκμετάλλευσης πετρελαίου της χώρας του και αυτές οι πολυεθνικές εταιρίες έχουν συμφέρον να ελέγχονται από τις Η.Π.Α. περιοχές με πλούσια πετρελαϊκά κοιτάσματα ή περιοχές κόμβοι στη διακίνηση του αργού πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Αξίζει να θυμηθούμε ότι παλιότερα για τους ίδιους λόγους, επί προεδρίας του πατέρα Bush είχε γίνει ο πόλεμος του Κόλπου με αφορμή-πρόσχημα την προσπάθεια ενσωμάτωσης του Κουβέιτ στο Ιράκ από τον Σαντάμ Χουσεΐν.

Ο πρόεδρος George W. Bush ο νεότερος σε ώριμη ηλικία «μεταστράφηκε» στο κίνημα των «αναγεννημένων Χριστιανών», που ίσως αντιπροσωπεύει το πιο αντιδραστικό κομμάτι του αμερικανικού προτεσταντισμού. Απ’ αυτό το κίνημα που αυτοαποκαλείται και «ευαγγελικό», λόγω της τυφλής προσήλωσης των πιστών στο γράμμα της Βίβλου (υπό ευρεία έννοια Ευαγγέλιο-Καλή Αγγελία), ακόμα και αν αποδίδεται το ιερό κείμενο σε μεταφράσεις από το πρωτότυπο, προέρχεται ο όρος «φανταμενταλισμός», που στις μέρες μας πλέον μονοπωλιακά σχεδόν αποδίδεται στους Ισλαμιστές, αλλά δυστυχώς από πολλούς και στους Μουσουλμάνους, κι έχει γίνει εννοιολογικά συνώνυμο του φανατικά προσηλωμένου σ’ ένα δόγμα θρησκευόμενου ανθρώπου με προθέσεις επιθετικής διάδοσής του.

Η συμπεριφορά των Αμερικανών και των συμμάχων τους στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ είναι πράγματι νεοαποικιακή και για τούτο έχει προκαλέσει τις έντονες αντιδράσεις των ντόπιων πληθυσμών. Οι Αφγανοί και οι Ιρακινοί, με εξαίρεση ίσως τους Κούρδους του βορειοδυτικού Ιράκ, όπου βρίσκονται τα κοιτάσματα πετρελαίου της Μοσούλης, νιώθουν έντονα ταπεινωμένοι από τη στάση των δυτικών στρατευμάτων στις χώρες τους με συνέπεια από τη μια μεριά να αυξάνονται οι δυναμικές αντιδράσεις των Ταλιμπάν με τυφλά τρομοκρατικά χτυπήματα και από την άλλη πολύ συχνά να σημειώνονται επιθέσεις αυτοκτονίας κυρίως στη Βαγδάτη με θύματα κυρίως τους εγκάθετους από τους Αμερικανούς κυβερνώντες και τα όργανά τους, αλλά δυστυχώς και αθώους ανυπεράσπιστους πολίτες. Η στάση του προέδρου Bush και των συνεργατών του απέναντι στο Ισλάμ και στους Μουσουλμάνους, χωρίς αμφιβολία υποκρύπτει την βαθύτατη απαξία που τρέφουν γι’ αυτή την οικουμενική θρησκεία και τους πιστούς, παρά τις επανειλημμένες δηλώσεις ή επιφανειακές υποκριτικές κινήσεις τους με τις οποίες επιχειρούν να πείσουν για το αντίθετο. Αυτή η στάση οφείλεται σημαντικά, κατά τη γνώμη μου και στις προσωπικές θρησκευτικές πεποιθήσεις του Αμερικανού προέδρου και των κύκλων που τον περιβάλλουν. Αξίζει να σημειωθεί ότι πολλοί Ευαγγελικοί αναγεννημένοι Χριστιανοί είναι φανατικοί σιωνιστές. Δηλαδή υποστηρίζουν την ενίσχυση και επέκταση των εβραϊκών οικισμών στα παλαιστινιακά εδάφη, χρηματοδοτούν φανατικούς Ισραηλίτες εποίκους, διότι πιστεύουν ότι σύμφωνα με το «γράμμα» προφητειών της Αγίας Γραφής τα παλαιστινιακά εδάφη πρέπει να κατοικηθούν αποκλειστικά από Ιουδαίους, οι άπιστοι Παλαιστίνιοι πρέπει να απομακρυνθούν από τη γη τους, διότι μόνον έτσι θα επισπευθεί η Δευτέρα Παρουσία του Χριστού!

Η ισλαμοφοβία που έχει επιτρέψει να διασπαρεί στην αμερικανική κοινή γνώμη η διακυβέρνηση του προέδρου Bush είναι υπεύθυνη για ένα περιστατικό που είχε λάβει μεγάλη δημοσιότητα τον Σεπτέμβριο του 2004, όταν ο Yusuf Islam, ο άλλοτε γνωστός τραγουδοποιός και τραγουδιστής Cat Stevens, Βρετανός πολίτης, έφθασε στις Η.Π.Α., κρατήθηκε και ανακρίθηκε από το FBI στο αεροδρόμιο και τελικά υποχρεώθηκε να επιστρέψει στη Βρετανία γιατί θεωρήθηκε επικίνδυνος για την ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο μόνος λόγος γι’ αυτή την ακατονόμαστη συμπεριφορά των αμερικανικών αρχών απέναντι στον Yusuf Islam ήταν η μουσουλμανική του ταυτότητα!

Ο πρόεδρος George W. Bush ο νεότερος ελπίζομε να μη λησμονηθεί πολύ σύντομα για τα αρνητικά σημεία της πολιτικής του, τα οποία δυστυχώς είναι πολύ σημαντικά και κεφαλαιώδη, ελπίζοντας βέβαια, ότι ο διάδοχός του στη διακυβέρνηση των Η.Π.Α. θα ακυρώσει τις απαράδεκτες επιλογές Bush.

Η 11 Σεπτεμβρίου 2001 υπήρξε ένα μοναδικό πλήγμα στην ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών και ταυτόχρονα μια τραγικά έμπρακτη αμφισβήτηση της παγκόσμιας επιρροής αυτής της χώρας, που μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης εμφανιζόταν στο διεθνές προσκήνιο ως ο μονοκράτωρ του πλανήτη Γη! Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η έξαρση της τρομοκρατίας στο διεθνή χώρο είναι μια οδυνηρά δυσάρεστη εκτροπή. Τα θύματα της χαώδους διασποράς του τυφλού τρόμου είναι οι πρώτοι αποδέκτες των αποτελεσμάτων της τρομοκρατικής δράσης, αλλά δεν πρέπει να αγνοείται και η κατάσταση των θυτών. Οι τρομοκράτες κατά κανόνα είναι απελπισμένοι άνθρωποι, βαθειά σπιλωμένοι από την απόρριψη και τα αδιέξοδα που γεννά μια τέτοια πραγματικότητα. Ο Βιετναμέζος Βουδιστής μοναχός και διανοούμενος Thich Nhat Hanh σε μια πρόσφατη συνέντευξή του σε ινδική εφημερίδα είχε επισημάνει ότι οι τρομοκράτες είναι επίσης θύματα, που δημιουργούν περισσότερα θύματα εξαιτίας της προκατάληψης και της άγνοιάς τους. Συνεχίζοντας κατέληξε, ότι για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας είναι ανάγκη, όσοι και όσες πιστεύουν ότι είναι θύματα διακρίσεων και αδικίας να μιλήσουν ελεύθερα γι’ αυτό. Η κοινή γνώμη και οι ηγεσίες των χωρών έχουν υποχρέωση να τους ακούσουν με κατανόηση και προσοχή. Ο αγώνας κατά της τρομοκρατίας δεν πρόκειται να ευοδωθεί με πολεμικές επιχειρήσεις. Η μόνη λύση είναι η καλλιέργεια του ειλικρινούς διαλόγου…. Ίσως να φαίνονται σε ορισμένους ρομαντικές οι παραπάνω επισημάνσεις, δυστυχώς όμως γι’ αυτούς είναι απόλυτα αληθινές και άκρως ρεαλιστικές.

Ο πρόεδρος Bush, μετά την 11/9 συμπεριφέρθηκε ως άλλος Ρωμαίος αυτοκράτωρ, έχοντας συμμάχους τη Μεγάλη Βρετανία και ένα σωρό άλλες χώρες του κόσμου. Ούτε σκέψη να μελετηθούν οι λόγοι που ωθούν τους ανθρώπους σε ακραίες πολιτικές δραστηριότητες με τρομοκρατικό περιεχόμενο. Κατ’ αρχάς διαμορφώθηκε το δόγμα Bush στην εξωτερική πολιτική των Η.Π.Α., που επιφυλάσσει στηνατλαντική χώρα το δικαίωμα στρατιωτικής επέμβασης σε κάθε χώρα, εφόσον κρίνει ότι κινδυνεύουν τα συμφέροντά της από πιθανή και μελλοντική πολιτική δράση αυτής της χώρας. Έτσι ουσιαστικά έγινε η επέμβαση στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ και με βάση τούτο το δόγμα κατά καιρούς προμηνύεται επέμβαση σε βάρος του Ιράν. Αμέσως μετά την 11/9/2001, στις 26 Οκτωβρίου του 2001 ψηφίστηκε ο περίφημος πλέον Πατριωτικός Νόμος των Ηνωμένων Πολιτειών (Public Law 107-56-Oct 26 2001, USA Patriot Act). Με το νόμο αυτό η κυβέρνηση Bush επιχείρησε να θωρακίσει τις Η.Π.Α. από κάθε πιθανή τρομοκρατική επιβουλή. Χαρακτηριστικό είναι η δαιμονοποίηση της τρομοκρατίας ως ιδιώνυμου ποινικού αδικήματος και η υποχώρηση του σεβασμού των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων μπροστά στη σκοπιμότητα αντιμετώπισης της τρομοκρατίας. Τέλος ο κ. Bush κατάφερε να ψηφισθεί ο περίφημος νόμος των Στρατιωτικών Επιτροπών του 2006 (Public Law 109-366-Oct 17 2006, Military Commissions Act), με τον οποίο έπληξε το κύρος της αμερικανικής Δικαιοσύνης και ουσιαστικά κυρίως κατάργησε για ξένους πολίτες, ύποπτους τρομοκρατικών πράξεων το κεκτημένο του habeas corpus. Σύμφωνα με την αρχή του habeas corpus κάθε πρόσωπο που στερείται της ελευθερίας του μετά από σύλληψη ή κράτησή του, έχει το δικαίωμα να προσφύγει στο αρμόδιο δικαστήριο, το οποίο σε πολύ σύντομο χρόνο οφείλει να κρίνει για το νόμιμο ή όχι της κράτησής του και να διατάξει την απόλυσή του σε περίπτωση παράνομης κράτησης. Αυτή η αρχή αποτελεί κορυφαίο γνώρισμα του δυτικού νομικού πολιτισμού, σημαντικότατο μέσο κατά της κρατικής αυθαιρεσίας και καθιερώθηκε ήδη από τον 12ο αιώνα στην Αγγλία. Σήμερα αποτελεί στοιχείο όλων των σύγχρονων νομοθεσιών, κρατικών και διεθνών. Με το νόμο των Στρατιωτικών Επιτροπών του 2006 η αρχή του habeas corpus δεν εφαρμόζεται πλέον για ξένους πολίτες, οι οποίοι μπορεί να κρατούνται από τις αμερικανικές αρχές ακόμα και για χρόνια, χωρίς συγκεκριμένες κατηγορίες σε βάρος τους και χωρίς να επιληφθεί για την υπόθεσή τους αμερόληπτο δικαστήριο. Έτσι οι κρατούμενοι στο κολαστήριο του Γκουαντανάμο της Κούβας ή στο Αφγανιστάν ή οπουδήποτε υπάρχουν κρατητήρια των αρχών καταστολής των Ηνωμένων Πολιτειών στερούνται της ελευθερίας τους γιατί απλώς και μόνο είναι ύποπτοι τρομοκρατικής δραστηριότητας!

Υπάρχει ένα κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα σε όλες τις πολιτικές πρακτικές της διακυβέρνησης Bush με αφορμή ή πρόσχημα την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας. Το δόγμα Bush που αναφέραμε, έχει ήδη εφαρμοσθεί κατά δύο χωρών με μουσουλμανικό πληθυσμό (Αφγανιστάν και Ιράκ) και απειλείται συχνά κατά καιρούς η εκ νέου εφαρμογή του σε βάρος μιας άλλης μουσουλμανικής χώρας (Ιράν). Η δαιμονοποίηση της τρομοκρατίας σύμφωνα με τις ρυθμίσεις του Πατριωτικού Νόμου του 2001 έχει αποκτήσει δίχως αμφιβολία όνομα και επώνυμο, λέγεται Ισλάμ και Μουσουλμάνοι, αφού κατά κύριο λόγο έχουν πληγεί από την εφαρμογή του αποκλειστικά Μουσουλμάνοι. Τέλος ο Νόμος των Στρατιωτικών Επιτροπών του 2006, όταν αναφέρεται αόριστα σε ξένους πολίτες, στην πράξη αφορά αποκλειστικά Μουσουλμάνους, αφού κατά τη διακυβέρνηση Bush αυτοί είναι οι ύποπτοι τρομοκρατίας….

Η άποψή μου είναι ότι η έκπτωση του Ισλάμ από το επίπεδο της θρησκείας σε μια ολοκληρωτική επιθετική πολιτική ιδεολογία που λέγεται Ισλαμισμός είναι μια πραγματικότητα, που κατά κύριο λόγο προσβάλλει το Ισλάμ και τους Μουσουλμάνους. Η τρομοκρατία είναι επίσης μια αρνητική πραγματικότητα που πρέπει να αντιμετωπισθεί. Όμως η δαιμονοποίηση του Ισλάμ από πολιτικές επιλογές του κ. Bush αποτελεί μια απαράδεκτη πρακτική, που δεν συμβάλλει στη διατήρηση διεθνούς σταθερότητας και συνεργασίας μεταξύ λαών με διαφορετικό πολιτισμικό υπόβαθρο. Τέλος, η αμερικανική ισλαμοφοβία έχει καταρρίψει έναν ακόμα μύθο του «αμερικανικού ονείρου». Η εθνική κοινωνία των Ηνωμένων Πολιτειών πράγματι είναι πολυφυλετική, πολυεθνική και πολυπολιτισμική. Στον σκληρό πυρήνα της όμως παραμένει ρατσιστικά λευκή και φανατικά προτεσταντική. Μακάρι στις εκλογές του Νοεμβρίου ο Barack Hussein Obama, με την εκλογή του, ως νέος πρόεδρος της μεγάλης ατλαντικής χώρας να ανασυνθέσει το αμερικανικό όνειρο, θρυμματίζοντας τις τοξίνες της ρατσιστικής προκατάληψης….

Η ΓΑΖΑ ΜΑΤΩΝΕΙ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΜΑΣ!

2009-01-24T16:33:00.004+02:00

Αζινλίκτσα 43
Ιανουάριος 09

Γιώργος Δούδος
g_doudos@yahoo.com
george-doudos.blogspot.com

Εύχομαι από καρδιάς όποια και όποιος διαβάζει τις γραμμές που ακολουθούν, το μακελειό των αμάχων κυρίως στη Λωρίδα της Γάζας να έχει παύσει….

Με μάτια ορθάνοιχτα από τη φρίκη, παρακολουθούμε την καταστροφή που γίνεται στη Γάζα. Ένα θυσιαστήριο στη βία έχει γίνει η πιο πυκνοκατοικημένη γωνιά του πλανήτη, με τον πιο νεανικό πληθυσμό και συνάμα τους πιο απελπισμένους ανθρώπους….

Ένας Εβραίος διάβασα πως δήλωσε, ότι η βία της Χαμάς σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να αποτελέσει άλλοθι για τη μαζική επιθετικότητα του ισραηλινού στρατού, που πλήττει μικρά παιδιά, ηλικιωμένους και αρρώστους. Οι Παλαιστίνιοι της Γάζας, εγκλωβισμένοι σ’ ένα απέραντο στρατόπεδο μελλοθανάτων είναι συνεχώς εκτεθειμένοι ως απρόσωποι στόχοι στις προγραμματισμένες βολές της αεροπορίας, του πυροβολικού και του πολεμικού ναυτικού του Ισραήλ. Οι άοπλοι που σκοτώνονται ή τραυματίζονται τόσο βαρειά, που απλά περιμένουν το θάνατο αβοήθητοι με περισσότερη αγωνία και πόνο, είναι «παράπλευρες απώλειες»!

Τα θύματα της βίας της Χαμάς σε πόλεις και χωριά του νοτίου Ισραήλ είναι επίσης τραγικές φιγούρες, όπως οι πολίτες της Γάζας, με μια διαφορά, οι Ισραηλινοί μπορούν πιο εύκολα να αντιμετωπίσουν και να διαφύγουν τον κίνδυνο του θανάτου, ενώ οι Παλαιστίνιοι γείτονές τους είναι αφημένοι μπροστά στο φάσμα του θανάτου εντελώς ανυπεράσπιστοι. Οι Ισραηλινοί πολίτες προστατεύονται από μια κρατική μηχανή στο έπακρο αποτελεσματική, ενώ οι Παλαιστίνιοι της Γάζας δεν έχουν τον τρόπο να υπερασπισθούν το θεμελιώδες δικαίωμά τους στη ζωή!

Οι κάτοικοι της Γάζας είναι τα τραγικά θύματα των μεγάλων εμπλοκών της διεθνούς πολιτικής. Η Χαμάς είναι ένα από τα «μακριά χέρια» του Ιράν στη Μέση Ανατολή. Ίσως για τούτο ο Αραβικός Κόσμος αντέδρασε μάλλον χαλαρά στην επιθετικότητα του Ισραήλ. Το πρόβλημα όμως δεν αφορά το Κράτος του Ισραήλ και τη Χαμάς, που θεωρεί ται τρομοκρατική οργάνωση, αλλά μια υπερσύγχρονη πολεμική μηχανή που έχει επιτεθεί με απίστευτη αγριότητα σε αμάχους πολίτες, που στις εκλογές του τόπου τους, έκαναν «το λάθος» να υπερψηφίσουν το πολιτικό κόμμα που λέγεται Χαμάς (Harakat al-Muqawamat al-Islamiyyah –Κίνημα Ισλαμικής Αντίστασης).

Στη Γάζα, ακόμα κι αν σταματήσουν οι επιθέσεις του Ισραήλ και αποφασίσει η Χαμάς να σταματήσει τις βολές ρουκετών σε ισραηλινούς οικισμούς, η καταστροφή που έχει γίνει θα είναι μια ματωμένη πληγή στην καρδιά της ανθρωπότητας για πολύ καιρό. Ίσως η τραγωδία της Γάζας να αφήσει το σημάδι της οδύνης στις ψυχές μας από δω και μπρος. Η Γάζα είναι ο ‘κρανίου τόπος’ της ανθρωπότητας που θανατώνεται από τις φαντασιώσεις των «εθνικά ή φυλετικά καθαρών κρατών». Πρώτα ήρθε η al naqba, που στα αραβικά σημαίνει ξεριζωμός. Οι Παλαιστίνιοι εξαναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το 1948 πόλεις και χωριά που κατοικούσαν επί αιώνες και να πάρουν το δρόμο της προσφυγιάς για να ιδρυθεί το Ισραήλ, ως κράτος που γεννήθηκε από την καταστροφή του Ολοκαυτώματος. Μετά ήρθε το τείχος της ντροπής, που άρχισε να χτίζεται για να περιφρουρήσει τα σύνορα του Ισραήλ από την «επιθετικότητα» των Παλαιστινίων, που παραμένουν δεκαετίες τώρα οι παρίες της μεταπολεμικής ιστορίας, καταδιωκόμενοι μέχρις εξοντώσεως κατά καιρούς, κυρίως από Ιορδανούς, από Λιβανέζους και από Ισραηλινούς. Τώρα ήρθε το μακελειό της Γάζας. Να παύσει να υπάρχει ένας ολόκληρος λαός, γιατί οι επιθέσεις του Ισραήλ με την ενθάρρυνση των Η.Π.Α. κυρίως εκεί οδηγούν, ή να υπάρχει πλέον ευνουχισμένος….

Μου δόθηκε η ευκαιρία να εκφράσω τις απόψεις μου για τις πολιτικές των εθνοκαθάρσεων, που έχουν ματώσει φρικτά και τα ελληνικά χώματα. Όλη η γειτονιά μας στα Βαλκάνια έχει στίγματα πόνου από τις φαντασιώσεις των εθνικισμών, κάθε λογής και κάθε λαού της περιοχής. Όλοι είμαστε ένοχοι κατά του ανθρώπινου γένους! Γιατί όποιος επιχειρεί να εξοντώσει ένα λαό με οποιοδήποτε τρόπο στο όνομα του έθνους ή της πατρίδας κ.λπ., ενεργεί κατά της ανθρωπότητας.

Συνήθως στην Ελλάδα μιλούμε για «μικρασιατική καταστροφή» και για τον ξεριζωμό των Ελλήνων από τη Μικρά Ασία και από την Ανατολία. Λησμονούμε ή μάλλον οι πιο πολλοί ποτέ δεν μάθαμε δύο απλά πράγματα. Πρώτον, ότι την ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδος την είχε απαιτήσει ο Ελευθέριος Βενιζέλος και δεύτερον, ότι όπως και όποιο βαθμό ξεριζώθηκαν Έλληνες από την Μικρά Ασία και εγκαταστάθηκαν χωρίς διόλου να ρωτηθούν στην Ελλάδα, έτσι ξεριζώθηκαν βίαια Μουσουλμάνοι από την Κρήτη, από τη Μακεδονία, από την Ήπειρο και εγκαταστάθηκαν χωρίς διόλου να ρωτηθούν επίσης σε μέρη της Τουρκίας. Μάλιστα πολλοί απ’ αυτούς τους Μουσουλμάνους ήταν Έλληνες, πολιτισμικά και φυλετικά ίσως. Δεν γνώριζαν την τουρκική και είχαν τις ίδιες συνήθειες με τους Χριστιανούς συμπολίτες τους, μιλώντας μαζί τους την ίδια ακριβώς γλώσσα. Όλοι οι Μουσουλμάνοι της Κρήτης μονάχα ελληνικά γνώριζαν, όπως και οι Μουσουλμάνοι της Ηπείρου, με εξαίρεση εκείνους της Θεσπρωτίας που ήταν Αλβανοί (Τσάμηδες), όπως και οι Βαλαάδες της Δυτικής Μακεδονίας. Υπήρχαν και άλλοι Μουσουλμάνοι που μιλούσαν σλαβομακεδόνικα και ήταν ντόπιοι Μακεδόνες, όπως και οι Χριστιανοί συγχωριανοί τους και όμως σύρθηκαν άθελα στην Τουρκία και τους δόθηκε νέα πατρίδα στα βάθη της Καραμανίας.

Σε τούτο τον τόπο, Ελλάδα και Τουρκία, γνωρίζουμε καλά την προσφυγιά, την καταστροφή, την πίκρα να ζεις και ο άλλος να μη σου αναγνωρίζει την αξιοπρέπεια.

Ένα βιβλίο κυκλοφόρησε πριν λίγο καιρό από τις εκδόσεις ‘Κέδρος’ σε ελληνική μετάφραση από τα τουρκικά. Τίτλος του «Κρήτη μου». Συγγραφέας του η Σαμπά Αλτίνσαϊ, κρητικής καταγωγής . Αξίζει να διαβασθεί από τον καθένα και την καθεμιά, που ζει σε τούτο τον τόπο, είτε είναι Χριστιανός, είτε Μουσουλμάνος, είτε Τούρκος ή Έλληνας ή όποιος αλλιώς αυτοπροσδιορίζεται. Πρώτα και κύρια είναι ένα βιβλίο γραμμένο με αλήθεια και επίσης αποκαλύπτει πράγματα που οι πολλοί αγνοούν και οι λίγοι θα ήθελαν να μη δουν ποτέ το φως της δημοσιότητας.

Όσοι ζούμε στην Ελλάδα, όπως και στην Τουρκία, θαρρώ πως έχουμε φυτεμένη στα γονίδιά μας την ευαισθησία να κατανοήσουμε το δράμα των ανθρώπων της Γάζας. Άλλος λίγο, άλλος πιο πολύ κουβαλούμε στην κληρονομιά μας το ζεμπίλι και το μπόγο του πρόσφυγα που ξεκίνησε με τα πόδια και τα κάρα από την Πάντερμα να φτάσει ως τη Σαλονίκη ή από τα Χανιά στο Αϊβαλί φορτωμένος σαν σακί σε καράβι που η μπόχα σ’ έπνιγε αλύπητα.

Στις μέρες που πολλοί αγωνιούν για την «παγκόσμια οικονομική κρίση» και τρέμουν μη χάσουν τους θησαυρούς τους, μια αξία προβάλλει, ολοζώντανη, με σάρκα και οστά, με χαμόγελα και δάκρυα: Η αξία της ανθρωπιάς. Αν υπάρχει ανθρωπιά δεν κινδυνεύει από τα σκαμπανευάσματα οποιουδήποτε χρηματιστηρίου. Κι αυτή η αξία είναι η μόνη που μπορεί να κρατά ακοίμητη τη συνείδηση του ανθρώπου, αυτό που μας ξεχωρίζει από τα άλλα ζωντανά του πλανήτη….

Περί Τούρκων και Πομάκων στη Θράκη

2009-01-24T16:21:00.005+02:00

Αζινλίκτσα 43
Ιανουάριος 09

Του Κωνσταντίνου Τσιτσελίκη
Επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
ktsitselikis@yahoo.com

Τα μειονοτικά πράγματα της Θράκης έχουν κεντρίσει το ερευνητικό ενδιαφέρον τα τελευταία 10-15 χρόνια πολλών επιστημόνων διαφορετικών κλάδων. Διδακτορικές διατριβές και διπλωματικές εργασίες πολιτικής επιστήμης, δικαίου, ιστορίας, γλωσσολογίας, ανθρωπολογίας ή των επιστημών της εκπαίδευσης προσπαθούν να απαντήσουν ερευνητικά ερωτήματα που συνθέτουν την πολυπλοκότητα των σχέσεων που συσχετίζονται με την μειονότητα, τις εσωτερικές της πτυχές, τα κράτη και τις πολιτικές τους, στο παρόν και το παρελθόν. Δεν είναι ασφαλώς εύκολο πεδίο έρευνας, καθώς ιδεολογικοί προσανατολισμοί και συναισθηματικές στάσεις προκαταλαμβάνουν συχνά το ερευνητικό αποτέλεσμα, μειώνοντας την επιστημονική του αξιοπιστία. Δύο βιβλία που μόλις κυκλοφόρησαν καταπιάνονται με την μειονότητα της Θράκης από διαφορετική σκοπιά και μέθοδο: το ένα είναι μονογραφία πολιτικής ιστορίας, και το άλλο συλλογικό έργο μιας σειράς άρθρων νομικού περιεχομένου. Το πρώτο αφορά τους Πομάκους και το Δεύτερο τους Τούρκους (μεταξύ άλλων). Και τα δύο φέρνουν μια νέα ματιά στην περί μειονοτικών πραγμάτων συζήτηση.

Το βιβλίο του Τάσου Κωστόπουλου, ιστορικού και δημοσιογράφου, με τίτλο «Πομάκοι. Το Μακεδονικό της Θράκης» (εκδ. Βιβλιόραμα, 2009) αποτελεί καρπό πολυετούς εξαντλητικής έρευνας σε αρχειακό υλικό και στην σχετική βιβλιογραφία, δημοσιογραφική και επιστημονική. Ο αναγνώστης μπορεί να αντιληφθεί τις πολιτικές διαστάσεις του ζητήματος των Πομάκων, δηλαδή των σλαβόφωνων/βουλγαρόφωνων μουσουλμάνων της Θράκης. Γλώσσα, πολιτισμός και θρησκεία αποτέλεσαν το πεδίο ανταγωνισμών μεταξύ της ελληνικής και τουρκικής πολιτικής, που ανάλογα με τις μεταξύ τους σχέσεις, επιδόθηκαν σε έναν αγώνα ιδεολογικού προσεταιρισμού των Πομάκων, τουλάχιστον τα τελευταία 60 χρόνια. Η χρήση προνομίων, υποτροφιών, συντάξεων και επιδομάτων αλλά και μέσων επιτήρησης, όπως η ζώνη επιτήρησης, η περιβόητη «μπάρα», χρησιμοποιήθηκαν και από τα δύο κράτη ως μέσα επίτευξης της διάσπασης της μειονότητας, από ελληνικής πλευράς, ή της ομογενοποίησής της, από τουρκικής. Δεν ήταν σπάνιο φαινόμενο να μπουν στο παιχνίδι και ιδιωτικοί φορείς, ή σύλλογοι, με στόχο την ανάδειξη της ιδιαίτερης γλώσσας και πολιτισμού των Πομάκων (ακόμα και την επικαλούμενη αρχαιοελληνική τους καταγωγή) από «ελληνικής πλευράς», ή αντίστροφα τον τουρκικό τους πολιτισμό και καταγωγή, από «τουρκικής πλευράς». Μάλιστα ο ελληνοτουρκικός ανταγωνισμός, εκτός από το ότι δεν άφησε κανένα περιθώριο να αναπτυχθεί αυτόνομα ο όποιος πομακικός εθνισμός και ταυτότητα, κινήθηκε συχνά σε μια γκρίζα νομιμότητα, στις παρυφές του κράτους δικαίου. Το θέμα αυτό συζητά το δεύτερο βιβλίο, που επιμελήθηκε ο Δημήτρης Χριστόπουλος, επίκουρος καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο με τίτλο «Το ανομολόγητο ζήτημα των μειονοτήτων στην ελληνική έννομη τάξη» (εκδ. Κριτική, 2008). Το βιβλίο, εκτός άλλων, κυρίως στα άρθρα των Δημήτρη Δημούλη και Χρήστου Παπαστυλιανού παρουσιάζει και σχολιάζει το δικαίωμα στην σύσταση συλλόγων με εθνικό προσωνύμιο. Οι πρόσφατες υποθέσεις της Τουρκικής Ένωσης Ξάνθης, Τούρκων Γυναικών Ν. Ροδόπης και Μειονότητας Νέων Έβρου δίνουν το έναυσμα για μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για τα όρια του νομικού μας πολιτισμού και τις ιδεολογικές του αγκυλώσεις. Το πρόβλημα εστιάζεται στις εμμονές άρνησης της ύπαρξης των ίδιων των φαινόμενων (δηλαδή μιας μειονοτικής ομάδας) με την επίκληση μάλιστα ενός ακραίου νομικισμού: Η Συνθήκης της Λοζάνης δεν αναφέρει Τούρκους αλλά μουσουλμάνους, άρα Τούρκοι δεν υπάρχουν στην Θράκη. Το επιχείρημα το οποίο δεν μπορεί να στηριχτεί σε καμία νομική λογική, έχει χρησιμοποιηθεί από δικαστήρια και μάλιστα ανώτατου βαθμού για να απαγορεύσει στα προαναφερόμενα σωματεία την άδεια λειτουργίας. Η θεραπεία της νομικής ανωμαλίας χρειάστηκε να έρθει από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Τον τόμο συμπληρώνουν οι μελέτες του Νίκου Αλιβιζάτου σχετικά με τα όρια του κοινοτισμού και της θρησκευτικής ελευθερίας, ζήτημα το οποίο έχει άμεση σχέση με την αυτονομία της μειονότητας της Θράκης σε θρησκευτικά και εκπαιδευτικά ζητήματα. Η Σοφία Παπαπολυχρονίου και ο Μιχάλης Τσαπόγας συζητούν τα όρια της επικρατούσας θρησκείας και των υπόλοιπων θρησκευτικών ομάδων σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο και νομολογία. Τέλος ο υποφαινόμενος και ο επιμελητής του τόμου αναφέρονται στις πολιτικές και το δίκαιο που είχε υιοθετήσει η Κρητική Πολιτεία σχετικά με τους μουσουλμάνους και την τωρινή εμπειρία, στο σύγχρονο ελληνικό δίκαιο.

Και τα δύο βιβλία διερευνούν θέματα που συχνά μένουν στην σκιά των συζητήσεων, προσφέροντας πλούσιο υλικό γνώσης αλλά και αναστοχασμού. Κυρίως για να αντιληφθούμε τι είναι εκείνο που προκαλεί τα αντανακλαστικά άρνησης ότι στην Θράκη υπάρχουν Τούρκοι (για τους «Έλληνες») ή Πομάκοι (για του «Τούρκους»).

Ölene kadar patrik veya müftü olmak

2009-01-24T16:10:00.004+02:00

Azınlıkça 43

Ocak 09
Evren Dede

(Agos / Sayı 667)

Ruhani Meclis’in, görevini tam olarak yerine getiremeyen Patrik II. Mesrob hakkındaki “ömür boyu” makamında kalacağı açıklaması ve devamındaki tartışmalar, bana bizim Batı Trakya’da içinde bulunduğumuz durumu çağrıştırdı. Başta Agos olmak üzere, Ruhani Meclis’in kararına gösterilen tepkileri okudukça, tecrübelerime dayanarak, basına yansımayan ateşli tartışmaların da sürdüğünü tahmin edebiliyorum.

Bu tür sorunlarda ben hep şunu gördüm: Sorunun çıkış noktası dinsel olduğuna göre, konu önce dini açıdan açıklığa kavuşturulmalıdır. Çünkü dini ritüeller kapsamında olan bir konuyu bağlı olduğu dinin ekseninde iyi bilmeden yapılacak her yorum, sorunu daha da açmaza doğru sürükleyebilir.

Ortodoks inancının kilise teamülleri çerçevesinde şekillenen bir kuralı var: Patrikler son nefeslerini verecekleri ana kadar patriktir. Ayrıca, sadece patrikler için geçerli değildir bu kural, mesela metropolitler için de geçerlidir.

Ne kadar enteresandır; bu uygulamanın benzeri bizde de bulunmaktadır. En azından Yunanistan’daki devlet erkanının Müslüman din adamlarına karşı yaklaşımı bu yöndedir ve bu uygulamayı pek sevmişizdir. Bizde de müftüler, çok özel durumlar karşısında görevlerini bıraktıkları, ayrılmak zorunda bırakıldıkları veya azledildikleri durumları istisna tutarsak, ölene kadar müftüdürler. Mesela 1927’den bu yana, sadece İskeçe’de, Hüseyin Hüsnü, Hafız İlyas, Ali Fehmi Efendi, Sabri Efendi ve Mustafa Hilmi son nefesini verinceye kadar müftülük makamında kalmışlardır. Dile kolay; Mustafa Hilmi tam tamına 41 yıl müftülük yapmıştır. Sadece bu mu? Yunanistan’daki müftülerin tamamı, Ortodoks mezhebindeki ruhani meclisin benzeri dini bir kurul veya azınlığın milletvekillerini de barındıran bir heyetin önerisiyle, devlet tarafından atanmıştır. 1991 yılında müftülük sorunu başgösterene kadar bu sistem devam etmiştir. 1991’den sonra ise, İskeçe Müslümanları, biri devlet tarafından atanmış, diğeri ise camilere gelen erkeklerin seçtikleri müftü olmak üzere iki müftüyle tanışmışlardır. Dolayısıyla, İskeçeliler, artık, ölümüne kadar görevinin başında bulunan tek değil çift müftüyle yaşamaktadır. Beterin beteri var yani…

Sorun zaten görevin tevdi edilmesinde değil, verilen görevin ömür boyu sürmesindedir. Elbette, tarih boyunca patriklerin görevini bıraktığı, ayrılmak zorunda bırakıldığı veya azledildiği durumlar da vardır. Fakat genellikle bu tür vakalar daha çok hükümdarın buyruğu ile veya dünyevi nedenlerden dolayı gerçekleşmiştir. Üstelik, bu tür uygulamalar genel teamülün devam etmesine engel de teşkil etmemiştir. Seçilen bütün diğer patrikler yine aynı teamül çerçevesinde, vefat edecekleri ana kadar patrik olmak kaydıyla seçilmektedir. O halde, bir istisna olarak patriğin vefatından önce yeni bir patrik seçmenin yolu yine Ruhani Meclis’in onayıyla gerçekleşebilir.

Sakın bütün bunları seçim yapılmasına karşı olduğum düşüncesiyle söylediğim zannedilmesin. Tam aksine, ben patriğin de müftünün de vefatına kadar görevinde bulunmasının doğru olmadığına inananlardanım. Ve sorunun temelinde, gerçekte bu kuralın yattığını sizlere göstermeye çalışıyorum. Çünkü sorun sadece Patrik II. Mesrob’un sağlık durumu ve Ruhani Meclis’in kararı değildir. Sorun, din adamlarının ölene dek görevde durmaları konusudur. Bugünü halletseniz bile yarın aynı sorun tekrar nüksedebilir. Türkiye Yahudilerinin bunu çözdüğünü, hahambaşı seçiminin 7 senede bir gerçekleştiğini ve 2009’da da yine seçimleri olduğunu unutmayalım. Ömrü hayatı boyunca patrik olmayı engelleyecek daha işlevsel bir sistem gelecek nesillere bırakılabilir mi? Bence odaklanacak yer bu olmalı…

Kabinede beklenen değişiklik gerçekleşti

2009-01-24T16:02:00.006+02:00

Azınlıkça
Sayı: 43
Ocak 09

Başbakan Kostas Karamanlis kabinede beklenen değişikliği 7 Ocak Çarşamba günü gerçekleştirdi. 5 bakan ve 1 bakan yardımcısı yeni kabinede yer almazken, 4 bakanın da bakanlıkları değiştirildi.

Rodop ili ND milletvekili Evripidis Stilyanidis, Eğitim Bakanlığı görevinden alındı ve yeni kabinede Ulaştırma Bakanı yapıldı. Adı Vatopedi manastırı skandalına karışan İskeçe ili ND milletvekili ve Tarım Bakanı Alekos Kontos ise yeni kabinede bakanlık görevinden alındı. Hükümetin önemli isimlerinden olan Ekonomi Bakanı Yorgos Alogoskufis de yeni kabinede yer almıyor.

Yeni kabinede yer alan bakanlar şu şekilde:
İçişleri Bakanı: Prokopis Pavlopoulos
Dışişleri Bakanı: Dora Bakoyanni
Adalet Bakanı: Nikos Dendias
Ekonomi Bakanı: Yannis Papathanasiou
Eğitim Bakanı: Aris Spilyotopoulos
Savunma Bakanı: Evangelos Meymarakis
Sağlık Bakanı: Dimitris Avramopoulos
Çalışma Bakanı: Fani Palli Petralya
Kalkınma Bakanı: Kostis Hacidakis
Tarım Bakanı: Sotiris Hacigakis
Deniz Ticaret Bakanı: Anastasis Papaligouras
Ulaştırma Bakanı: Evripidis Stilyanidis
Bayındırlık Bakanı: Yorgos Souflias
Makedonya – Trakya Bakanı: Stavros Kalafatis
Turizm Bakanı: Kostas Markopoulos
Kültür Bakanı: Andonis Samaras
Hükümet Sözcüsü: Evangelos Andonaros

GAT’tan eğitim paneli

2009-01-24T15:46:00.005+02:00

Azınlıkça
Sayı: 43
Ocak 09

Genç Akademisyenler Topluluğu (GAT) 3 Ocak Cumartesi günü GTG Birliği’nde azınlık eğitimiyle ilgili bir panel düzenledi. GAT’ın düzenlediği panele Rodop ili Pasok milletvekili Ahmet Hacıosman, eski milletvekilleri Mustafa Mustafa, Galip Galip, Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği Başkanı Sami Toraman ve Batı Trakya Azınlığı Yüksek Tahsilliler Derneği Başkanı Ahmet Kara konuşmacı olarak katıldılar.

GAT’ın konuşmacı olacaklarını açıkladığı İskeçe ili Pasok milletvekili Çetin Mandacı, eski milletvekili İlhan Ahmet ve Rodop – Evros SÖPA Mezunları Derneği Başkanı Mehmet Derdiman yoğun iş programları yüzünden panele katılamadılar. GAT Asbaşkan İrfan Çakır’ın yönettiği programda panelistler azınlık eğitiminin sorunlarını ve azınlık eğitiminin tarihini anlattılar.

İskeçe Belediyesi Koyunköy’de iki sokağa Türk ismi verdi

2009-01-24T15:42:00.003+02:00

Azınlıkça
Sayı: 43
Ocak 09

10 Aralık Çarşamba günü İskeçe Belediyesi Meclis toplantısında görüşülen konulardan biri yeni düzenleme yapılan bazı bölgelere sokak isimlerinin verilmesiydi. Yapılan toplantıda İskeçe’ye bağlı Koyunköy’de sokaklar isimlendirildi ve köyde her iki mahallede birer sokağa Türk ismi verildi. İlk mahalledeki 30 tane sokaktan birine “Çamur Halil” adı verildi. Koyunköy’dekiş ikinci mahallede ise 18 tane sokağa meclis isim belirledi. Buradaki bir sokağa da “Malkoç Hüseyin” sokağı adı kondu.

İskeçe Belediyesi Meclis toplantısında, Eşitlik Listesi’nden Hüseyin Bandak ve Hasan Malkoç, bu adımı olumlu karşıladıklarını ancak sadece iki sokağa Türk ismi verilmesini az bulduklarını belirterek bu gündem maddesine de red oyu kullandılar.

Bakırköy Belediyesi Yeşilköy'de bir sokağa Rum ismi verdi

2009-01-24T15:40:00.003+02:00

Azınlıkça
Sayı: 43
Ocak 09

Bakırköy Belediyesi, Rum doktor Konstantin Kalangos’un adını eski Çardaklı sokağa verdi. Yeşilköy Ermeni Okulu’ndan Yetişenler Derneği’nin binası önünde düzenlenen törenle, sokağa doktor Konstantin Kalangos tabelası çakıldı. Törene Bakırköy Belediye Başkanı Ateş Ünal Erzen ve Dr. Kalangos’un İsviçre’de yaşayan kalp doktoru oğlu Akhsentios Kalangos ve Yeşilköylüler katıldı.

İstanbul’da adı sokağa verilen bir diğer Türkiye vatandaşı Rum da efsane futbolcu Lefter Küçükandonyadis. Büyükada’da 10 yıldır Lefter Sokağı bulunuyor.

Batı Trakyalı azınlık milletvekillerinin Ankara ziyareti

2009-01-24T15:34:00.004+02:00

Azınlıkça
Sayı: 43
Ocak 09

Yunan Millet Meclisi’nde görev yapmış Batı Trakyalı eski ve yeni azınlık milletvekilleri 24 Aralık Çarşamba günü Türkiye’de Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ve Başbakan Tayyip Erdoğan’la Ankara’da bir araya geldiler.

Heyette şu isimler yer aldı:
PASOK İskeçe Milletvekili Çetin Mandacı, PASOK Rodop Milletvekili Ahmet Hacıosman, eski YDP Rodop Milletvekili İlhan Ahmet, eski Sol İttifak Rodop Milletvekili Mustafa Mustafa, eski YDP Rodop Milletvekili Hasan İmamoğlu, eski PASOK Rodop Milletvekili Galip Galip, eski YDP İskeçe Milletvekili Orhan Hacıibram, eski PASOK Rodop Milletvekili Ahmet Mehmet, eski Bağımsız Rodop Milletvekili İsmail Molla, eski PASOK ve Bağımsız İskeçe Milletvekili Ahmet Faikoğlu ve eski Rodop Milletvekili Hasan Hatipoğlu.

Pasok Rodop milletvekili Ahmet Hacıosman ve Pasok İskeçe milletvekili Çetin Mandacı Ankara’da Yunanistan Büyükelçiliği’ni de ziyaret ettiler.

Η ΕΚΔΟΣΗ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ «Ιστορίες της Μεθορίου»

2009-01-24T15:32:00.004+02:00

Azınlıkça 43
Ιανουάριος 09

Πριν λίγες μέρες εκδόθηκε το δεύτερο βιβλίο του συνεργάτη του περιοδικού μας κ. Γιώργου Δούδου, με τίτλο «Ιστορίες της Μεθορίου». Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου γράφονται τα εξής: «Οι Ιστορίες της Μεθορίου είναι μια συλλογή διηγημάτων που μερικοί ίσως τα κρίνουν οδυνηρά, άλλοι μπορεί να τα απορρίψουν ως επικίνδυνα για τα ‘εθνικά μας συμφέροντα’, ενώ μια τρίτη κατηγορία αναγνωστών πιθανώς να πληροφορηθεί για πρώτη φορά, ότι ο ‘Παράδεισος’ των εκάστοτε ισχυρών συχνά δεν είχε πρόσωπο ανθρώπου».

Στα διηγήματα του βιβλίου αποτυπώνονται ιστορίες με αληθινό υπόβαθρο, που είτε εκτυλίσσονται σε περιοχές της ελληνικής μεθορίου, είτε στην περιοχή της μεθορίου της ψυχής του ανθρώπου, όπου οι συγκρούσεις και τα διλήμματα είναι τραγικά και πολλές φορές μοιραία.

Ένα από τα διηγήματα επιγράφεται «Χλόη ή αλλιώς Hebilköy». Πρόκειται για μια ιστορία σε πολλά επίπεδα, που θα μπορούσε να συμβεί σε οποιοδήποτε πομακοχώρι της Θράκης, απλά ο συγγραφέας δανείζεται το τοπωνύμιο του γραφικού χωριού της ορεινής Ροδόπης για να τοποθετήσει τοπικά το μύθο του. Ένα άλλο διήγημα ξεπερνά τα ελληνικά σύνορα και διαδραματίζεται στο μικρό νησί Alibey, που οι Έλληνες αποκαλούσαν Μοσχονήσι, ανάμεσα στο Αϊβαλί και στη Λέσβο. Πρόκειται για μια ιστορία προσφυγιάς από την άλλη πλευρά του Αιγαίου. Μια άλλη ιστορία, ιδιαίτερα τρυφερή και με πολύ πόνο εξελίσσεται στη Μυτιλήνη, δύο διηγήσεις αφορούν περιστατικά που αξίζει να μη λησμονούνται κι έχουν διαδραματισθεί στη Μακεδονία, ενώ η τελευταία ιστορία του βιβλίου παρουσιάζει ενδιαφέρον με την τραγική επικαιρότητα, αφού αναφέρεται σε μια οικογένεια Εβραίων της Θεσσαλονίκης και αγγίζει ζητήματα που βασανίζουν συνειδήσεις Εβραίων του Ισραήλ όσον αφορά το διαιωνιζόμενο αδιέξοδο από την «απαγόρευση» εκ μέρους των ισραηλινών αρχών στους Παλαιστίνιους να ζουν ως λαός με ελευθερία και προπάντων με αξιοπρέπεια.